آینده پزشکی پیرامون روده ما می‌چرخد – انقلاب میکروبیوم

با بیماران جدید ما آشنا شوید!

آنها را نمی‌بینید، اما تریلیون‌ها — شاید کوادریلیون‌ها — جاندار هر روز به مطب ما رفت‌وآمد می‌کنند. گرسنه، مرموز، اجتماع‌محور و بسیار بسیار کوچک‌اند.

اینها میکروب‌هایی هستند که در روده بیماران کنونی ما زندگی می‌کنند.

به‌زودی نه فقط برای انسان‌ها، بلکه برای این میکروب‌ها نیز دارو تجویز خواهیم کرد.

دکتر Stanley Hazen، هم‌رئیس بخش قلب‌شناسی پیشگیرانه و توان‌بخشی Cleveland Clinic و مدیر مرکز میکروبیوم و سلامت انسان، می‌گوید: «در آینده در قفسه داروهایمان، فقط دارویی مانند استاتین برای درمان خودمان نخواهیم داشت؛ قرص‌هایی نیز خواهیم داشت که آنزیمی را در میکروب‌های ما هدف قرار می‌دهند و برای یک بیماری مزمن فایده سلامت ایجاد می‌کنند».

مهمانان میکروسکوپی – نقش میکروبیوم روده

تریلیون‌ها میکروب ساکن روده، غذای ما را تجزیه و متابولیت تولید می‌کنند. این متابولیت‌ها ممکن است بر سلامت ما اثر مثبت یا منفی داشته باشند.

به‌ویژه پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهند میکروبیوم روده با بیماری‌های جدی متعددی مانند

• دیابت،
• بیماری‌های قلبی‌عروقی،
• بیماری‌های کبدی،
• چاقی،
• پرفشاری خون،
• اختلالات عصبی،
• افسردگی و
• سرطان مرتبط است.

درمانی که در آزمایشگاه دکتر Stanley Hazen توسعه یافته است، به‌ویژه متابولیتی را که نشانگر بیماری قلبی‌عروقی و بیماری مزمن کلیه است، یعنی تری‌متیل‌آمین N-اکسید (TMAO)، هدف می‌گیرد. هدف این درمان، کاهش خطر این بیماری‌ها با جلوگیری از تشکیل TMAO است و به کارآزمایی‌های بالینی نزدیک می‌شود.

موضوعات مرتبط:

• میکروبیوم چگونه بر موفقیت درمان سرطان اثر می‌گذارد؟
• میکروبیوتا با سن و بیماری چگونه تغییر می‌کند و چرا مهم است؟

اثر متابولیت‌های روده بر سلامت

برخی از هزاران متابولیت تولیدشده توسط میکروب‌های روده، در سلامت نقشی حیاتی دارند. چند نمونه عبارت‌اند از:

• اسیدهای چرب کوتاه‌زنجیر (Short-chain fatty acids= SCFA): باکتری‌های روده، مواد غذایی حاوی فیبر را تخمیر می‌کنند و اسیدهای چرب کوتاه‌زنجیری مانند استات، پروپیونات و بوتیرات تولید می‌کنند. این متابولیت‌ها با تنظیم اشتها، مصرف انرژی و اکسیداسیون چربی، در برابر بیماری‌هایی مانند چاقی و دیابت محافظت می‌کنند. به‌ویژه بوتیرات یکپارچگی دیواره روده را تقویت می‌کند، التهاب را کاهش می‌دهد و اثرهای ضدسرطانی دارد.

• TMAO و فنیل‌استیل‌گلوتامین: به‌ویژه هنگام مصرف پروتئین‌های حیوانی مانند گوشت قرمز، تخم‌مرغ و لبنیات، برخی باکتری‌های روده کولین و L-کارنیتین این غذاها را به TMAO تبدیل می‌کنند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند TMAO با بیماری‌های قلبی‌عروقی ارتباط قوی دارد. فنیل‌استیل‌گلوتامین نیز ممکن است خطر رویداد قلبی را در بیماران نارسایی قلبی افزایش دهد.

• متابولیت‌های تریپتوفان: باکتری‌های روده می‌توانند تریپتوفان را به انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند سروتونین و ملاتونین تبدیل کنند. این متابولیت‌ها با اثر بر عملکرد محور روده–مغز ممکن است موجب اختلال خلق شوند یا در ایجاد بیماری‌های عصبی مختلف نقش داشته باشند.

• محصولات جانبی اسید صفراوی: میکروب‌های روده با تجزیه اسیدهای صفراوی، ترکیبات مؤثر بر التهاب و عملکرد ایمنی تولید می‌کنند. تصور می‌شود به‌ویژه میکروب‌های تجزیه‌کننده هورمون‌های کورتیکواستروئیدی ممکن است بر خطر افسردگی پس از زایمان اثر بگذارند.

آینده پزشکی میکروبیوم

پیشرفت پژوهش میکروبیوم، دوره‌ای انقلابی برای درک اثر این جانداران کوچک بر سلامت آغاز کرده است. در آینده، مدل‌های هوش مصنوعی (artificial intelligence= AI)، با داده‌هایی مانند عادت‌های تغذیه و شرایط زندگی می‌توانند ترکیب میکروبیوم روده را پیش‌بینی کنند. همچنین پیشرفت متابولومیک و زیست‌اطلاعاتی به پزشکان امکان شخصی‌سازی رویکردهای درمان را می‌دهد.

برای مثال، در افراد دچار کمبود برخی متابولیت‌ها، می‌توان درمان‌های غذایی یا مبتنی بر پروبیوتیک را برای افزایش ساخت آنها به کار برد. با وجود عرضه مکمل‌های بوتیرات در بازار، پژوهش بیشتری لازم است. اما برخی مطالعات نشان می‌دهند مکمل‌های فیبری که تولید بوتیرات را افزایش می‌دهند، ممکن است فشار خون را کاهش دهند.

درمان میکروبیوم فردمحور

ساده‌ترین گام پیشنهادی برای بهبود سلامت روده، افزایش تنوع غذایی است. میوه، سبزی، حبوبات و فندق با افزایش تنوع میکروب‌های روده، تولید متابولیت‌های سالم را تقویت می‌کنند. علاوه بر این، غذاهای تخمیری می‌توانند تنوع میکروبیوم را افزایش دهند و حاوی پست‌بیوتیک‌های مفید برای سلامت باشند.

اما علم هنوز درباره مکمل‌های پروبیوتیک به نتیجه روشنی نرسیده است. با اینکه فایده برخی باکتری‌های پروبیوتیک در بعضی بیماری‌ها شناخته شده، این مکمل‌ها در همه افراد یکسان اثر نمی‌کنند. بنابراین، درمان‌های مبتنی بر میکروبیوم فردمحور در آینده اهمیت زیادی خواهند داشت.

در آستانه دوره‌ای جدید

پژوهش میکروبیوم روده، دوره‌ای جدید در پزشکی مدرن آغاز می‌کند. در آینده، نه فقط ژنتیک فرد بلکه میکروبیوم روده او نیز در تشخیص و درمان بیماری‌ها نقش مهمی خواهد داشت. متابولیت‌های تولیدشده در میکروبیوم روده، مانند انسولین، به‌عنوان هورمون‌های جدید تنظیم‌کننده عملکرد بدن پذیرفته خواهند شد.

در نتیجه، پیشرفت پژوهش میکروبیوم، آینده پزشکی مدرن را شکل می‌دهد و درک عمیق‌تر نقش حیاتی روده بر سلامت را ممکن می‌سازد.