باکتری‌های دهان و خطر سرطان سر و گردن؛ یافته‌های تازه

سرطان‌های سر و گردن به گروهی از انواع سرطان گفته می‌شود که اندام‌ها و ساختارهای ناحیه سر و گردن بدن را درگیر می‌کنند. این ناحیه شامل بخش‌هایی مانند دهان، حلق، حفره بینی، سینوس‌ها، غدد بزاقی و حنجره است. بیش از 90% سرطان‌های سر و گردن از نوع کارسینوم سلول سنگفرشی هستند که از سلول‌های اپیتلیال منشأ می‌گیرد (کارسینوم اسکواموس، HNSCC= head and neck squamous cell cancer). به همین دلیل، با شنیدن نام سرطان سر و گردن معمولاً نخست کارسینوم سلول سنگفرشی سر و گردن به ذهن می‌رسد؛ زیرا این نوع سلول، بخش بسیار بزرگی از موارد سرطان این ناحیه را تشکیل می‌دهد.

سرطان‌های سر و گردن در سراسر جهان نسبتاً شایع‌اند. بر اساس داده‌های سازمان جهانی بهداشت، هر سال حدود 900000 مورد جدید سرطان سر و گردن تشخیص داده می‌شود و این سرطان‌ها باعث بیش از 450000 مرگ می‌شوند. شیوع این سرطان‌ها به‌ویژه در مناطقی که مصرف سیگار و الکل رایج است، بیشتر است.

سرطان‌های سر و گردن: دانسته‌ها و نادانسته‌ها

برخی عوامل خطر سرطان‌های سر و گردن به‌خوبی شناخته شده‌اند. از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به مصرف دخانیات، مصرف بیش از حد الکل و عفونت‌های ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) اشاره کرد. سیگار کشیدن، به‌ویژه در ایجاد سرطان‌های حنجره و دهان نقش مهمی دارد و مصرف بیش از حد الکل نیز خطر را چندین برابر می‌کند. عفونت HPV به‌ویژه در سرطان‌های اوروفارنکس (ناحیه داخل دهان و پشت بینی) عاملی مهم است.

با این حال، آگاهی درباره برخی عوامل خطر هنوز کافی نیست. برای مثال، ارتباط بهداشت دهان و بیماری‌های پریودنتال با سرطان‌های سر و گردن در سال‌های اخیر توجه بیشتری را جلب کرده است. به همین دلیل، تعداد مطالعاتی که ارتباط باکتری‌های دهان با این سرطان‌ها را نشان می‌دهند در حال افزایش است. همچنین عادات تغذیه‌ای نامناسب، اختلالات سیستم ایمنی و برخی استعدادهای ژنتیکی نیز از عوامل خطر بالقوه هستند، اما نقش آن‌ها در ایجاد سرطان به پژوهش بیشتری نیاز دارد.

چرا میکروب‌های دهان می‌توانند بر خطر سرطان‌های سر و گردن اثر بگذارند؟

یافته‌های تازه نشان می‌دهند که میکروب‌های دهان نیز می‌توانند در ایجاد این سرطان نقش داشته باشند. در حالی که بر ارتباط سلامت دهان با سلامت عمومی بیش از پیش تأکید می‌شود، در 26 سپتامبر 2024 در JAMA Oncology مطالعه‌ای منتشر شد که نشان داد باکتری‌های دهان می‌توانند خطر سرطان سر و گردن را افزایش دهند و راه را برای توسعه رویکردهای پیشگیرانه شخصی‌سازی‌شده در این زمینه باز می‌کند.

روش و هدف مطالعه

هدف اصلی این مطالعه بررسی ارتباط باکتری‌ها و میکروارگانیسم‌های قارچی دهان با خطر سرطان سر و گردن بود. پژوهشگران با مقایسه 236 شرکت‌کننده مبتلا به سرطان سر و گردن با 485 فرد گروه کنترل که به سرطان مبتلا نشده بودند، ارتباط تنوع میکروبیوم دهان و میکروارگانیسم‌های مشخص را بررسی کردند. این تحلیل می‌تواند به درک بهتر تأثیر میکروبیوتای دهان بر سرطان کمک کند.

تنوع میکروبی و خطر سرطان سر و گردن: یافته‌های مهم

نتایج پژوهش نشان داد که اگرچه تنوع کلی میکروبیوم در آغاز مطالعه مستقیماً با خطر سرطان سر و گردن مرتبط نبود، حضور برخی گونه‌های باکتریایی در ایجاد سرطان سر و گردن نقش مهمی دارد. به‌ویژه گونه‌های Prevotella salivae, Streptococcus sanguinis و Leptotrichia و نیز چند گونه باکتری متعلق به گروه‌های بتا و گامای Proteobacteria، با سرطان سر و گردن مرتبط بودند.

این یافته نشان می‌دهد که ظرفیت برخی باکتری‌ها برای ایجاد سرطان بیشتر از سایر باکتری‌هاست و پژوهش بیشتر درباره سازوکارهای زیستی این میکروارگانیسم‌ها می‌تواند به توسعه راهبردهای تازه برای کاهش خطر سرطان کمک کند.

مجموعه پاتوژن‌های پریودنتال و خطر سرطان سر و گردن: دیدگاهی تازه

در این پژوهش مشخص شد که مجموعه پاتوژن‌های پریودنتال قرمز/نارنجی که معمولاً در دهان یافت می‌شوند، ارتباطی متوسط با خطر سرطان سر و گردن دارد. نسبت خطر (OR) برابر با 1.06 بود و فاصله اطمینان (GA) 95% از 1.00 تا 1.12 گزارش شد. این نتیجه نشان می‌دهد که با هر 1 انحراف معیار (SD) افزایش، خطر سرطان سر و گردن 6% بیشتر می‌شود. این یافته تأکید می‌کند که بیماری‌های پریودنتال نه‌تنها برای سلامت لثه، بلکه از نظر خطر کلی سرطان نیز مهم هستند.

امتیاز خطر میکروبی و سرطان سر و گردن: اهمیت داده‌های عددی

گروه پژوهشی یک امتیاز خطر میکروبی شامل 22 باکتری ایجاد کرد. هر 1 SD افزایش در این امتیاز، خطر HNSCC را 50% افزایش داد (OR چندمتغیره، 1.50؛ فاصله اطمینان 95%، از 1.21 تا 1.85). این یافته به‌عنوان شاخصی مهم مطرح است که اثر بالقوه باکتری‌های دهان بر سرطان سر و گردن را به‌صورت عددی تأیید می‌کند. امکان استفاده از امتیازهای خطر میکروبی در آینده برای ارزیابی شخصی‌سازی‌شده خطر سرطان سر و گردن بسیار امیدبخش است.

قارچ‌ها و خطر سرطان سر و گردن: ارتباط مورد انتظار یافت نشد

نکته جالب این بود که در مطالعه هیچ ارتباطی بین تاکسون‌های قارچی و خطر سرطان سر و گردن پیدا نشد. این یافته نشان می‌دهد که اجزای باکتریایی میکروبیوم دهان در ایجاد سرطان سر و گردن نقش برجسته‌تری دارند، در حالی که قارچ‌ها با این خطر مرتبط نیستند.

نتیجه‌گیری: راهبردهای شخصی‌سازی‌شده پیشگیری از سرطان در آینده

این مطالعه نشان می‌دهد که برخی باکتری‌های دهان می‌توانند ارتباطی قوی با خطر سرطان سر و گردن داشته باشند. به گفته نویسندگان مطالعه، این باکتری‌ها و مجموعه‌های باکتریایی شناسایی‌شده می‌توانند در کنار سایر عوامل خطر برای شناسایی افراد گروه پرخطر به کار روند. این امر می‌تواند در آینده به توسعه رویکردهای شخصی‌سازی‌شده برای پیشگیری از سرطان سر و گردن کمک کند.

پیشنهادها و مطالعات آینده

این پژوهش گامی مهم برای درک رابطه پیچیده سلامت دهان و سرطان برداشته است. با این حال، لازم است مطالعات بیشتری انجام شود تا نقش این باکتری‌ها در فرایندهای زیستی ایجادکننده سرطان سر و گردن عمیق‌تر بررسی شود. به‌ویژه بهبود سلامت پریودنتال می‌تواند فواید بالقوه‌ای هم برای بیماری‌های لثه و هم برای خطر سرطان داشته باشد. همچنین ورود ابزارهایی مانند امتیاز خطر میکروبی به کاربرد بالینی می‌تواند افق تازه‌ای در شناسایی زودهنگام خطر سرطان بگشاید.