داروهای تزریقی پرطرفدار کاهش وزن اکنون برای درمان سرطان نیز آزمایش می‌شوند

در سال‌های اخیر، تقاضا برای داروهای کاهش وزن به‌سرعت افزایش یافته است. به‌ویژه داروهای ضدچاقی مانند سماگلوتاید (Wegovy) و تیرزپاتاید (Zepbound، Mounjaro)، تفاوت بزرگی در کاهش وزن ایجاد می‌کنند. این داروها عمدتاً به‌عنوان آگونیست‌های پپتید شبه‌گلوکاگون 1 (GLP-1) شناخته می‌شوند و افزون بر چاقی، برای دیابت نوع 2 و مواردی مانند التهاب و افسردگی نیز فواید بالقوه‌ای دارند. اما آیا می‌توان این داروها را در درمان سرطان نیز به کار برد؟

چاقی می‌تواند اثربخشی درمان سرطان را کاهش دهد و خطر عوارض مرتبط با درمان را افزایش دهد. به همین دلیل، برخی انکولوژیست‌ها با احتیاط تجویز داروهای ضدچاقی به بیماران سرطان را آغاز کرده‌اند و به بررسی آثار این داروهای پرطرفدار بر بیماران پرداخته‌اند.

داروهای تزریقی کاهش وزن و درمان سرطان

داروهای تزریقی کاهش وزن، اثر هورمون پپتید شبه‌گلوکاگون-1 (GLP-1) را تقلید می‌کنند؛ هورمونی که به‌طور طبیعی در بدن وجود دارد و ترشح انسولین را افزایش می‌دهد.

سازوکار اثر:

آثار اصلی آگونیست‌های GLP-1 چنین است:

• افزایش ترشح انسولین: آگونیست‌های پپتید شبه‌گلوکاگون-1 با تحریک سلول‌های بتای پانکراس، ترشح انسولین پس از غذا را افزایش می‌دهند. از این طریق افزایش قند خون سریع‌تر و مؤثرتر کنترل می‌شود.
• کاهش ترشح گلوکاگون: آگونیست‌های GLP-1 ترشح گلوکاگون در کبد را کاهش می‌دهند. گلوکاگون هورمونی است که قند خون را بالا می‌برد؛ بنابراین کاهش ترشح آن به پایین آوردن قند خون کمک می‌کند.
• کند شدن تخلیه معده: آگونیست‌های GLP-1 با کند کردن تخلیه معده، احساس سیری را طولانی می‌کنند و باعث می‌شوند فرد کمتر غذا بخورد. این امر می‌تواند به کاهش وزن کمک کند.
• بهبود عملکرد سلول‌های بتا: آگونیست‌های GLP-1 با بهبود عملکرد سلول‌های بتای پانکراس، مقاومت به انسولین را کاهش می‌دهند و به حفظ سلول‌های بتا کمک می‌کنند.

این فرایندهای تنظیم قند خون، از کاهش وزن نیز حمایت می‌کنند. داروهایی مانند Wegovy و Zepbound با کند کردن تخلیه معده، احساس سیری را طولانی می‌کنند. اما چون مصرف هم‌زمان آن‌ها با شیمی‌درمانی ممکن است تهوع و استفراغ را بیشتر کند، معمولاً در دوره درمان نگهدارنده ترجیح داده می‌شوند.

پیش از ورود به جزئیات، داروهایی را بررسی کنیم که FDA، سازمان غذا و داروی ایالات متحده، آن‌ها را تأیید کرده و به‌صورت تزریقی برای کاهش وزن به کار می‌روند:

دکتر Neil Iyengar، انکولوژیست سرطان پستان در مرکز سرطان Memorial Sloan Kettering، می‌گوید این داروها می‌توانند برای بیماران در مرز چاقی به کار روند. به گفته دکتر Iyengar، کاهش وزن می‌تواند نتایج سرطان را بهبود دهد و داروهای ضدچاقی ممکن است گزینه‌ای امیدبخش برای برخی بیماران باشند.

اثربخشی آگونیست‌های GLP-1 در بیماران سرطان

استفاده از آگونیست‌های GLP-1 در بیماران سرطان بر تعداد محدودی مطالعه استوار است. به‌ویژه مطالعات کوچک گذشته‌نگر در بیماران سرطان پستانِ دریافت‌کننده مهارکننده‌های آروماتاز نشان می‌دهند که این داروها در بیماران سرطان نسبت به جمعیت عمومی کاهش وزن کمتری ایجاد می‌کنند. برای مثال، در مطالعه‌ای که در نشست ASCO 2024 (انجمن آمریکایی انکولوژی بالینی) ارائه شد، مصرف آگونیست GLP-1 در 75 زن مبتلا به سرطان پستان بررسی شد. 80% بیماران دیابت داشتند و 60% هورمون‌درمانی دریافت می‌کردند. پس از درمان، میانگین کاهش وزن 6.2 kg (5%) گزارش شد. در مقابل، این میزان در بیماران غیرسرطانی دو برابر بیشتر بود.

در مطالعه دیگری ثبت شد که Wegovy شاخص توده بدنی (VKİ) را در بیماران سرطان پستان 4.34% کاهش داد، در حالی که این میزان در جمعیت عمومی 14% بود. با Zepbound افزایش VKİ مشاهده شد، اما در جمعیت عمومی کاهش 15% گزارش شده بود. این یافته‌ها نشان می‌دهند اثربخشی آگونیست‌های GLP-1 برای کاهش وزن در بیماران سرطان به‌وضوح کمتر است.

ایمنی و پژوهش‌های آینده

یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های ایمنی آگونیست‌های GLP-1، تومورهای سلول C تیروئید است. هر دو دارو برای بیماران در معرض خطر سرطان تیروئید مناسب تشخیص داده نشده‌اند. اما مطالعات اخیر نشان داده‌اند که این داروها خطر سرطان تیروئید را افزایش نمی‌دهند. با این حال، پزشکان ایجاد تومورهای تیروئید و سایر تومورها را از نزدیک پایش می‌کنند.

برخی انکولوژیست‌ها با وجود اعتقاد به ایمنی آگونیست‌های GLP-1، تأکید می‌کنند که در بیماران سرطان، به‌ویژه افرادی که جراحی باریاتریک (جراحی کاهش وزن) داشته‌اند، باید با احتیاط مصرف شوند. خطرهایی مانند کندی تخلیه معده و انسداد روده ممکن است در این بیماران بیشتر باشد.

در آینده قرار است کارآزمایی‌های بالینی فاز 3 بزرگ‌تر، چندمرکزی و جهانی درباره مصرف آگونیست‌های GLP-1 در درمان سرطان انجام شود. این مطالعات اثربخشی و ایمنی داروها را در بیماران سرطان خواهند آزمود. اگر این داروها در بیماران سرطان کاهش وزن قابل توجه و پایدار ایجاد کنند، ممکن است ظرفیت دریافت تأیید FDA را داشته باشند.

نتیجه‌گیری: آیا پیشرفت بزرگی در درمان چاقی و سرطان ممکن است؟

دکتر Iyengar معتقد است اگر این داروها در مدیریت وزن بیماران سرطان موفق باشند، ممکن است یکی از بزرگ‌ترین پیشرفت‌های پزشکی و انکولوژی باشد. اما با توجه به اثربخشی کمتر آن‌ها در بیماران سرطان نسبت به جمعیت عمومی، پژوهش بیشتری ضروری است. به‌طور خلاصه، داروهای ضدچاقی می‌توانند در درمان سرطان تحول ایجاد کنند، اما هنوز راه درازی باقی مانده است.

در نهایت، ارتباط کاهش وزن و سرطان مدت‌هاست محل بحث است. اگرچه هنوز کاملاً روشن نیست که آیا آگونیست‌های GLP-1 راه‌حلی در این زمینه خواهند بود، داده‌های اولیه امیدبخش‌اند. با این حال، درباره اثربخشی و ایمنی آن‌ها در بیماران سرطان به پژوهش بیشتری نیاز است. مدیریت چاقی در درمان سرطان ممکن است نتایج کلی سلامت بیماران را بهتر کند و شاید پاسخ درمانی را نیز افزایش دهد.