نخستین درمان آسیب ناشی از کبد چرب تأیید FDA گرفت: رزمتیروم

در 14 مارس 2024، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) داروی Rezdiffra با ماده مؤثره رزمتیروم (از شرکت Madrigal Pharmaceuticals) را برای درمان بزرگسالان مبتلا به کبد چرب غیرالکلی بدون سیروز با فیبروز کبدی (اسکار، آسیب) متوسط تا پیشرفته، جهت مصرف همراه رژیم غذایی و ورزش تأیید کرد.

پیش از این برای بیماران مبتلا به کبد چرب غیرالکلی دارای اسکار قابل‌توجه کبد، دارویی وجود نداشت که مستقیماً آسیب کبد را هدف قرار دهد. تأیید Rezdiffra برای نخستین بار گزینه درمانی همراه با رژیم غذایی و ورزش برای این بیماران فراهم می‌کند.

کبد چرب غیرالکلی به چه معناست؟

برخی افراد شاید درباره چربی کبد، یا به بیان پزشکی دقیق‌تر، بیماری کبد چرب نشنیده باشند؛ اما اگر بگوییم یکی از شایع‌ترین بیماری‌های سال‌های اخیر است، اشتباه نخواهد بود. این اصطلاح در انگلیسی اغلب به‌صورت Nonalcoholic Fatty Liver Disease به کار می‌رود و به معنای «چربی کبد غیرمرتبط با الکل» است. مشخص شده است که حدود 10 تا 46 درصد مردم آمریکا بیماری کبد چرب دارند. پس از چربی پیشرفته کبد، نسبت افرادی که دچار التهاب یا آسیب کبد می‌شوند بین 3-12 درصد است.

کبد چرب در مقایسه با کبد سالم کمی بزرگ‌تر است و رنگ ویژه خود را از دست داده است. در نمونه‌های بافتی گرفته‌شده، رسوبات چربی ویژه کبد چرب غیرالکلی دیده می‌شوند (تصویر سمت راست).

این آسیب کبدی در نتیجه پیشرفت بیماری کبد چرب غیرالکلی ایجاد می‌شود که در آن التهاب کبد با گذشت زمان به اسکار و اختلال عملکرد کبد می‌انجامد. بیماری کبد چرب غیرالکلی اغلب با دیگر مشکلات سلامت مانند فشار خون بالا و دیابت نوع 2 مرتبط است. تنها در آمریکا حدود 6-8 میلیون نفر اسکار متوسط تا پیشرفته کبد ناشی از بیماری کبد چرب غیرالکلی دارند و انتظار می‌رود این تعداد افزایش یابد. Rezdiffra فعال‌کننده جزئی گیرنده هورمون تیروئید است که تجمع چربی در کبد را کاهش می‌دهد.

سازوکار اثر Rezdiffra چیست؟

Rezdiffra (رزمتیروم) دارویی است که به‌عنوان آگونیست گیرنده بتای هورمون تیروئید (THR-β) عمل می‌کند. این دارو عمدتاً با هدف گرفتن گیرنده‌های هورمون تیروئید در کبد، به تنظیم متابولیسم و سطح کلسترول کمک می‌کند. دارو به‌ویژه برای درمان دیس‌لیپیدمی (شناخته‌شده به‌عنوان کلسترول بالا) و دیگر بیماری‌های متابولیک توسعه یافته است. جزئیات سازوکار اثر Rezdiffra به شرح زیر است:

سازوکار اثر

Rezdiffra به‌عنوان آنالوگ شکل درون‌زاد هورمون تیروئید عمل می‌کند. هورمون‌های تیروئید بر فرایندهای گوناگون متابولیک بدن اثرات مهمی دارند. این هورمون‌ها دو گیرنده اصلی دارند: گیرنده آلفای هورمون تیروئید (THR-α) و گیرنده بتای هورمون تیروئید (THR-β). Rezdiffra با هدف‌گیری ویژه THR-β، اثرات طبیعی هورمون تیروئید را تقلید می‌کند. اما چون بر THR-α اثر ناچیزی دارد، از بیشتر عوارض جانبی مرتبط با فعال‌سازی بیش از حد هورمون‌های تیروئید جلوگیری می‌کند.

اثرات بر کبد

• متابولیسم کلسترول: Rezdiffra بیان گیرنده‌های LDL (لیپوپروتئین با چگالی پایین، کلسترول بد) را در کبد افزایش می‌دهد. این امر به خارج کردن مؤثرتر کلسترول LDL از گردش خون و در نتیجه کاهش کلسترول تام و کلسترول LDL کمک می‌کند.
• سطح تری‌گلیسیرید: همچنین با افزایش اکسیداسیون اسیدهای چرب در کبد، به کاهش سطح تری‌گلیسیرید کمک می‌کند.
• چربی کبد: با کاهش تجمع چربی در کبد، فواید بالقوه‌ای برای درمان وضعیت‌هایی مانند بیماری کبد چرب غیرالکلی فراهم می‌کند.

اثرات بر سلامت قلب و عروق

• نشان داده شده است که Rezdiffra عوامل خطر بیماری قلبی‌عروقی را بهبود می‌دهد. این می‌تواند به‌ویژه در بیماران دارای دیس‌لیپیدمی (سطوح غیرطبیعی چربی خون)، گامی مهم برای حفظ سلامت قلب و عروق باشد.

کارآزمایی بالینی منجر به تأیید FDA

ایمنی و اثربخشی Rezdiffra بر اساس تحلیل میانی در ماه 12. یک کارآزمایی 54 ماهه تصادفی‌سازی‌شده، دوسوکور و کنترل‌شده با دارونما ارزیابی شده است. این تحلیل میانی میزان التهاب و اسکار کبد را اندازه گرفت. حامی مالی موظف است برای تأیید و توضیح فایده بالینی Rezdiffra، مطالعه‌ای پس از تأیید انجام دهد؛ این کار با تکمیل همان مطالعه 54 ماهه انجام خواهد شد و مطالعه همچنان ادامه دارد.

برای شرکت در کارآزمایی، بیماران باید بیوپسی کبدی نشان‌دهنده اسکار متوسط یا پیشرفته کبد به دلیل کبد چرب غیرالکلی می‌داشتند.

در کارآزمایی، 888 شرکت‌کننده به‌طور تصادفی برای دریافت یکی از موارد زیر تخصیص یافتند: دارونما (294 شرکت‌کننده)، 80 میلی‌گرم Rezdiffra (298 شرکت‌کننده) یا 100 میلی‌گرم Rezdiffra (296 شرکت‌کننده)، روزانه یک‌بار همراه مراقبت استاندارد کبد چرب غیرالکلی، یعنی مشاوره رژیم سالم و ورزش.

نتایج

پس از 12 ماه، بیوپسی‌های کبد نشان دادند که نسبت بیشتری از شرکت‌کنندگان درمان‌شده با Rezdiffra، در مقایسه با دریافت‌کنندگان دارونما، بهبود بیماری کبد چرب غیرالکلی یا اسکار کبد داشته‌اند.

• بین 26% تا 27% از شرکت‌کنندگان دریافت‌کننده 80 میلی‌گرم Rezdiffra و بین 24% تا 36% از دریافت‌کنندگان 100 میلی‌گرم، رفع کبد چرب غیرالکلی را بدون بدتر شدن اسکار کبد تجربه کردند؛
• بین 9% تا 13% از دریافت‌کنندگان دارونما و مشاوره رژیم غذایی و ورزش، این وضعیت را تجربه کردند.

این دامنه پاسخ‌ها، بازتاب خوانش پاتولوژیست‌های مختلف است.

نشان دادن این تغییرات در نتیجه درمان تنها پس از یک سال در این بیماران قابل‌توجه است، زیرا بیماری معمولاً آهسته پیشرفت می‌کند و بیشتر بیماران پس از سال‌ها یا حتی دهه‌ها پیشرفت نشان می‌دهند.

شایع‌ترین عوارض جانبی Rezdiffra اسهال و تهوع بود. Rezdiffra هشدارها و احتیاط‌های مشخصی مانند سمیت کبدی ناشی از دارو و عوارض مرتبط با کیسه صفرا دارد.

باید از مصرف Rezdiffra در بیماران دارای سیروز جبران‌نشده پرهیز شود. اگر طی درمان Rezdiffra علائم یا نشانه‌های بدتر شدن عملکرد کبد ایجاد شود، بیماران باید مصرف Rezdiffra را قطع کنند.

مصرف هم‌زمان Rezdiffra با برخی داروهای دیگر، به‌ویژه استاتین‌های کاهنده کلسترول، ممکن است به تداخل‌های دارویی بالقوه مهم منجر شود. ارائه‌دهندگان خدمات سلامت باید برای اطلاعات بیشتر درباره تداخل‌های بالقوه مهم با Rezdiffra و تغییرات پیشنهادی دوز و مدیریت، به اطلاعات کامل تجویز مراجعه کنند.

FDA با استفاده از مسیری که امکان تأیید زودتر داروهای درمان‌کننده وضعیت‌های جدی و پاسخ‌گو به یک نیاز پزشکی برآورده‌نشده را فراهم می‌کند، یعنی تأیید تسریع‌شده داروی Rezdiffra را تأیید کرد. این کار بر پایه نتایج تحلیل میانی انجام می‌شود که فایده بالینی را به‌طور معقول پیش‌بینی می‌کند. مطالعه الزامی و در حال اجرای 54 ماهه، فایده بالینی درمان Rezdiffra را در پایان 54 ماه ارزیابی خواهد کرد.