Qaraciyər piylənməsinə bağlı zədələnmə üçün ilk müalicə FDA təsdiqi aldı: Resmetirom

14 mart 2024-cü ildə ABŞ Qida və Dərman İdarəsi (FDA) pəhriz və idmanla birlikdə istifadə olunmaq üçün qaraciyər fibrozu (çapıqlaşma, zədələnmə) orta və ya irəliləmiş dərəcədə olan, sirrozu olmayan qeyri-alkoqol mənşəli qaraciyər piylənməsi xəstəsi yetkinlərin müalicəsinə resmetirom təsiredici maddəli Rezdiffra adlı dərmanı (istehsalçısı Madrigal Pharmaceuticals) təsdiqlədi.

Əvvəllər nəzərəçarpan qaraciyər çapıqlaşması olan qeyri-alkoqol mənşəli qaraciyər piylənməsi xəstələrində qaraciyər zədələnməsinə birbaşa təsir edə bilən dərman yox idi. Rezdiffra təsdiqi bu xəstələr üçün ilk dəfə pəhriz və idmanla yanaşı müalicə seçimi təmin edəcək.

Qeyri-alkoqol mənşəli qaraciyər piylənməsi nə deməkdir?

Qaraciyər piylənməsini və ya tibbi baxımdan daha doğru ifadə ilə qaraciyərin piylənmə xəstəliyini əvvəllər eşitməyənlər var, lakin onun son illərdə ən geniş yayılmış xəstəliklərdən biri olduğunu desək, yəqin ki, yanılmarıq. Bu termin ingiliscədə çox vaxt Nonalcoholic Fatty Liver Disease ifadəsinin qarşılığı kimi işlənir və “alkoqolla əlaqəli olmayan qaraciyər piylənməsi” deməkdir. ABŞ əhalisinin təxminən 10 ilə 46 faizində qaraciyərin piylənmə xəstəliyi olduğu məlumdur. İrəliləmiş qaraciyər piylənməsindən sonra qaraciyərdə iltihab və ya zədələnmə yarananların nisbəti isə 3-12 faiz arasındadır.

Sağlam qaraciyərlə müqayisədə piylənmiş qaraciyər bir qədər böyüyür və özünəməxsus rəngini itirir. Götürülən toxuma nümunələrində alkoqolla əlaqəli olmayan qaraciyər piylənməsinə xas yağ yığıntıları görünür (sağdakı şəkil).

Bu qaraciyər zədələnməsi qaraciyərdəki iltihabın zamanla çapıqlaşmaya və qaraciyər funksiyasının pozulmasına gətirdiyi qeyri-alkoqol mənşəli qaraciyər piylənməsi xəstəliyinin irəliləməsi nəticəsində yaranır. Qeyri-alkoqol mənşəli qaraciyər piylənməsi çox vaxt yüksək qan təzyiqi və tip 2 diabet kimi digər sağlamlıq problemləri ilə əlaqələndirilir. Təkcə ABŞ-da təxminən 6-8 milyon insanda qeyri-alkoqol mənşəli qaraciyər piylənməsinə bağlı orta və ya irəliləmiş dərəcədə qaraciyər çapıqlaşması var və bu sayın artacağı gözlənilir. Rezdiffra qaraciyərdə yağ yığılmasını azaldan tiroid hormonu reseptorunun qismən aktivatorudur.

Rezdiffra necə təsir göstərir?

Rezdiffra (resmetirom) tiroid hormonu reseptoru beta (THR-β) aqonisti kimi fəaliyyət göstərən dərmandır. Əsasən qaraciyərdəki tiroid hormonu reseptorlarını hədəfləyərək maddələr mübadiləsini və xolesterin səviyyələrini tənzimləməyə kömək edir. Bu dərman xüsusilə dislipidemiya (xolesterin yüksəkliyi kimi tanınır) və digər metabolik xəstəliklərin müalicəsində istifadə üçün hazırlanıb. Rezdiffranın təsir mexanizminin təfərrüatları bunlardır:

Təsir mexanizmi

Rezdiffra tiroid hormonunun endogen formasının analoqu kimi fəaliyyət göstərir. Tiroid hormonları orqanizmdə müxtəlif metabolik proseslərə mühüm təsir göstərir. Bu hormonların iki əsas reseptoru var: tiroid hormonu reseptoru alfa (THR-α) və tiroid hormonu reseptoru beta (THR-β). Rezdiffra xüsusilə THR-β-ni hədəfləyərək tiroid hormonunun təbii təsirlərini təqlid edir. Lakin THR-α-ya minimal təsir göstərdiyi üçün tiroid hormonlarının həddindən artıq aktivləşməsi ilə bağlı yan təsirlərin əksəriyyətinin qarşısını alır.

Qaraciyərə təsirləri

• Xolesterin mübadiləsi: Rezdiffra qaraciyərdə LDL (aşağı sıxlıqlı lipoprotein, pis xolesterin) reseptorlarının ifadəsini artırır. Bu, LDL xolesterinin qan dövranından daha səmərəli çıxarılmasına və beləliklə ümumi xolesterin və LDL xolesterin səviyyələrinin azalmasına kömək edir.
• Triqliserid səviyyələri: Həmçinin qaraciyərdə yağ turşularının oksidləşməsini artıraraq triqliserid səviyyələrinin azalmasına töhfə verir.
• Qaraciyər piylənməsi: Qaraciyərdə yağ yığılmasını azaldaraq alkoqolla əlaqəli olmayan qaraciyər piylənməsi xəstəliyi kimi halların müalicəsində potensial faydalar verir.

Ürək-damar sağlamlığına təsirləri

• Rezdiffranın ürək-damar xəstəliklərinin risk amillərini yaxşılaşdırdığı göstərilib. Xüsusilə dislipidemiyası (qanda lipid səviyyələrinin anormallığı) olan xəstələrdə ürək-damar sağlamlığının qorunması üçün mühüm addım ola bilər.

FDA təsdiqini gətirən klinik tədqiqat

Rezdiffranın təhlükəsizliyi və effektivliyi 54 aylıq, randomizə edilmiş, ikiqat kor, plasebo nəzarətli sınağın 12-ci ayında aparılan aralıq təhlilə əsasən qiymətləndirilib. Bu aralıq təhlildə qaraciyər iltihabının və çapıqlaşmanın dərəcəsi ölçülüb. Sponsor Rezdiffranın klinik faydasını təsdiqləmək və açıqlamaq üçün təsdiqdən sonra tədqiqat aparmalıdır. Bu, eyni 54 aylıq tədqiqatın tamamlanması ilə həyata keçiriləcək və tədqiqat hələ davam edir.

Sınaqda iştirak etmək üçün xəstələrdə qeyri-alkoqol mənşəli piylənməyə görə orta və ya irəliləmiş dərəcədə qaraciyər çapıqlaşmasını göstərən qaraciyər biopsiyası olmalı idi.

Sınaqda 888 iştirakçı qeyri-alkoqol mənşəli qaraciyər piylənməsi üçün standart qulluqla, yəni sağlam pəhriz və idman məsləhəti ilə birlikdə gündə bir dəfə bunlardan birini qəbul etmək üçün təsadüfi qaydada bölüşdürüldü: plasebo (294 iştirakçı), 80 milliqram Rezdiffra (298 iştirakçı) və ya 100 milliqram Rezdiffra (296 iştirakçı).

Nəticələr

12 aydan sonra qaraciyər biopsiyaları Rezdiffra ilə müalicə olunan iştirakçıların daha böyük hissəsində plasebo qəbul edənlərlə müqayisədə qeyri-alkoqol mənşəli qaraciyər piylənməsi xəstəliyinin və ya qaraciyər çapıqlaşmasının yaxşılaşdığını göstərdi.

• 80 milliqram Rezdiffra qəbul edən iştirakçıların 26% ilə 27%-sində, 100 milliqram qəbul edənlərin isə 24% ilə 36%-sında qaraciyər çapıqlaşması pisləşmədən qeyri-alkoqol mənşəli qaraciyər piylənməsinin aradan qalxması müşahidə olundu;
• Plasebo ilə yanaşı pəhriz və idman məsləhəti alanların 9% ilə 13%-ündə bu hal müşahidə olundu.

Cavablar arasındakı bu aralıq müxtəlif patoloqların qiymətləndirmələrini əks etdirir.

Bu dəyişikliklərin həmin xəstələrdə cəmi bir ildən sonra müalicə nəticəsi kimi göstərilməsi diqqətəlayiqdir, çünki xəstəlik adətən yavaş irəliləyir və xəstələrin əksəriyyətində irəliləmə illər, hətta onilliklər sonra müşahidə olunur.

Rezdiffranın ən çox rast gəlinən yan təsirləri ishal və ürəkbulanma idi. Rezdiffra dərman mənşəli qaraciyər toksikliyi və öd kisəsi ilə bağlı yan təsirlər kimi müəyyən xəbərdarlıq və ehtiyat tədbirləri ilə təqdim olunur.

Dekompensə olunmuş sirrozu olan xəstələrdə Rezdiffra istifadəsindən çəkinmək lazımdır. Rezdiffra müalicəsi zamanı qaraciyər funksiyasının pisləşməsinə dair əlamət və ya tapıntılar yaranarsa, xəstələr Rezdiffra istifadəsini dayandırmalıdır.

Rezdiffranın müəyyən digər dərmanlarla, xüsusilə xolesterini azaltmaq üçün istifadə olunan statinlərlə eyni vaxtda qəbulu potensial olaraq mühüm dərman qarşılıqlı təsirlərinə gətirə bilər. Səhiyyə işçiləri Rezdiffra ilə potensial olaraq mühüm dərman qarşılıqlı təsirləri, tövsiyə olunan dozalar və tətbiq dəyişiklikləri barədə əlavə məlumat üçün tam resept məlumatına müraciət etməlidir.

FDA ciddi xəstəliklərin müalicəsinə və qarşılanmamış tibbi ehtiyacın ödənməsinə yönələn dərmanların daha erkən təsdiqlənməsinə imkan verən sürətləndirilmiş təsdiq yolu ilə Rezdiffranı təsdiqlədi. Bu, klinik faydanı əsaslı şəkildə proqnozlaşdıran aralıq təhlil nəticələrinə əsasən həyata keçirilir. Tələb olunan və hələ davam edən 54 aylıq tədqiqat Rezdiffra müalicəsinin 54 ayın sonunda klinik faydasını qiymətləndirəcək.