پروتکل شیمی‌درمانی İMA: ایفوسفامید، مسنا و آدریامایسین

İMA چیست؟

• İ – ایفوسفامید (Ifex)
• M – مسنا (Mesnex)
• A – آدریامایسین (دوکسوروبیسین)

پروتکل İMA از ایفوسفامید، آدریامایسین یا دوکسوروبیسین و مسنا تشکیل شده است و به‌ویژه برای تومورهای نادر بافت همبند و نگهدارنده، مانند سارکوم بافت نرم و استئوسارکوم، استفاده می‌شود.

این رژیم می‌تواند برای کاهش بار تومور، کنترل متاستازها یا کوچک کردن تومور پیش از جراحی (نئوادجوانت) تجویز شود.

ایفوسفامید

• گروه : عامل آلکیله‌کننده (اکسازافسفورین)
• سازوکار : با ایجاد پیوند متقاطع DNA در سلول‌های سرطانیِ سریع‌تقسیم، آپوپتوز یا مرگ سلولی ایجاد می‌کند.

آدریامایسین (دوکسوروبیسین)

• گروه : آنتی‌بیوتیک آنتراسیکلینی
• سازوکار : به DNA متصل می‌شود، توپوایزومراز II را مهار می‌کند و رادیکال‌های آزادِ آسیب‌رسان به DNA تولید می‌کند.

مسنا

• گروه : محافظ دستگاه ادراری
• سازوکار : با اتصال به آکرولئین، متابولیتی سمی برای دستگاه ادراری، از مثانه در برابر سیستیت خونریزی‌دهندهٔ ناشی از متابولیت‌های سمی ایفوسفامید محافظت می‌کند.

دلایل استفاده از رژیم İMA

• سارکوم‌های بافت نرم (Soft Tissue Sarcomas - STS)
  • برای درمان در مرحلهٔ موضعی یا متاستاتیک استفاده می‌شود.
  • به‌ویژه در سارکوم‌های درجهٔ بالا مؤثر است.
• استئوسارکوم
  • در تومورهای استخوانی، به‌ویژه به‌عنوان درمان پیش از جراحی (نئوادجوانت) یا پس از جراحی (ادجوانت) استفاده می‌شود.
  • در بیماران دارای متاستاز ریه، ممکن است برای کنترل بیماری ترجیح داده شود.
• تومورهای جامد دیگر
  • در بعضی تومورهای استخوان و بافت نرم، مانند سارکوم یوئینگ و رابدومیوسارکوم، نیز قابل‌استفاده است.

رژیم İMA چه زمانی استفاده می‌شود؟

• بیماری موضعی پیشرفته یا متاستاتیک: برای کاهش بار تومور و کند کردن پیشرفت بیماری.
• درمان نئوادجوانت: برای کوچک کردن تومور پیش از جراحی.
• درمان ادجوانت: برای کاهش خطر عود پس از جراحی.
• هدف تسکینی: برای افزایش طول عمر و کنترل علائم در بیماری منتشر.

برنامهٔ درمان

داروهای پیش‌درمانی

• اوندانسترون : 8 mg به‌صورت P.O یا IV، در فاصلهٔ 30 تا 60 دقیقه پیش از شیمی‌درمانی تجویز می‌شود.
• دگزامتازون : 8 mg خوراکی/وریدی (PO/IV)، 30 تا 60 دقیقه پیش از شیمی‌درمانی؛ سپس 4 mg خوراکی/وریدی هر 12 ساعت، برای 2 دوز پس از شیمی‌درمانی.
• آپرپیتانت : در روز 1، مقدار 125 mg خوراکی (PO)، 30 تا 60 دقیقه پیش از شیمی‌درمانی؛ سپس 80 mg خوراکی روزانه، در روزهای 2 و 3.
• لورازپام : برای تهوع، خواب یا بی‌قراری، 1 mg هر 4-6 ساعت.
• پروکلرپرازین برای تهوع یا استفراغ : 10 mg خوراکی (PO) هر 4-6 ساعت.

داروهای درمانی

• دوکسوروبیسین : 60 mg/m2 در روز 1، به‌صورت انفوزیون وریدی (I.V.) طی 5-20 دقیقه.
• ایفوسفامید : 2500 mg/m2 در روزهای 1، 2 و 3، با انفوزیون وریدی (I.V.) بیش از چهار ساعت.
• مسنا : در روزهای 1، 2 و 3، به‌صورت وریدی (I.V.) بیش از چهار ساعت؛ سپس دو دوز وریدی یا خوراکی در همان روز. مقدار 1/3 از دوز 2500 mg/m2 همراه ایفوسفامید و 2/3 باقی‌مانده با انفوزیون طی 8 ساعت تجویز می‌شود.

مدت تقریبی کل انفوزیون:

• در مرکز انفوزیون سرپایی، اگر بیمار پس از ایفوسفامید خارج شود و مسنای خوراکی را در خانه بگیرد، زمان روزانه ممکن است 5 تا 6 ساعت باشد.
• اگر دو دوز مسنا پس از ایفوسفامید در مرکز درمان به‌صورت I.V. داده شود، زمان ممکن است 9 یا 10 ساعت باشد.
• به‌دلیل انفوزیون طولانی و مدیریت عوارض، بیمار باید 4 تا 5 روز در بیمارستان بماند.
• İMA هر 21 روز تجویز می‌شود و این یک دورهٔ درمان است. بسته به مرحلهٔ بیماری، هر چرخه ممکن است تا شش بار تکرار شود. مدت درمان، بر اساس پاسخ، تحمل و تعداد دورهٔ برنامه‌ریزی‌شده، ممکن است تا شش ماه ادامه یابد.

عوارض جانبی

در رژیم چنددارویی، هر دارو عوارض ویژهٔ خود را دارد. شایع‌ترین عوارض گزارش‌شدهٔ İMA در کارآزمایی‌ها عبارت‌اند از:

• تهوع (84%)
• خستگی (84%)
• ریزش مو (67%)
• استفراغ (62%)
• تب نوتروپنیک (46%)
• یبوست (43%)
• کاهش اشتها (37%)
• کاهش شمار گلبول قرمز (35%)
• موکوزیت (34%)
• کاهش شمار پلاکت (33%)
• اسهال (30%)
• تنگی نفس (29%)
• سرفه (25%)
• کاهش وزن (20%)
• تب (19%)
• خونریزی (18%)
• سردرد (17%)
• احتباس مایع (17%)
• لختهٔ خون (13%)
• بثورات پوستی (9%)
• فشار خون بالا (5%)

بر اساس کارآزمایی‌ها، به‌طور متوسط 17% بیماران به‌دلیل عوارض، درمان را قطع کردند. شدت عوارض در افراد متفاوت است و با گذر زمان تغییر می‌کند. بعضی عوارض با داروهای پیشگیرانه یا پروفیلاکسی قابل‌پیشگیری‌اند.

احتیاط و پیگیری

• پیش از درمان و حین آن، آزمایش‌های منظم لازم است.
• برای بررسی خون در ادرار، آزمایش ادرار روزانه ضروری است.
• برای پایش سمیت عصبی، پیش از هر دوز بیمار باید ارزیابی و وضعیت هوشیاری بررسی شود.
• برای سمیت قلبی، پیش و در طول درمان، ECG و اکوکاردیوگرافی انجام شود.
• در صورت سرکوب مغز استخوان و نوتروپنی، می‌توان حمایت با G-CSF (فیلگراستیم) داد.

برای پیگیری اثربخشی، تصویربرداری پیش از درمان و پس از هر دو چرخه تکرار شود. پزشک می‌تواند بر اساس نتایج آزمایش خون و تصویربرداری، برنامه را بازبینی کند.