İMA (ifosfamid, mesna, adriamisin) kimyaterapiya protokolu

İMA nədir?

• İ – İfosfamid (Ifex)
• M – Mesna (Mesnex)
• A – Adriamisin (doksorubisin)

İfosfamid, adriamisin (doksorubisin) və mesnadan ibarət İMA protokolu xüsusilə yumşaq toxuma sarkomaları (YDS) və osteosarkoma kimi dayaq-birləşdirici toxumadan yaranan nadir şişlərdə istifadə olunur.

Rejim şiş yükünü azaltmaq, metastazlara nəzarət və ya əməliyyatdan əvvəl kiçiltmək üçün (neoadyuvant) tətbiq oluna bilər.

İFOSFAMİD

• Sinif: Alkiləedici agent (oksazafosforin)
• Mexanizm: DNA-da çarpaz bağlar yaradaraq sürətlə bölünən xərçəng hüceyrələrində apoptoza (hüceyrə ölümünə) səbəb olur.

ADRİAMİSİN (DOKSORUBİSİN)

• Sinif: Antrasiklin antibiotik
• Mexanizm: DNA-ya bağlanır, topoizomeraza II-ni inhibə edir, DNA-nı zədələyən sərbəst radikallar yaradır.

MESNA

• Sinif: Uroprotektor
• Mexanizm: Akroleinə (urotoksik metabolit) bağlanaraq ifosfamidin toksik metabolitlərinin yaratdığı hemorragik sistitdən sidik kisəsini qoruyur.

İMA rejiminin istifadə səbəbləri

• Yumşaq toxuma sarkomaları (Soft Tissue Sarcomas — STS)
  • Yerli və ya metastatik mərhələdə müalicə üçün istifadə olunur.
  • Xüsusilə yüksək dərəcəli sarkomalarda təsirlidir.
• Osteosarkoma
  • Sümük şişlərində, xüsusilə əməliyyatdan əvvəl (neoadyuvant) və ya sonra (adyuvant) istifadə olunur.
  • Ağciyər metastazı olanlarda xəstəliyə nəzarət üçün seçilə bilər.
• Digər solid şişlər
  • Ewing sarkoması, rabdomiosarkoma kimi sümük və yumşaq toxuma şişlərində də istifadə oluna bilər.

İMA nə zaman istifadə olunur?

• Yerli irəliləmiş və ya metastatik xəstəlik: şiş yükünü azaltmaq və irəliləməni yavaşlatmaq üçün.
• Neoadyuvant müalicə: əməliyyatdan əvvəl şişi kiçiltmək üçün.
• Adyuvant müalicə: əməliyyatdan sonra təkrarlanma riskini azaltmaq üçün.
• Palliativ məqsəd: yayılmış xəstəlikdə həyat müddətini uzatmaq və simptomlara nəzarət üçün.

Müalicə cədvəli

Premedikasiya

• Ondansetron: Kimyaterapiyadan 30 ilə 60 dəqiqə əvvəl 8 mg P.O və ya IV.
• Deksametazon: Kimyaterapiyadan 30 ilə 60 dəqiqə əvvəl 8 mg PO/IV, kimyaterapiyadan sonra hər 12 saatdan bir 4 mg PO/IV x 2 doza.
• Aprepitant: 1-ci gün kimyaterapiyadan 30 ilə 60 dəqiqə əvvəl 125 mg PO, sonra 2-ci və 3-cü günlər gündəlik 80 mg PO.
• Lorazepam: Ürəkbulanma, yuxu və ya narahatlıq üçün hər 4-6 saatdan bir 1 mg.
• Ürəkbulanma və ya qusma üçün proklorperazin: Hər 4-6 saatdan bir 10 mg PO.

Dərman tətbiqi

• Doksorubisin: 1-ci gün 5-20 dəqiqəlik venadaxili (I.V.) infuziya ilə 60 mg/m2.
• İfosfamid: 1-ci, 2-ci, 3-cü günlər dörd saatdan uzun venadaxili (I.V.) infuziya ilə 2500 mg/m2.
• Mesna: 1-ci, 2-ci, 3-cü günlər dörd saatdan uzun venadaxili (I.V.), sonra həmin gün iki I.V. və ya ağızdan doza (2500 mg/m2 dozanın 1/3 hissəsi ifosfamidlə, qalan 2/3 hissəsi 8 saatda infuziya).

Təxmini ümumi infuziya müddəti:

• Ambulator infuziya mərkəzində xəstə ifosfamiddən sonra ayrılıb evdə ağızdan mesna qəbul etsə, hər gün 5 ilə 6 saat çəkə bilər.
• Mərkəzdə ifosfamiddən sonra iki mesna dozası I.V. veriləndə 9 və ya 10 saat çəkə bilər.
• Uzun infuziyalar və yan təsir idarəsinə görə xəstə 4 ilə 5 gün xəstəxanada qalmalıdır.
• İMA 21 gündən bir tətbiq edilir; buna kurs deyilir. Mərhələdən asılı olaraq altı dəfəyədək təkrarlana bilər. Cavab, dözümlülük və nəzərdə tutulan kurs sayına görə müalicə altı ayadək çəkə bilər.

Yan təsirlər

Çoxdərmanlı rejimdə hər preparatın öz yan təsiri var. Sınaqlarda İMA ilə ən çox bildirilənlər:

• Ürəkbulanma (84%)
• Yorğunluq (84%)
• Saç tökülməsi (67%)
• Qusma (62%)
• Neytropenik qızdırma (46%)
• Qəbizlik (43%)
• İştahanın azalması (37%)
• Eritrosit sayının azalması (35%)
• Mukozit (34%)
• Trombosit sayının azalması (33%)
• İshal (30%)
• Təngnəfəslik (29%)
• Öskürək (25%)
• Çəki itkisi (20%)
• Qızdırma (19%)
• Qanaxma (18%)
• Başağrısı (17%)
• Maye tutulması (17%)
• Qan laxtaları (13%)
• Dəri səpgisi (9%)
• Yüksək təzyiq (5%)

Sınaqlara görə orta hesabla 17% xəstə yan təsirdən müalicəni dayandırıb. Yan təsirlərin ağırlığı fərdi və zamanla dəyişən ola bilər. Bəziləri profilaktik dərmanlarla önlənə bilər.

Tədbirlər və izləmə

• Müalicədən əvvəl və zamanı müntəzəm laborator testlər aparılmalıdır.
• Sidikdə qanı yoxlamaq üçün gündəlik sidik təhlili lazımdır.
• Neyrotoksiklik üçün hər dozadan əvvəl xəstə qiymətləndirilməli, şüuru izlənməlidir.
• Kardiotoksiklik üçün əvvəl və müalicə zamanı EKQ/exokardioqrafiya aparılmalıdır.
• Sümük iliyi supressiyası və neytropeniya yaranarsa G-CSF (filgrastim) verilə bilər.

Görüntüləmə əvvəl və hər iki sikldən sonra təkrarlanaraq təsir izlənməlidir. Qan və görüntüləmə nəticələrinə görə həkim planı yeniləyə bilər.