رادیوسرجری استریوتاکتیک برای درمان 15 یا بیشتر متاستاز مغزی؟

رادیوسرجری استریوتاکتیک (SRS) با هدایت مستقیم دوز بالای پرتو به تومور و کمینه کردن آسیب بافت سالم اطراف، قصد کشتن سلول‌های سرطانی را دارد و یکی از روش‌های پیشرفته پرتودرمانی است. در واقع جراحی انجام نمی‌شود، اما چون پرتو مانند جراحی تومور را تخریب می‌کند، این نام به کار می‌رود. این روش، به‌ویژه برای تومورهای کوچک یا متوسط، ناراحتی بیمار را به حداقل می‌رساند، مدت درمان را کوتاه و بهبود را سریع‌تر می‌کند. در اعضای حساسی مانند مغز، SRS به‌ویژه در موارد نامناسب یا پرخطر برای جراحی ترجیح داده می‌شود.

متاستاز مغزی از گسترش سلول‌های سرطانی از بخش دیگری از بدن به مغز ایجاد می‌شود. این وضعیت نشان‌دهنده مرحله پیشرفته سرطان است و معمولاً رویکرد درمانی تهاجمی‌تری می‌طلبد. حتی اگر سرطان در سایر نواحی بدن کنترل شده باشد، متاستاز مغزی می‌تواند بر کیفیت زندگی اثر مهم و بر عملکرد عصبی اختلال شدید داشته باشد.

در سال‌های اخیر، تصویربرداری پیشرفته و درمان مؤثرتر سرطان موجب طول عمر بیشتر بیماران سرطان پیشرفته و در نتیجه افزایش خطر متاستاز مغزی شده‌اند. در این زمینه، رادیوسرجری استریوتاکتیک برای کنترل متاستاز مغزی اهمیت بیشتری پیدا کرده است. اگر SRS مؤثر انجام شود، می‌تواند با حفظ کیفیت زندگی، عملکرد عصبی را طولانی‌تر نگه دارد. در مقایسه با پرتودهی گسترده‌تر مانند پرتودرمانی تمام مغز (WBRT)، این روش ممکن است آثار منفی شناختی کمتری داشته باشد و امکان ادامه زندگی روزانه تا حد ممکن طبیعی را فراهم کند.

مطالعه‌ای شگفت‌انگیز

یافته‌های تازه نشان می‌دهند رادیوسرجری استریوتاکتیک برای بیماران دارای 15 یا بیشتر متاستاز مغزی می‌تواند روشی قابل اجرا، ایمن و مؤثر و جایگزین مناسبی برای پرتودرمانی تمام مغز به‌تنهایی (WBRT) باشد.

به‌ویژه گزارش شد بیماران دارای 15 یا بیشتر متاستاز مغزی که SRS دریافت کردند، در مقایسه با دریافت‌کنندگان WBRT، نتایج شناختی بسیار بهتر و بقای مشابهی داشتند.

به‌طور مشخص‌تر، دریافت‌کنندگان رادیوسرجری استریوتاکتیک نکروز پرتویی کمتری داشتند و بیشتر افراد ارزیابی‌شده، عملکرد شناختی ثابت یا بهبودیافته نشان دادند.

نکروز پرتویی به مرگ سلولی و آسیب بافت در محل درمان بر اثر پرتودرمانی گفته می‌شود. معمولاً در نواحی دریافت‌کننده دوز بالا دیده می‌شود و ممکن است با پیشرفت سرطان اشتباه شود.

تحلیل گذشته‌نگر، اما یافته‌های مهم

این مقاله با نشان دادن امکان کاربرد موفق رادیوسرجری استریوتاکتیک در دنیای واقعی برای بیماران دارای 15 یا بیشتر متاستاز مغزی، مرزهای کنونی درمان را پیش می‌برد.

این مطالعه در 12 آوریل 2024 در Radiation Oncology Advances به‌صورت آنلاین منتشر شد.

متاستاز مغزی در بیماران سرطان شایع‌تر شده است. این افزایش مستقیماً با کنترل تومور اولیه و بقای طولانی‌تر به کمک تصویربرداری و درمان پیشرفته مرتبط است. رادیوسرجری استریوتاکتیک برای یک تا چهار متاستاز مغزی، درمان پذیرفته‌شده با اثربخشی اثبات‌شده است. شواهد تازه مؤثر بودن آن را برای بیش از پنج متاستاز نیز مطرح می‌کنند و نشان می‌دهند شاید حجم کل تومور، بیش از تعداد متاستاز، تعیین‌کننده پیامد باشد.

اما بیشتر بیماران دارای 15 یا بیشتر متاستاز مغزی، با وجود نتایج شناختی نامطلوب و کیفیت زندگی مختل، همچنان پرتودرمانی تمام مغز می‌گیرند.

جزئیات مطالعه

پژوهشگران برای تعیین سود رادیوسرجری استریوتاکتیک در بیماران دارای 15 یا بیشتر متاستاز مغزی، نتایج 118 بیمار درمان‌شده با رادیوسرجری مبتنی بر شتاب‌دهنده خطی را مرور کردند.

نقطه پایانی اصلی مطالعه نکروز پرتویی درجه ≥ 3 بود؛ نقاط ثانویه شامل افت شناختی ≥ 5 امتیازی، کنترل موضعی، بقای بدون پیشرفت داخل‌جمجمه‌ای و بقای کلی بودند.

شایع‌ترین تومور اولیه ریه (48%)، سپس ملانوما (21%) و پستان (15%) بود. میانه تعداد ضایعات درمان‌شده در هر جلسه 20، با دامنه 15 تا 94 بود. میانه حجم کل تومور 7 cc بود. بیشتر بیماران (82%) رادیوسرجری استریوتاکتیک فراکشن‌بندی‌شده با دوز 24 Gy در سه فراکشن دریافت کردند.

هنگام رادیوسرجری استریوتاکتیک، 19% بیماران قبلاً پرتودرمانی تمام مغز و 24% قبلاً رادیوسرجری استریوتاکتیک گرفته بودند.

نتایج

نقطه پایانی اصلی در چهار بیمار با نکروز پرتویی درجه ≥ 3 (3.2%) رخ داد و نکروز پرتویی با هر درجه 15.3% بود.

میزان «نسبتاً پایین» نکروز پرتویی نشان می‌دهد این رویکرد درمانی «ایمن خواهد بود».

یکی از پیامدهای ثانویه مهم مطالعه با امتیازهای پیاپی فرم کوتاه سامانه اطلاعات سنجش پیامدهای گزارش‌شده بیمار (PROMIS)-8 ارزیابی شد.

در پیگیری شش‌ماهه، امتیاز PROMIS در 20 نفر از 31 بیمار (64.5%) ثابت ماند و در پنج بیمار (16%) بهبود یافت. در شش بیمار باقی‌مانده بیش از پنج امتیاز افت مشاهده شد؛ دو مورد ناشی از پیشرفت تومور، یک مورد نکروز پرتویی، یک مورد پرتودرمانی نجات‌بخش تمام مغز و یک مورد درمان lurbinectedin بود. در آخرین پیگیری، امتیاز PROMIS در 47% بیماران بالاتر از 35 بود؛ با در نظر گرفتن امتیاز طبیعی میانگین 50 در جمعیت عمومی، این یافته مهم است.

در مجموع، کنترل موضعی در 97.6% بیماران حاصل شد. فراوانی تجمعی شکست داخل‌جمجمه‌ای دوردست 46% بود. میانه بقای کلی کل گروه 5.8 ماه بود و نزدیک 30% بیماران در ماه 12 زنده بودند.

بیماران بدون پرتودرمانی قبلی مغز، بیشتر از دریافت‌کنندگان قبلی آن زنده ماندند؛ میانه بقا به‌ترتیب 7.4 و 4.6 ماه بود (P = 0,034). بقای کلی محاسبه‌شده از زمان تشخیص متاستاز مغزی 11.3 ماه بود، درحالی‌که برای بیماران بدون پرتودرمانی 9.2 ماه ثبت شد.

نویسندگان محدودیت‌های تحلیل خود را طراحی گذشته‌نگر، جمعیت ناهمگون بیماران و تعداد محدود افراد دارای داده عینی شناختی دانستند. بنابراین این مطالعه هنوز روش جاری را تغییر نمی‌دهد، بلکه کاربرد تازه‌ای پیشنهاد می‌کند.

همچنین توان تعامل بیمار با محیط و عملکرد مستقل، جدا از مدت بقا، برای خود او، خانواده و مراقبان اهمیت زیادی دارد. این موضوع بخشی حیاتی از بهبود کیفیت زندگی و فراهم کردن زندگی معنادارتر برای بیماران است.