15 və daha çox beyin metastazının müalicəsi üçün stereotaktik radiocərrahiyyə?

Stereotaktik radiocərrahiyyə (SRS) yüksək dozalı şüalanmanı birbaşa şişə yönəldib ətraf sağlam toxumanın zədələnməsini minimuma endirərək xərçəng hüceyrələrini öldürməyi hədəfləyən qabaqcıl radioterapiya üsuludur. Əslində cərrahi əməliyyat aparılmır, lakin tətbiq edilən radioterapiya şişi sanki əməliyyat aparılmış qədər məhv etdiyi üçün belə adlandırılır. Bu üsul xüsusilə kiçik və ya orta ölçülü şişlərə tətbiq edildikdə xəstənin müalicə zamanı yaşadığı narahatlığı minimuma endirir, müalicə müddətini qısaldır və sağalma prosesini sürətləndirir. Beyin kimi həssas orqanlarda SRS cərrahi müdaxiləyə uyğun olmayan və ya yüksək risk daşıyan hallarda xüsusilə üstünlük verilən üsuldur.

Beyin metastazı, bədənin başqa yerindəki xərçəng hüceyrələrinin beyinə yayılması ilə yaranır. Bu vəziyyət xərçəngin irəli mərhələsini göstərir və adətən daha aqressiv müalicə yanaşması tələb edir. Beyin metastazları bədənin digər nahiyələrində xərçəng nəzarət altına alınsa belə, həyat keyfiyyətinə mühüm təsir göstərə və nevroloji funksiyalarda ciddi pozuntulara səbəb ola bilər.

Son illərdə qabaqcıl görüntüləmə üsulları və daha effektiv xərçəng müalicələri sayəsində irəli mərhələli xərçəng xəstələri daha uzun yaşayır və buna görə beyin metastazı riski artır. Bu baxımdan stereotaktik radiocərrahiyyə beyin metastazlarına nəzarət üçün getdikcə daha çox əhəmiyyət qazanan müalicə seçiminə çevrilib. Effektiv tətbiq edildikdə SRS xəstələrin həyat keyfiyyətini qoruyaraq nevroloji funksiyaların daha uzun saxlanmasını təmin edə bilər. Bu müalicə bütün beynin şüa müalicəsi (WBRT) kimi daha geniş sahəli şüalanma ilə müqayisədə koqnitiv funksiyalara daha az mənfi təsir göstərə bilər və xəstələrin gündəlik həyatlarını mümkün qədər normal davam etdirməsinə imkan verər.

Təəccübləndirən tədqiqat

Yeni tapıntılara görə 15 və ya daha çox beyin metastazı olan xəstələr üçün stereotaktik radiocərrahiyyə tətbiq oluna bilən, təhlükəsiz və effektiv üsul ola bilər və beyin metastazlı xəstələrdə yalnız bütün beynin şüa müalicəsinə (WBRT) uyğun alternativ təşkil edə bilər.

Xüsusilə 15 və ya daha çox beyin metastazı olan və SRS tətbiq edilən xəstələrdə WBRT alanlarla müqayisədə xeyli daha yaxşı koqnitiv nəticələr və oxşar sağqalım nəticələri müşahidə edildiyi bildirilib.

Daha konkret olaraq, stereotaktik radiocərrahiyyə tətbiq olunan xəstələrdə daha az şüa nekrozu olub və qiymətləndirilən xəstələrin çoxunda koqnitiv funksiyalar sabit qalıb və ya yaxşılaşıb.

Şüa nekrozu, radioterapiya nəticəsində müalicə olunan toxumada hüceyrələrin ölməsi və toxuma zədələnməsidir. Bu vəziyyət adətən yüksək dozalı müalicənin tətbiq edildiyi sahələrdə yaranır və xərçəngin irəliləməsi ilə qarışdırıla bilər.

Retrospektiv təhlil, lakin mühüm tapıntılar

Bu məqalə 15 və daha çox beyin metastazı olan xəstələrdə stereotaktik radiocərrahiyyənin real şəraitdə uğurla tətbiq edilə biləcəyini göstərərək mövcud müalicə sərhədlərini daha da genişləndirir.

Tədqiqat 12 aprel 2024-cü ildə Radiation Oncology Advances jurnalında onlayn dərc edilib.

Beyin metastazları xərçəng xəstələri arasında getdikcə daha çox rast gəlinən hala çevrilib. Bu artım qabaqcıl görüntüləmə üsulları və xərçəng müalicələrindəki irəliləyişlər sayəsində ilkin şişlərin nəzarətdə saxlanması və xəstələrin daha uzun yaşaması ilə birbaşa əlaqəlidir. Stereotaktik radiocərrahiyyə isə birdən dördə qədər beyin metastazı olan xəstələr üçün artıq qəbul olunmuş və effektivliyi sübut edilmiş müalicə üsuludur. Son sübutlar beşdən çox beyin metastazı olan xəstələrdə də stereotaktik radiocərrahiyyənin effektiv olduğunu və nəticələr üçün metastaz sayından çox ümumi şiş həcminin müəyyənedici ola biləcəyini irəli sürür.

Lakin 15 və daha çox beyin metastazı olan xəstələrin çoxu pis neyrokoqnitiv nəticələrə və həyat keyfiyyətinin pozulmasına baxmayaraq hələ də bütün beynin radioterapiyasını alır.

Tədqiqatın təfərrüatları

Tədqiqatçılar 15 və daha çox beyin metastazı olan xəstələrin stereotaktik radiocərrahiyyədən faydalanıb-faydalanmayacağını müəyyən etmək üçün xətti sürətləndirici əsaslı stereotaktik radiocərrahiyyə ilə müalicə olunan 118 xəstənin nəticələrini nəzərdən keçiriblər.

Tədqiqatın əsas sonlanma nöqtəsi dərəcə ≥ 3 şüa nekrozu idi; ikincili sonlanma nöqtələrinə isə ≥ 5 ballıq neyrokoqnitiv geriləmə, lokal nəzarət, kəllədaxili irəliləməsiz sağqalım və ümumi sağqalım daxil idi.

Ən yayğın ilkin şişlər ağciyər (48%), sonra melanoma (21%) və süd vəzi (15%) idi. Müalicə olunan ocaqların median sayı hər seansa 20 idi və 15 ilə 94 arasında dəyişirdi. Xəstələrin median ümumi şiş həcmi 7 cc idi. Xəstələrin çoxu (82%) fraksiyalı stereotaktik radiocərrahiyyə ilə 24 Gy dozada üç fraksiya aldı.

Stereotaktik radiocərrahiyyə zamanı xəstələrin 19%-u əvvəllər bütün beynin radioterapiyasını, 24%-ü isə stereotaktik radiocərrahiyyə almışdı.

Nəticələr

Dörd xəstədə (3,2%) dərəcə ≥ 3 şüa nekrozu ilə əsas sonlanma nöqtəsi baş verdi və istənilən dərəcəli şüa nekrozu göstəricisi 15,3% oldu.

Şüa nekrozunun “nisbətən aşağı” göstəricisi bu müalicə yanaşmasının “təhlükəsiz olacağını” göstərir.

Tədqiqatın mühüm ikincili sonlanma nöqtələrindən biri ardıcıl Xəstə Tərəfindən Bildirilən Nəticələrin Ölçülməsi İnformasiya Sistemi (PROMIS)-8 qısa forma balları ilə qiymətləndirildi.

Altı aylıq izləmə dövründə 31 xəstədən 20-sində (64,5%) PROMIS balları sabit qaldı, beşində (16%) isə yaxşılaşma müşahidə edildi. Qalan altı xəstənin PROMIS ballarında beş baldan çox azalma aşkarlandı; bu azalmalardan ikisi şişin irəliləməsi, biri şüa nekrozu, biri xilasetmə məqsədli bütün beyin radioterapiyası, digəri isə lurbinectedin müalicəsi ilə bağlı idi. Son izləmədə xəstələrin 47%-sinin PROMIS balı 35-dən yüksək idi; ümumi əhalidə normal orta balın 50 olduğunu nəzərə aldıqda bu, mühüm tapıntıdır.

Ümumilikdə xəstələrin 97,6%-sında lokal nəzarət təmin edildi. Uzaq kəllədaxili uğursuzluğun kumulyativ tezliyi 46% idi. Bütün xəstə qrupunda median ümumi sağqalım 5,8 ay oldu və xəstələrin təxminən 30%-u 12-ci ayda sağ idi.

Əvvəllər beyin radioterapiyası almayan xəstələr əvvəllər bu müalicəni alanlardan daha uzun yaşadılar; bu qruplarda median sağqalım müvafiq olaraq 7,4 və 4,6 ay idi (P = 0,034). Beyin metastazlarının diaqnozu tarixindən hesablanan ümumi sağqalım 11,3 ay olduğu halda, radioterapiya almayan xəstələr üçün bu müddət 9,2 ay kimi qeydə alındı.

Müəlliflər təhlillərinin məhdudiyyətlərinin retrospektiv dizayn, heterogen xəstə qrupu və obyektiv koqnitiv məlumatı olan xəstələrin sayının məhdudluğu olduğunu bildirdilər. Buna görə bu tədqiqat hələ mövcud praktikanı dəyişdirmir, daha çox yeni tətbiq təklif edir.

Həmçinin hər xəstənin ətraf mühitlə qarşılıqlı əlaqə qura və müstəqil fəaliyyət göstərə bilməsi sağqalım müddətindən asılı olmayaraq həm xəstənin özü, həm də ailəsi və qulluq göstərənləri üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu, xəstələrin həyat keyfiyyətini artırmağın və onlara daha mənalı həyat təqdim etməyin mühüm hissəsidir.