راه‌حلی شگفت‌انگیز برای سندرم دست‌وپا پس از شیمی‌درمانی — ژل دیکلوفناک

سندرم دست‌وپا (EAS) عارضه‌ای است که به‌ویژه بر اثر مصرف داروهای مختلف سرطان، برای نمونه کاپسیتابین که داروی شیمی‌درمانی خوراکی به شکل قرص است، ایجاد می‌شود و معمولاً با قرمزی دردناک، تورم و گاهی پوسته‌بستن و زخم در دست‌ها و پاها مشخص می‌شود.

سازمان جهانی بهداشت (DSÖ) برای طبقه‌بندی نشانه‌های EAS بر اساس شدت، چهار سطح به کار می‌برد. این سطوح عبارت‌اند از؛

• سطح 1: احساس غیرطبیعی یا گزگز در دست‌ها و پاها.
• سطح 2: تورم یا قرمزی بدون درد و احساس ناراحتی هنگام راه رفتن یا گرفتن اشیا.
• سطح 3: التهاب و تورم دردناک در کف دست، کف پا، ناخن‌های پا و اطراف آنها.
• سطح 4: ایجاد زخم، پوسته‌ریزی پوست، درد شدید، تاول، فرو رفتن ناخن در گوشت و افتادن آن.

کاپسیتابین دارویی است که اغلب برای درمان سرطان‌های دستگاه گوارش و پستان انتخاب می‌شود. درجات مختلف سندرم دست‌وپا در 25-75% مصرف‌کنندگان کاپسیتابین دیده می‌شود. این وضعیت معمولاً تهدیدکننده زندگی نیست، اما ممکن است کیفیت زندگی بیماران را به‌طور چشمگیری کاهش دهد. مهم‌تر اینکه EAS می‌تواند سبب کاهش دوز کاپسیتابین شود و در نتیجه اثربخشی کلی درمان را پایین بیاورد. این وضعیت در 10-25% بیماران به کاهش دوز و حتی در حدود 10% به توقف کامل درمان می‌انجامد.

پیش‌تر مطالعاتی نشان داده بودند که داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی خوراکی (NSAİİ) ممکن است برای کاهش اثرات EAS مؤثر باشند. اما چون این رویکرد عوارض و محدودیت‌های خودش را دارد، روش‌های جایگزین لازم بود. بنابراین تصمیم گرفته شد کاربرد دیکلوفناک، یک NSAİI موضعی (قابل استعمال روی پوست)، به‌عنوان راه‌حل بررسی شود. نمونه‌های دیکلوفناک موضعی شامل محصولاتی مانند Diclomec Jel، Dikloron Jel یا Voltaren Emulgel هستند.

نتایج این مطالعه نوآورانه در نشست سالانه ASCO (انجمن انکولوژی بالینی آمریکا) در 2023 ارائه شد. این نتایج امید تازه‌ای برای مدیریت بهتر عوارض کاپسیتابین و در نتیجه امکان ادامه طولانی‌تر درمان بیماران فراهم می‌کنند.

جزئیات مطالعه

در کارآزمایی D-TORCH، پژوهشگران بیماران را برای بهبود مقیاس عملکرد پوستی (DFS) با دیکلوفناک موضعی درمان کردند. در نتیجه، کاهش مهمی در نسبت بیماران دچار EAS (سندرم دست‌وپا) درجه 2 یا بالاتر و در میزان کلی وقوع EAS مشاهده کردند. این یافته‌ها نشان می‌دهند درمان دیکلوفناک در کاهش شدت و فراوانی EAS مؤثر است.

این پیشرفت برای بهتر کردن تجربه بیمار، افزایش کیفیت زندگی و نگه داشتن طولانی‌تر بیماران در درمان‌های مؤثر اهمیت دارد.

D-TORCH برای بررسی اثربخشی دیکلوفناک موضعی در پیشگیری از EAS درجه 2 یا بالاتر در بیماران سرطان پستان یا دستگاه گوارش که کاپسیتابین هم دریافت می‌کنند، نخستین پژوهش بالینی تصادفی‌شده است. در این مطالعه انجام‌شده در هند، 264 بیمار دیکلوفناک یا ژل دارونما گرفتند.

طبق نتایج مطالعه،

• در گروه استفاده‌کننده دیکلوفناک روی پوست، EAS درجه 2 یا بالاتر در 3.8% و در گروه دارونما در 15% دیده شد (P = 0,003).
• موارد EAS در همه درجات نیز با نسبت‌های 6.1% در برابر 18.1% دیده شدند.
• همچنین افت کیفیت زندگی در گروه دیکلوفناک از آغاز تا پیگیری (بروز EAS یا 12 هفته) کمتر از گروه دارونما بود.
• تعداد کاهش دوز کاپسیتابین به دلیل EAS در گروه دیکلوفناک تقریباً 3 برابر کمتر از گروه دارونما بود (3.8% در برابر 13.5%). این موضوع ممکن است پیامدهای مهمی برای فواید انکولوژیک داشته باشد. پایبندی به درمان در هر دو گروه همواره بالا بود — بیش از 90%.

در نتیجه، درمان دیکلوفناک همراه با کاپسیتابین می‌تواند میزان عوارض را کاهش دهد و کیفیت زندگی بیماران را افزایش دهد. این پیشرفت در درمان سرطان ممکن است بهره‌مندی طولانی‌تر بیماران از درمان‌های مؤثرتر و امیدهای تازه در مقابله با سرطان را به همراه آورد.