سرطان در اروپا چقدر شایع است؟ مفهوم شیوع و آمار بقای بلندمدت

سرطان برجسته‌ترین بیماری عصر مدرن است؛ بیماری‌ای پیچیده که هم کیفیت زندگی افراد را به‌طور چشمگیری تحت تأثیر قرار می‌دهد و هم بار سنگینی بر نظام‌های سلامت می‌گذارد. آمار و اصطلاحات مربوط به سرطان اغلب می‌توانند گیج‌کننده باشند. این نوشتار را با بررسی تفاوت‌های اصلی شیوع و بروز سرطان آغاز می‌کنیم و The Lancet Oncology مجله‌ای است که آخرین تحلیل مفصل شیوع سرطان در اروپا در تاریخ 30 ژانویه 2024 در آن منتشر شد؛ اهمیت این تحلیل را نیز بررسی خواهیم کرد.

شیوع و بروز: تفاوت‌های اصلی

• شیوع به افرادی که در بازه زمانی معین به بیماری مشخصی مبتلا هستند و تعداد کل آن‌ها اشاره دارد. به بیان کوتاه، نشان می‌دهد بیماری در جامعه چقدر گسترده است.
• بروز در مقابل، در یک بازه زمانی مشخص، تعداد موارد بیماری با تشخیص جدید را بیان می‌کند. برای مثال در بروز سرطان، تعداد بیماران تازه‌تشخیص‌داده‌شده در هر سال در کشوری معین مطرح است.
• به‌جای بروز، اصطلاح «فراوانی» و به‌جای شیوع، اصطلاح «گستردگی» نیز به کار می‌روند. با این حال، فراوانی و گستردگی ممکن است دقیقاً معادل این دو اصطلاح نباشند.
• بروز نشان می‌دهد بیماری با چه سرعتی گسترش می‌یابد؛ شیوع نیز بار کلی آن را در جامعه بازتاب می‌دهد.

نگاهی عمیق به شیوع سرطان در اروپا

مطالعه EUROCARE-6، جامع‌ترین مطالعه انجام‌شده در اروپا تا سال 2020، تحلیلی عمیق از شیوع سرطان ارائه می‌دهد. این مطالعه، تعداد کل افرادی که با سرطان زندگی می‌کنند و ویژگی‌هایشان را در 29 کشور اروپایی تشریح می‌کند و تعداد و نسبت بازماندگان سرطان را بر اساس 32 نوع سرطان، جنسیت، سن، مدت بیماری و بازه زمانی برآورد می‌کند.

در این مطالعه، داده‌های سرطان ترکیه وجود ندارد.

شیوع سرطان در اروپا تا سال 2020

افرادی که با سرطان زندگی می‌کنند (یعنی افرادی که سرطان در آن‌ها تشخیص داده شده و زنده هستند)، گروهی با نیازهای مراقبتی متفاوت‌اند که به اندازه کافی مطالعه نشده‌اند. این نیازها بر اساس پیش‌آگهی بیماری و مرحله روند درمان (درمان اولیه، پیگیری یا مراقبت پایان زندگی) متفاوت است. اندازه‌گیری درست شیوع سرطان بر حسب مدت بیماری که با زمان تغییر می‌کند، برای تدوین راهنماهای پیگیری، پیشگیری از اثرات دیررس، مقابله با علت‌های نابرابری و بهبود کیفیت زندگی بیماران اهمیت حیاتی دارد.

افزایش سریع تعداد افراد زنده با سرطان در جوامع رو به سالمندی ما، همراه با هزینه بالای درمان‌های نوآورانه، چالش بزرگی برای پایداری نظام‌های سلامت عمومی ایجاد می‌کند. از این رو نیاز فزاینده‌ای به شاخص‌های مفصل و قابل‌مقایسه شیوع برای برنامه‌ریزی کنترل سرطان و ارزیابی فناوری سلامت وجود دارد.

شیوع سرطان در یک جامعه، تعداد (یا نسبت) افرادی را نشان می‌دهد که در زمان معین (در تاریخ شاخص) پس از تشخیص سرطان همچنان زنده‌اند. این برآورد همه افراد دارای تشخیص سرطان را، فارغ از زمان گذشته از تشخیص یا اینکه هنوز تحت درمان‌اند یا بهبود یافته‌اند، در بر می‌گیرد. شیوع سرطان را می‌توان از داده‌های بروز و بقای گردآوری‌شده در سامانه‌های ثبت سرطان مبتنی بر جمعیت، با شمارش موارد زنده در تاریخ تعیین‌شده اندازه گرفت. اما شیوع مشاهده‌شده از آمار ثبت کامل نیست، زیرا نمی‌تواند افراد زنده‌ای را که پیش از آغاز ثبت تشخیص گرفته‌اند شامل شود. شیوع مشاهده‌شده تقریباً کامل را ثبت‌هایی فراهم می‌کنند که پنج دهه یا بیشتر فعالیت کرده‌اند.

از آنجا که دوره‌های ثبت معمولاً کمتر از پنج دهه است، تعداد افرادی که در هر زمانی پس از تشخیص با سرطان زندگی می‌کنند فقط با مدل‌های آماری قابل‌برآورد است.

بر اساس پیش‌بینی‌های بروز سرطان و نرخ‌های مرگ، آژانس بین‌المللی پژوهش سرطان (IARC) برای همه کشورهای اروپایی، برآوردهای شیوع قابل‌مقایسه در جهان و محدود به 5 سال نخست پس از تشخیص را ارائه می‌کند. از سوی دیگر، با وجود ظرفیت اطلاعاتی، شیوع کامل سرطان در همه کشورهای اروپایی دارای ثبت‌های فعال مبتنی بر جمعیت به‌طور نظام‌مند برآورد نمی‌شود.

طراحی مطالعه

در این مطالعه مبتنی بر جمعیت، با استفاده از داده‌های بروز و پیگیری تا 1 ژانویه 2013 از 61 مرکز ثبت سرطان، نسبت‌های شیوع کامل و با مدت محدود بر اساس نوع سرطان، جنسیت و سن با روش شاخص کامل‌بودن برای 29 کشور اروپایی و 27 کشور اتحادیه اروپا (EU27 که با 22 کشور عضو ارائه‌دهنده داده ثبت نمایندگی شده است) برآورد شد. پژوهش بر 32 نوع سرطان بدخیم تعریف‌شده بر اساس ویرایش سوم طبقه‌بندی بین‌المللی بیماری‌ها برای انکولوژی (International Classification of Diseases for Oncology) تمرکز داشت و هنگام برآورد شیوع فقط نخستین تومور اولیه در نظر گرفته شد. اندازه‌گیری‌های شیوع به‌صورت تعداد مطلق موارد شیوع، نرخ خام شیوع (گزارش‌شده به‌صورت درصد یا تعداد موارد در 100000 نفر جمعیت) و نرخ شیوع استانداردشده سنی بر اساس جمعیت استاندارد اروپا 2013 بیان شدند. پژوهشگران پیش‌بینی نرخ‌های شیوع سرطان تا 1 ژانویه 2020 را با رگرسیون خطی انجام دادند.

نتایج مطالعه

1. تا سال 2020، تعداد افراد زنده پس از تشخیص سرطان در اروپا حدود 23711000 نفر برآورد می‌شود که تقریباً 5% از جمعیت را تشکیل می‌دهد.
2. در اتحادیه اروپا (EU27)، این تعداد حدود 22347000 برآورد شده است.
3. در زنان، سرطان‌های با بیشترین شیوع به‌ترتیب سرطان پستان، کولورکتال، رحم، ملانوم پوستی و تیروئید هستند؛ فراوانی هر یک در هر 100000 نفر جمعیت، از حدود 2270 برای سرطان پستان تا 301 برای سرطان تیروئید متفاوت است.
4. در مردان، شایع‌ترین انواع سرطان شامل پروستات، کولورکتال، دستگاه ادراری، ملانوم پوستی و کلیه هستند؛ فراوانی هر یک در هر 100000 نفر جمعیت، از حدود 1714 برای سرطان پروستات تا 255 برای سرطان کلیه متفاوت است.
5. تعداد افرادی که بیش از 5 سال پس از تشخیص سرطان زنده‌اند حدود 14850000 و تعداد افراد زنده بیش از 10 سال، 9099000 برآورد شده است.
6. بین سال‌های 2010 و 2020، افزایش سالانه متوسط 3.5% در تعداد موارد شیوع مشاهده شد و در این دوره در مجموع 41% افزایش رخ داد.
7. تفاوت شیوع بر اساس نوع سرطان میان کشورهای اروپا در سال 2020 بین 2 تا 10 برابر بود.
8. تعداد زنان بازمانده از سرطان بیشتر از مردان است و این تفاوت به‌ویژه در برخی انواع سرطان مانند پستان، رحم و تیروئید آشکارتر است.
9. در مردان، شایع‌ترین انواع سرطان شامل سرطان پروستات، مثانه و کلیه هستند.
10. بخش بزرگی از افراد زنده پس از تشخیص سرطان، 5 سال پس از تشخیص زنده‌اند؛ این نسبت در زنان 65.3% و در مردان 59.5% است.
11. به‌ویژه در برخی انواع سرطان مانند سرطان دهانه رحم و لنفوم هوچکین، نسبت افرادی که بیش از 10 سال با سرطان زندگی می‌کنند بالاتر است.
12. تفاوت‌های شیوع میان کشورها می‌تواند با عواملی مانند خطر سرطان، گستردگی برنامه‌های غربالگری و دسترسی به خدمات سلامت مرتبط باشد.
13. علاوه بر تغییرات بروز سرطان و نرخ‌های بقا، سالمند شدن جمعیت اروپا نیز در افزایش شیوع نقش مهمی دارد.
14. پژوهشگران گفته‌اند یافته‌ها می‌توانند در تدوین سیاست‌های بهبود کیفیت زندگی، مراقبت و توان‌بخشی بیماران مبتلا به سرطان در کشورهای اروپا مفید باشند.
15. پیش‌بینی می‌شود مطالعات آینده، برآورد مدت بهبود را بر اساس مرحله هنگام تشخیص در موارد شیوع شامل شوند.

نمودار زیر شیوع سرطان را بر اساس جنسیت در کشورهای گوناگون اروپا تا 1 ژانویه 2020 نشان می‌دهد. نمودار سمت چپ، شیوع هشت سرطان با بالاترین نسبت در زنان و نمودار سمت راست همین موارد را در مردان ارائه می‌کند (تعداد موارد در هر 100000 نفر). میله‌ها توزیع انواع سرطان در هر کشور را نشان می‌دهند و رنگ‌ها بیانگر انواع متفاوت سرطان‌اند. برای مثال شایع‌ترین سرطان در زنان، سرطان پستان و در مردان، سرطان پروستات است. کشورها بر اساس نرخ شیوع کامل همه سرطان‌ها در مجموعه داده EUROCARE-6 مرتب شده‌اند تا شیوع سرطان در هر کشور به‌صورت مقایسه‌ای نشان داده شود. این اطلاعات داده‌های مهمی درباره توزیع انواع سرطان میان کشورها و سیاست‌های سلامت فراهم می‌کند.

چرا سرطان ریه یکی از 5 سرطان با بیشترین شیوع نیست؟

در سراسر جهان، با سالانه 2,5 میلیون مورد جدید سرطان ریه بالاترین بروز را در میان انواع سرطان دارد. با این حال، سرطان ریه اغلب در مراحل پیشرفته تشخیص داده می‌شود و در این حالت سیر نامطلوبی دارد. این امر به بالا بودن نرخ مرگ ناشی از سرطان ریه می‌انجامد. بنابراین ممکن است نسبت افرادی که پس از تشخیص سرطان ریه مدت طولانی زنده می‌مانند، نسبت به برخی سرطان‌های دیگر پایین‌تر باشد.

مهم‌ترین عامل خطر سرطان ریه مصرف دخانیات است. کارزارها و تلاش‌های سلامت عمومی برای کاهش مصرف دخانیات در اروپا ممکن است در برخی کشورها بروز سرطان ریه و در نتیجه شیوع آن را کاهش داده باشند.

شیوع بالای دیگر سرطان‌ها مانند پستان، پروستات و کولورکتال در اروپا می‌تواند موجب رتبه پایین‌تر سرطان ریه در میان شایع‌ترین سرطان‌ها شود. در این سرطان‌ها معمولاً سیر بهتر بیماری و مدت بقای طولانی‌تر دیده می‌شود.

چرا مهم است؟

این مطالعه به درک پیچیدگی و تنوع نیازهای خدمات سلامت مرتبط با سرطان کمک می‌کند. به‌ویژه افزایش تعداد افرادی که بیش از 5 سال با سرطان زندگی می‌کنند، به معنای پدید آمدن نیازهای تازه و متفاوت برای نظام‌های سلامت است. این وضعیت رویکرد توان‌بخشی جامع انکولوژیک را ضروری می‌کند که به علائم روانی، شناختی، اجتماعی، جنسی و تغذیه‌ای بپردازد.

دستاوردهای مطالعه

مطالعه EUROCARE-6 نشان می‌دهد شیوع سرطان میان کشورها تفاوت زیادی دارد و روندهای زمانی شیوع بر اساس نوع سرطان با اثر سالمندی جمعیت تغییر می‌کنند. این تفاوت‌ها در تعیین اولویت‌های مداخله و ارزیابی فناوری سلامت نقش مهمی دارند.