ترکیب ایبریلاتازار و شیمی‌درمانی در سرطان ریهٔ سنگفرشی جلب توجه کرد

در 7 فوریهٔ 2025، Lung Cancer پژوهشی منتشر کرد که نشان می‌دهد در بیماران سرطان ریهٔ غیرسلول‌کوچک (NSCLC) سنگفرشیِ پیشرفته، ترکیب ایبریلاتازار با شیمی‌درمانی «اثربخشی و ایمنی امیدبخشی» داشته است.

ایبریلاتازار چیست و چگونه اثر می‌کند؟

ایبریلاتازار برای از بین بردن سلول‌های سرطانی، خودخواری (اتوفاژی) را تحریک می‌کند و سازوکارهای استرس سلولی را فعال می‌کند؛ دارویی با دو سازوکار اثر است:

• نخست، با فعال کردن مسیرهای سلولی PPARα/γ، تولید پروتئین TRIB3 را افزایش می‌دهد. این وضعیت مسیر پیام‌رسانی Akt/mTORC1 حامی رشد سلول را مهار می‌کند و با تحریک خودخواری، موجب خودهضمی سلول سرطانی می‌شود.
• دوم، با افزایش استرس شبکهٔ آندوپلاسمی در سلول، «پاسخ پروتئین بازنشده» را آغاز می‌کند. این فرایند با مختل کردن سازوکارهای ترمیم، موجب مرگ سلول سرطانی می‌شود.

ایبریلاتازار توسط شرکت زیست‌فناوری اسپانیایی Ability Pharmaceuticals توسعه می‌یابد.

• موضوع مرتبط: میزان بروز سرطان ریه در جهان و توزیع آن بر حسب زیرنوع

بازیگری تازه در صحنه با مطالعهٔ ENDOLUNG

در کارآزمایی بالینی فاز 1/2 به نام ENDOLUNG، ترکیب ایبریلاتازار با پاکلیتاکسل و کربوپلاتین در بیماران NSCLC سنگفرشی مرحلهٔ III-IV که کاندید پرتودرمانی رادیکال نبودند، ارزیابی شد.

بیماران ایبریلاتازار را با دوز آغازین 1300 mg، سه بار در روز، تا زمان پیشرفت بیماری، سمیت غیرقابل‌پذیرش، پس گرفتن رضایت یا تصمیم پژوهشگر به پایان درمان مصرف کردند. در صورت سمیت محدودکنندهٔ دوز، کاهش به 1000 mg، 650 mg یا 500 mg ممکن بود. بیماران برای 8 چرخه، هر 21 روز کربوپلاتین (AUC، 5) و پاکلیتاکسل (175 mg/m2) دریافت کردند.

نتایج بالینی

در 25 بیمار قابل‌ارزیابی از نظر اثربخشی (Efficacy-Evaluable: EE)، میزان پاسخ هدف 52% و در کل گروه 40 نفری 32.5% بود. میزان کنترل بیماری به‌ترتیب 84% و 52.5%بود.

در هر دو گروه، میانهٔ مدت پاسخ 5.1 ماه و میانهٔ بقای بدون پیشرفت 6.2 ماه بود؛ میانهٔ بقای کلی در گروه EE برابر 22.5 ماه و در کل گروه 18.4 ماه مشاهده شد.

عوارض جانبی

در کل گروه، 97.5% بیماران رویداد نامطلوب (AE) داشتند و در 55%، عارضهٔ درجهٔ 3 یا بالاتر گزارش شد. 25% بیماران به‌دلیل AE درمان را قطع کردند. در 10%، رویداد نامطلوب منجر به مرگ رخ داد، اما هیچ‌یک از این مرگ‌ها به ایبریلاتازار نسبت داده نشد.

شایع‌ترین رویدادهای نامطلوب شامل ضعف (62.5%)، اسهال (42.5%)، تهوع (37.5%)، کم‌خونی (32.5%)، ریزش مو (30.0%)، سمیت عصبی (27.5%)، کاهش نوتروفیل (27.5%)، سرفه (25.0%)، از دست دادن چشایی (25.0%)، کاهش اشتها (25.0%) و استفراغ (25.0%) بودند.

نتیجه و گام‌های بعدی

ترکیب ایبریلاتازار با پاکلیتاکسل و کربوپلاتین در درمان سرطان ریهٔ غیرسلول‌کوچک سنگفرشی، اثربخشی و نمایهٔ ایمنی امیدبخشی نشان می‌دهد. برای ارزیابی آن در گروه‌های بزرگ‌تر و تأیید اثربخشی، کارآزمایی‌های گسترده‌تری لازم است. اهمیت مطالعه بازتاب نیاز به گزینه‌های تازه و مؤثرتر برای بیماران NSCLC پیشرفته است. پژوهش‌های آینده می‌توانند این یافته‌های امیدبخش را گسترش دهند و راهنمای عملکرد بالینی شوند.