ویتامین K چیست، در چه غذاهایی وجود دارد، کمبود و مصرف روزانه آن؟

ویتامین‌ها برای ادامه طبیعی فرایندهای سلولی لازم‌اند. برخی در بدن تولید و برخی کاملاً باید از بیرون دریافت شوند. اگر ویتامینی کافی دریافت یا تولید نشود، ممکن است وضعیت‌های پزشکی نامطلوب رخ دهند.

ویتامین K یکی از 13 ویتامین شناخته‌شده است. به‌طور طبیعی در برخی سبزی‌ها وجود دارد. افزون بر این، ویتامین K توسط باکتری‌های مفید روده (میکروبیوتا) تولید می‌شود.

وظیفه اصلی ویتامین‌های K، نقش در دستگاه انعقاد است و کمبود آن مشکل انعقاد (خونریزی) ایجاد می‌کند. همچنین در تشکیل استخوان و سلامت قلبی‌عروقی نقش دارد. هنگام کشف توسط دانشمند دانمارکی Henrik Dam در دهه 1920، به دلیل نقش انعقاد خون، Koagulation (انعقاد) نام ویتامین شد.

ویتامین K یک نوع نیست و براساس منبع 3 نوع اصلی دارد:

• ویتامین K1 (فیلوکینون): از سبزی‌های برگ‌سبز
• ویتامین K2 (مناکینون): تولیدشده توسط باکتری‌های روده
• ویتامین K3 (منادیون): مشابه مصنوعی، 3 برابر قوی‌تر (مؤثر)

ویتامین K2 را بیشتر بررسی کنیم

ویتامین K1 (فیتونادیون) برای انعقاد و ویتامین K2 برای سوخت‌وساز کلسیم مهم‌تر است. بیشتر ویتامین K را از غذا می‌گیریم؛ K1 در سبزی‌های برگ‌دار فراوان است. K2 را از منابع حیوانی می‌گیریم و باکتری‌های روده مقدار کمی می‌سازند. 2 نوع ویتامین K2 خوب شناخته شده‌اند: MK-4 و MK-7. زیرنوع‌های ویتامین K2 با ویژگی‌های متفاوت فراوان، شامل MK-4 از حیوانات و MK-7 از باکتری‌ها وجود دارند. مکمل‌های موجود ممکن است MK-4 یا MK-7 داشته باشند. ویتامین K دیگر، K3 مصنوعی (منادیون)، برای کبد سمی شناخته شده و دیگر استفاده نمی‌شود.

مقدار طبیعی آزمایشگاهی ویتامین K: 0.13 - 1.19 ng/ml (بزرگسال)

کمبود ویتامین K بیشتر در نارسایی کبد (سیروز) دیده می‌شود و از علل اصلی خونریزی سیروز است. بنابراین بیماران سیروزی در فواصل مشخص متناسب با شدت سیروز، تزریق ویتامین K دریافت می‌کنند.

مکمل ویتامین K

برخی مطالعات مطرح می‌کنند ویتامین K ممکن است برای پیشگیری یا درمان مشکلات دیگر سلامت استفاده شود، اما مطالعات خارج از مشکلات خونریزی هنوز نتیجه روشنی ندارند.

1. سلامت استخوان
   براساس پژوهش‌ها، ویتامین K ممکن است سلامت استخوان را بهبود دهد. نتایجی از افزایش تراکم معدنی استخوان و کاهش شکستگی در افراد دارای استئوپروز (پوکی استخوان) وجود دارد. همراه ویتامین D که نقش حیاتی در سوخت‌وساز استخوان دارد، ویتامین K ممکن است به‌ویژه مؤثر باشد.
2. سلامت قلبی‌عروقی
   یافته‌های اولیه مطالعات حیوانی نشان می‌دهند ویتامین K2 در برابر آترواسکلروز (سخت شدن شریان‌ها) محافظت می‌کند. اما در گزارش منتشرشده در Current Opinion in Lipidology در 2008، دانشمندان نتایج پژوهش ویتامین K1 و بیماری قلبی را متناقض دانستند. یکی از منابع معتبر، The Natural Medicines Comprehensive Database نیز شواهد توصیه مکمل ویتامین K2 برای جلوگیری از انسداد عروق کرونر را ناکافی یافته است.
3. سلامت شناختی (ذهن)
   سطح خونی بالاتر ویتامین K با حافظه قوی‌تر سالمندان مرتبط دانسته شده است.

با وجود این یافته‌ها، شواهد علمی کافی برای مصرف ویتامین K در وضعیتی غیر از مشکلات مشخص خونریزی یا انعقاد وجود ندارد!

ویتامین K در چه غذاهایی وجود دارد؟

ویتامین K بیشتر در سبزی‌های برگ‌سبز است. حتی یک وعده (نصف لیوان) از هر غذای زیر، بیش از دو برابر نیاز روزانه ویتامین K را فراهم می‌کند:

- اسفناج

- شلغم

- کلم برگ‌تیره

- جعفری

- کلم بروکسل

- بروکلی و کاهو نیز غنی از ویتامین K هستند.

کمبود ویتامین K

ویتامین K در آب حل نمی‌شود، محلول در چربی و قابل ذخیره در بدن است. بنابراین کمبود ویتامین K نادر است. کمبود وقتی رخ می‌دهد که بدن نتواند ویتامین K را درست از روده دریافت کند یا در برخی بیماری‌های مزمن (مانند نارسایی کبد). ممکن است در فیبروز کیستیک، سلیاک و Crohn و نیز مصرف طولانی آنتی‌بیوتیک، داروی رقیق‌کننده خون یا دیالیز رخ دهد.

در کمبود ویتامین K ممکن است مشکلات خونریزی و کبودی دیده شوند.

هشدارها

دریافت زیاد ویتامین K ممکن است برای زنان باردار و شیرده، بیماران نارسایی مزمن کلیه تحت دیالیز و افراد دارای مشکل انعقاد ناشی از بیماری شدید کبد زیان‌آور باشد. همچنین ویتامین K ممکن است با مکمل‌های دیگر (از جمله کوآنزیم Q10 و ویتامین E) تداخل کند. بنابراین درمان ویتامین K حتماً باید براساس دوز توصیه‌شده پزشک انجام شود.