ژنتیک می‌تواند حتی بدون عوامل خطر بالینی، دیابت را پیش‌بینی کند

دیابت، در سال‌های اخیر به یکی از شایع‌ترین بیماری‌های مزمن جهان تبدیل شده است. اگرچه معمولاً تصور می‌شود این بیماری با بالا رفتن قند خون مشخص می‌شود، مطالعه‌ای تازه نشان می‌دهد عوامل ژنتیکی ممکن است در تعیین خطر بیماری نقشی بسیار عمیق‌تر داشته باشند. این پژوهش به سرپرستی دکتر Filipe A. Moura از دانشکدهٔ پزشکی دانشگاه ییل انجام شد و در 18 دسامبر 2024 در مجلهٔ Diabetes, Obesity and Metabolism منتشر شد. این مطالعه با فراتر رفتن از رویکردهای متداول غربالگری، خطر دیابت را از دیدگاهی ژنتیکی دوباره ارزیابی کرد.

روش مطالعه و ویژگی‌های شرکت‌کنندگان

این پژوهش در یک گروه بزرگ شامل 9388 شرکت‌کننده انجام شد. شرکت‌کنندگان بخشی از یک کارآزمایی بالینی بررسی اثربخشی evolocumab، داروی کاهندهٔ LDL یا کلسترول بد، بودند و در آغاز تشخیص دیابت نداشتند. میانگین سن آنان 63 سال بود؛ 22.7% زن و 97.3% سفیدپوست بودند.

میانگین شاخص تودهٔ بدنی (BMI) شرکت‌کنندگان 28.7 و میانهٔ HbA1c آنان 5.7% بود. در غربالگری ژنتیکی، برای ارزیابی 1.2 میلیون گونهٔ ژنتیکی در چندین گروه قومی از یک امتیاز خطر چندژنی (PRS) استفاده شد. بر اساس این امتیاز، شرکت‌کنندگان به گروه پرخطر (20% بالایی) و گروه با خطر کم تا متوسط تقسیم شدند.

نتایج: توان پیش‌بینی امتیاز خطر ژنتیکی

در طول پژوهش، 7.3% شرکت‌کنندگان به دیابت مبتلا شدند. بااین‌حال، میزان این خطر بر حسب امتیاز خطر ژنتیکی تفاوت آشکاری داشت.

• فراوانی دیابت در افراد دارای امتیاز خطر ژنتیکی بالا 12.1% بود، درحالی‌که این میزان در گروه با خطر کم تا متوسط 6.8% ثبت شد.

• در گروه با خطر ژنتیکی بالا، خطر نسبی تعدیل‌شدهٔ دیابت به‌ازای هر انحراف معیار 1.22 محاسبه شد (P < 0.001).

• در افراد دارای وزن طبیعی (BMI بین 18.5-25)، خطر دیابت در کسانی که امتیاز خطر ژنتیکی بالایی داشتند، 2.45 برابر گروه با خطر کم تا متوسط بود.

این یافته‌ها نشان می‌دهند عوامل ژنتیکی می‌توانند مستقل از عوامل خطر بالینی مانند چاقی یا HbA1c بالا، خطر دیابت را پیش‌بینی کنند.

اثر evolocumab بر خطر دیابت

مشخص شد مصرف evolocumab خطر دیابت را افزایش نمی‌دهد و عوامل خطر ژنتیکی در گروه درمان و گروه شاهد مشابه هستند. این یافته حاکی از آن است که درمان‌های با هدف کاهش LDL مستقیماً بر خطر دیابت اثر نمی‌گذارند.

این یافته‌ها چه معنایی دارند؟

این مطالعه نشان می‌دهد برای تعیین خطر دیابت باید از رویکردهای متداولی که فقط بر وزن یا قند خون تکیه دارند فراتر رفت. به‌ویژه، این واقعیت که حتی افراد دارای وزن طبیعی ممکن است به‌دلیل خطر ژنتیکی، خطری قابل‌مقایسه با افراد چاق داشته باشند، بیانگر آن است که این افراد یک گروه فنوتیپی جداگانه را تشکیل می‌دهند.

اطلاعات ژنتیکی می‌توانند ظرفیت مهمی برای شناسایی زودهنگام و پیشگیری از خطر دیابت داشته باشند. این امر می‌تواند راهنمایی برای توسعهٔ درمان‌های فردمحور و راهبردهای کاهش خطر فراهم کند.

محدودیت‌ها

در تعمیم‌پذیری این یافته‌ها باید احتیاط کرد. ویژگی‌های شرکت‌کنندگان گروهی را شکل می‌دهد که ممکن است خطر ژنتیکی آن از جمعیت عمومی بیشتر باشد و بیشتر آنان سفیدپوست بودند. انجام پژوهش‌های مشابه در جمعیت‌های بزرگ‌تر و متنوع‌تر ضروری است.

سخن پایانی

این مطالعه با آشکار کردن داستان پنهان ژنتیکی دیابت، رویکردهای کلاسیک پزشکی را به چالش می‌کشد. با شناسایی زودتر افراد در معرض خطر دیابت، شاید بتوان اقداماتی برای بهبود کیفیت زندگی انجام داد. در آینده، غربالگری ژنتیکی و خدمات سلامت فردمحور می‌توانند در این زمینه تحول‌آفرین باشند.