Klinik Risk Faktörleri Olmasa Bile Genetik, Diyabeti Öngörebilir

Diyabet, son yıllarda dünyada en yaygın kronik hastalıklardan biri haline geldi. Genelde kan şeker seviyelerindeki yükseklikle fark edildiği düşünülse de yeni bir çalışma, genetik faktörlerin hastalık riskini belirlemede çok daha derin bir rol oynayabileceğini ortaya koyuyor. Yale Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden Dr. Filipe A. Moura liderliğinde yürütülen ve 18 Aralık 2024'te Diabetes, Obesity and Metabolism dergisinde yayımlanan bu çalışma, geleneksel tarama yaklaşımlarının dışına çıkarak diyabet riskini genetik bir perspektifle yeniden değerlendirdi.

Çalışmanın Yöntemi ve Katılımcı Profili

Araştırma, 9.388 katılımcının yer aldığı geniş bir kohort üzerinde yürütüldü. Katılımcılar, LDL (kötü kolesterol) düşürücü bir ilaç olan evolocumabın etkinliğini inceleyen klinik bir çalışmanın parçasıydı ve başlangıçta diyabet tanısı almamış bireylerden oluşuyordu. Ortalama yaş 63, katılımcıların %22.7’si kadın, %97.3’ü beyaz bireylerden oluşuyordu.

Katılımcıların ortalama vücut kitle indeksi (VKİ) 28.7, ortanca HbA1c seviyeleri ise %5.7 idi. Genetik taramada, 1.2 milyon genetik varyantı içeren ve çoklu etnik grubu kapsayan bir poligenik risk skorundan (PRS) yararlanıldı. Katılımcılar, bu genetik skora göre yüksek (ilk %20) ve düşük-orta risk gruplarına ayrıldı.

Sonuçlar: Genetik Risk Skorunun Tahmin Gücü

Araştırma süresince katılımcıların %7.3'ünde diyabet gelişti. Ancak bu risk, genetik risk skoruyla belirgin şekilde değişiyordu.

• Yüksek genetik risk skoruna sahip bireylerde diyabet sıklığı %12.1 iken, düşük-orta risk grubunda bu oran %6.8 olarak kaydedildi.

• Yüksek genetik risk grubunda, diyabet riskinin standart sapma başına ayarlanış relatif riski 1.22 olarak hesaplandı (P < 0.001).

• Normal kilolu bireylerde (VKİ 18.5-25 arası), yüksek genetik risk skoru taşıyanlarda diyabet riski, düşük-orta risk grubuna göre 2.45 kat daha yüksek bulundu.

Bu bulgular, genetik faktörlerin obezite veya yüksek HbA1c gibi klinik risk faktörlerinden bağımsız olarak diyabet riskini öngörebildiğini gösteriyor.

Evolocumabın Diyabet Riski Üzerine Etkisi

Evolocumab kullanımının diyabet riskini artırmadığı ve genetik risk faktörlerinin hem tedavi hem de kontrol gruplarında benzer olduğu bulundu. Bu, LDL düşürülmesi hedeflenen tedavilerin diyabet riskini doğrudan etkilemediğini işaret ediyor.

Ne Anlama Geliyor?

Bu çalışma, diyabet riskini belirlemede sadece ağırlık veya kan şeker seviyelerine dayalı geleneksel yaklaşımların ötesine geçilmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Özellikle, normal kilolu bireylerin bile genetik risk nedeniyle obez bireylerle karşılaştırılabilir seviyede diyabet riski taşıyabileceği gerçeği, bu bireylerin ayrı bir fenotipik grubu temsil ettiğine işaret ediyor.

Genetik bilginin, diyabet riskinin erken tespiti ve önlenmesi açısından önemli bir potansiyel taşıdığı söylenebilir. Bu durum, bireyselleştirilmiş tedavi ve risk azaltıcı stratejilerin geliştirilmesi için bir kılılavuz sunabilir.

Kısıtlamalar

Bu bulguların genelleştirilebilirliği konusunda dikkatli olunmalıdır. Katılımcı profili, genetik riskin ortalama nüfustan daha yüksek olabileceği bir grup oluşturuyor ve çoğu katılımcı beyaz bireylerden oluşuyor. Daha geniş ve çeşitli popülasyonlarda benzer araştırmalar gereklidir.

Son Söz

Diyabetin gizli genetik hikayesini ortaya çıkaran bu çalışma, tıp biliminin klasik yaklaşımlarını sorgulatıyor. Diyabet riski altında olan bireyleri daha erken tespit ederek, yaşamı daha kaliteli kılacak önlemler almak mümkün olabilir. İleriye yönelik olarak, genetik tarama ve bireyselleştirilmiş sağlık hizmetleri bu alanda çığır açabilir.