زخم بستر – نکات لازم درباره زخم دکوبیتوس

زخم بستر - زخم دکوبیتوس چیست؟

زخم دکوبیتوس با نام زخم فشاری، جراحت فشاری یا زخم بستر نیز شناخته می‌شود. منظور وجود زخمی باز در پوست بیمار است. این زخم‌ها معمولاً در پوست پوشاننده نواحی استخوانی دیده می‌شوند. شایع‌ترین محل‌های زخم دکوبیتوس عبارت‌اند از:

• لگن
• پشت
• قوزک پاها 
• باسن

این وضعیت در افراد زیر شایع است:

• افراد مسن‌تر
• دارای تحرک کاهش‌یافته
• کسانی که مدت طولانی در تخت یا صندلی چرخ‌دار می‌گذرانند
• کسانی که بدون کمک نمی‌توانند قسمت‌های مشخص بدن را حرکت دهند
• افراد دارای پوست حساس / شکننده

زخم بستر درمان‌پذیر است، اما درمان زخم‌های عمیق مزمن می‌تواند دشوار باشد. بهبود به عوامل مختلفی از جمله نمای مشخص زخم، بیماری‌های زمینه‌ای و مرحله / درجه زخم بستگی دارد.

علائم زخم بستر چیست؟

در هر مرحله علائم متفاوتی وجود دارد. بسته به ظاهر، بیمار ممکن است هر یک از موارد زیر را داشته باشد:

• تغییر رنگ پوست 
• درد در ناحیه درگیر 
• عفونت 
• باز شدن پوست
• پوستی نرم‌تر یا سفت‌تر از پوست اطراف

مراحل زخم بستر چیست؟

زخم‌های دکوبیتوس به‌صورت مرحله‌ای ایجاد می‌شوند. فرایند مرحله‌بندی به کارکنان سلامت در تشخیص و درمان شما کمک می‌کند.

مرحله 1

پوست باز نشده و یکپارچگی آن حفظ است، اما رنگش تغییر کرده است. اگر پوست روشنی دارید ممکن است ناحیه قرمز باشد. در پوست تیره تغییر رنگ از آبی تا بنفش متغیر است. همچنین ممکن است نسبت به پوست عادی کمی گرم‌تر و متورم باشد.

مرحله 2

در پوست زخم سطحی یا فرسایش ایجاد شده و بازشدگی وجود دارد. همچنین ممکن است تاولی پر از مایع دیده شود.

مرحله 3

زخم درون پوست عمیق‌تر است. لایه چربی را درگیر می‌کند و شبیه دهانه آتشفشان است.

مرحله 4

در این مرحله لایه‌های متعددی از جمله عضله و استخوان درگیر می‌شوند.

غیرقابل مرحله‌بندی

اسکار نام پلاکی تیره و سفت است که ظاهر آن ارزیابی کامل و مرحله‌بندی را دشوار می‌کند. برای تعیین دقیق زخم، تصویربرداری بیشتر یا ارزیابی جراحی ناحیه لازم است. زخم ممکن است بقایای بافتی تغییررنگ‌یافته موسوم به بافت پراکنده (زرد، برنزه، سبز یا قهوه‌ای) نیز داشته باشد که ارزیابی کامل را دشوار می‌کند.

علت زخم بستر چیست؟

فشار طولانی، مرطوب ماندن پوست، گردش خون ضعیف و تغذیه نامناسب علل اصلی‌اند. خوابیدن طولانی روی بخش مشخص بدن می‌تواند پوست را تخریب کند. نواحی اطراف لگن، پاشنه و دنبالچه به‌ویژه در برابر زخم فشاری آسیب‌پذیرند.

علاوه بر رطوبت زیاد، مواد محرک پوست مانند ادرار و مدفوع ناشی از بهداشت ضعیف نیز می‌توانند نقش داشته باشند. ملافه زیر فرد محدود به تخت نیز با اصطکاک به ایجاد زخم کمک می‌کند.

چه کسانی در معرض زخم بسترند؟

برای زخم دکوبیتوس چندین عامل خطر وجود دارد:

• اگر در تخت یا صندلی چرخ‌دار نمی‌توانید خودتان حرکت یا تغییر وضعیت دهید، ممکن است در معرض خطر باشید. 
• اگر سالمندید، پوست ممکن است شکننده‌تر و حساس‌تر باشد و خطر را افزایش دهد. 
• عادات غذایی نامناسب یا دریافت ناکافی مواد مغذی (به‌ویژه پروتئین) می‌تواند وضعیت پوست را تحت تأثیر قرار دهد و خطر را افزایش دهد.
• بیماری‌هایی مانند دیابت می‌توانند گردش خون را محدود کنند، باعث تخریب بافت پوست شوند و خطر را بیشتر کنند.

زخم بستر چگونه تشخیص داده می‌شود؟

کارمند سلامت که ابتدا وضعیت را متوجه می‌شود ممکن است شما را به تیم مراقبت زخم شامل پزشکان، متخصصان و پرستاران باتجربه در درمان زخم فشاری ارجاع دهد (مراقبت تسکینی, تیم‌های جراحی پلاستیک، انکولوژی و مراقبت ویژه). تیم می‌تواند زخم را از چند جهت ارزیابی کند. این موارد شامل: 

• اندازه و عمق زخم 
• انواع بافت مستقیماً درگیر مانند پوست، عضله یا استخوان 
• رنگ پوست درگیر زخم
• میزان مرگ بافت ناشی از زخم
• وضعیت زخم مانند وجود عفونت، بوی شدید و خونریزی

کارمند سلامت ممکن است از مایع و بافت زخم نمونه بگیرد. همچنین می‌توانند به دنبال رشد باکتری و نشانه‌های سرطان بگردند.

درمان زخم بستر

درمان به مرحله و وضعیت زخم بستگی دارد. ممکن است شامل موارد زیر باشد: 

• داروها
• مراقبت موضعی زخم و کرم‌ها، از جمله توصیه‌های پانسمان ویژه 
• تغییر شیوه زندگی مانند تغییر وضعیت مکرر، استفاده از بالش‌های ویژه و انتخاب تغذیه سالم 
• رژیم سرشار از پروتئین 
• درمان هر عفونت موجود 
• جراحی

داروهای ضدباکتری می‌توانند عفونت را درمان کنند. برای رفع یا کاهش هرگونه ناراحتی نیز ممکن است دارو دریافت کنید.

پزشک ممکن است پاک‌سازی بافت مرده یا عفونی، موسوم به دبریدمان، را پیشنهاد کند.

تمیز و خشک نگه داشتن ناحیه دکوبیتوس و دور نگه داشتن محرک‌ها برای کمک به بهبود مهم است.

رفع فشار و تغییر وضعیت مکرر در درمان بسیار مهم است. کاهش اصطکاک ناحیه زخم نیز اهمیت دارد.

تیم سلامت می‌تواند پانسمان زخم را مرتب عوض کند.

برخی درمان‌ها برای زخم‌های پیشرفته‌تر اهمیت بیشتری دارند (مانند دبریدمان جراحی و درمان با فشار منفی در مراحل 3 و 4)، اما همه زخم‌ها از راهبردهای عمومی مانند تمیز نگه داشتن محل، کاهش اصطکاک و رطوبت سود می‌برند. رفع فشار، تغییر وضعیت مکرر بیمار و رژیم مناسب سرشار از پروتئین نتایج را بهتر می‌کند.

راهبرد درمانی ویژه شما به چند عامل بستگی دارد و پزشک درباره بهترین گزینه برای زخمتان با شما گفت‌وگو می‌کند.

نکات پایانی

روند بهبود به مرحله زخم بستر بستگی دارد. هرچه زودتر تشخیص داده شود، زودتر می‌توانید درمان و بهبود را آغاز کنید.

پزشک ممکن است تغییر تغذیه را پیشنهاد کند. زخم‌های پیشرفته معمولاً درمان تهاجمی‌تر و زمان بهبود طولانی‌تری نیاز دارند.