ერთი უჯრედიდან ერთი ანტისხეული: კიოლერი, მილშტაინი და ჰიბრიდომა, 1975

ამ სტატიაში
ერთი უჯრედიდან ერთი ანტისხეული: კიოლერი, მილშტაინი და ჰიბრიდომა, 1975
96-ე დღეს პაულ ერლიხის „ჯადოსნური ტყვიის“ იდეას შევხედეთ: ნივთიერებას, რომელიც მხოლოდ თავის სამიზნეს პოულობს. დღევანდელი სტატია ტყვიის კი არა, იმის ამბავია, რაც ტყვიას წარმართავდა, ერთგვაროვანი ანტისხეულის მიღებისა. ჯერვე ვიტყვი: 1975 წლის სტატია კიბოზე არ არის, ცხვრის ერითროციტებზეა. ეს სტატია დაგვიანებით იწერება; 157-ე დღის შემდეგ მაშინვე უნდა მოსულიყო, ხოლო 157-ე დღის „ხვალის“ ბლოკში მიცემული დაპირება შესრულებული არ იყო. დღეს ვასრულებ.
პოსტდოქტორანტი და იმუნოლოგი
გეორგ კიოლერი დაიბადა 1946 წლის 17 აპრილს მიუნხენში. ფრაიბურგში ბიოლოგიას სწავლობდა; 1974 წელს ბაზელის იმუნოლოგიის ინსტიტუტში ფრიც მელხერსთან დაიცვა დისერტაცია ბეტა-გალაქტოზიდაზას ფერმენტზე. 1974 წლის აპრილიდან 1976 წლის მარტამდე EMBO-ს გრძელვადიანი სტიპენდიით მუშაობდა სეზარ მილშტაინის ჯგუფში Medical Research Council-ის მოლეკულური ბიოლოგიის ლაბორატორიაში; ნობელის ბიოგრაფია ამ მუშაობას ლიმფოციტების შერწყმად აღწერს.
მილშტაინი დაიბადა 1927 წლის 8 ოქტომბერს არგენტინის ქალაქ ბაია-ბლანკაში. 1958 წელს British Council-ის სტიპენდიით კემბრიჯში გაემგზავრა; როცა პოლიტიკური ზეწოლის გამო არგენტინაში თანამდებობა დატოვა, კემბრიჯში, ფრედ სენგერთან დაბრუნდა და 1963 წელს ლაბორატორიის სამეცნიერო შტატს შეუერთდა. სენგერის რჩევით ფერმენტოლოგიიდან იმუნოლოგიაზე გადავიდა.
პრობლემას 1975 წლის სტატიის რეზიუმე ცხადად აყალიბებს. მიელომის უჯრედული ხაზები ანტისხეულს გამოიმუშავებდა, მაგრამ წინასწარ ვერ ირჩევდნენ, რომელი სამიზნის წინააღმდეგ იქნებოდა; არსებული ხაზების ანტისხეულური აქტივობის მიხედვით გადარჩევა, ავტორების თქმით, დამაკმაყოფილებელი გზა არ იყო. საჭირო იყო საპირისპირო: ჯერ სამიზნის არჩევა, შემდეგ უწყვეტად მზარდი უჯრედული ხაზის მიღება, რომელიც ამ სამიზნის წინააღმდეგ ანტისხეულს გამოიმუშავებს.
ეს კითხვა ერლიხის „გვერდითი ჯაჭვების“ თეორიის ლაბორატორიული გაგრძელებაა, რომელსაც 96-ე დღეს შევხვდით: მოლეკულა, რომელიც სამიზნეს ერგება, მხოლოდ მას უკავშირდება. ერლიხმა ეს ჰიპოთეზად წამოაყენა; 1975 წელს ამ მოლეკულის მიღების განმეორებადი გზა გამოჩნდა. ერთი უჯრედული ხაზიდან მიღებული ანტისხეული ყოველ ჯერზე ერთნაირი იქნებოდა; ცხოველის შრატიდან მიღებული ანტისხეულები კი ბევრი ხაზის ნარევი იყო და ყოველი ფლაკონი ოდნავ განსხვავებული გამოდიოდა.
მიელომის შეერთება ლიმფოციტთან
კიოლერი და მილშტაინი, Nature 256:495-497
სტატიის სათაური ნიშნავს „შერწყმული უჯრედების უწყვეტი კულტურები, რომლებიც წინასწარ განსაზღვრული სპეციფიკურობის ანტისხეულს გამოიყოფენ“. რეზიუმის მიხედვით, თაგვის მიელომის ხაზი იმუნიზებული თაგვის ელენთის უჯრედებს შეურწყეს; სამიზნე ცხვრის ერითროციტები იყო, მიღებული უჯრედული ხაზები კი ცხვრის ერითროციტების წინააღმდეგ ანტისხეულს გამოყოფდა. ავტორებმა ასევე ორი ცნობილი თაგვის მიელომის ხაზი ერთმანეთს შეურწყეს, რათა შეესწავლათ, როგორ გამოიხატება და ურთიერთქმედებს მშობელი უჯრედების იმუნოგლობულინის ჯაჭვები. რეზიუმე კონკრეტულ გამოყენებას არ ასახელებს.
გვერდითი შენიშვნა: ლარა მარქსის ისტორიული სტატია ამბობს, რომ პირველი სიცოცხლისუნარიანი მონოკლონური ანტისხეულები 1975 წლის 24 იანვარს მიიღეს. ეს ერთადერთი მეორადი წყაროა; თუ სწორია, ექსპერიმენტიდან გამოქვეყნებამდე დაახლოებით ნახევარი წელი გავიდა. კემბრიჯის უნივერსიტეტის ნეკროლოგი მილშტაინზე კი ამბობს, რომ კომერციული პოტენციალი სტატიის ბოლო წინადადებაში იყო აღნიშნული; რადგან სრული ტექსტი არ წამიკითხავს, ესეც ერთ წყაროზე დაფუძნებულ დეტალად ვტოვებ.
მონოკლონური ანტისხეული და ჰიბრიდომა
B-უჯრედების თითოეული ხაზი მხოლოდ ერთი სახეობის ანტისხეულს გამოიმუშავებს, და ეს ანტისხეული ანტიგენის მხოლოდ გარკვეულ უბანს უკავშირდება. ამ ერთი ხაზიდან მიღებულ ანტისხეულს „მონოკლონური“ ეწოდება. პრობლემა ისაა, რომ ჩვეულებრივი B-უჯრედები კულტურაში დიდხანს არ მრავლდება. გამოსავალი იყო ანტისხეულის მწარმოებელი B-უჯრედის შერწყმა შეუზღუდავად მრავლადი კიბოს უჯრედთან, ანუ მიელომასთან: მიღებული ჰიბრიდი, ჰიბრიდომა, არჩეულ ანტისხეულსაც გამოიმუშავებს და ამავე დროს მრავლდება. კიბოს ხაზის გამრავლების უნარი აქ ინსტრუმენტად არის ნასესხები.
ამ მეთოდის კავშირი კიბოსთან პირდაპირი კი არა, ირიბია. სიმსივნური უჯრედები გარკვეული აზრით ორჯერ ერთვება: მიელომა, პლაზმური უჯრედების კიბო, ჰიბრიდომას შეუზღუდავი ზრდის უნარს აძლევს; მოგვიანებით ამ მეთოდით მიღებულ ანტისხეულებს სიმსივნური უჯრედების ზედაპირული ნიშნების ამოსაცნობად გამოიყენებენ. ეს ორი მხარე ქვემოთ აღწერილი 1982 და 1984 წლების მოვლენების საერთო საფუძველია.
პატენტი, რომელზეც განაცხადი არ შეტანილა
მილშტაინის ნეკროლოგის მიხედვით, MRC-მ პატენტის განაცხადი არ შეიტანა; იმ დროს MRC-ის გამოგონებებზე მონოპოლია National Research Development Corporation-ს (NRDC) ჰქონდა, ხოლო მილშტაინმა ხელნაწერი კომერციულ შესაფასებლად გადასცა. პრემიერ-მინისტრმა მარგარეტ თეტჩერმა ამ საკითხზე მილშტაინი და MRC საჯაროდ გააკრიტიკა; მილშტაინმა კრიტიკა უსამართლოდ ჩათვალა და „ბიუროკრატიას“ დააბრალა.
მარქსის სტატია ამას ასე ავსებს: NRDC-მ უარი თქვა და განაცხადა, რომ დაუყოვნებელ კომერციულ გამოყენებას ვერ ხედავდა; პირველი ორი მონოკლონური ანტისხეულის პატენტი 1979 წლის ოქტომბერსა და 1980 წლის აპრილში მილშტაინისგან უჯრედები მიღებულ ამერიკელ მეცნიერებს გადაეცათ; მილშტაინი კი ამბობდა, რომ პატენტები არ მოსწონდა და პატენტის არარსებობამ მას შედეგების თავისუფლად გაზიარების საშუალება მისცა. ეს დეტალები მთლიანად მარქსს ეყრდნობა, ამიტომ fact-check-ის ბლოკში ერთადერთ წყაროდ აღვნიშნე. დაბალანსებული წაკითხვა ასეთია: პატენტის არარსებობამ MRC-ს ადრეული შემოსავალი არ მოუტანა, მაგრამ მეთოდი ლაბორატორიებს შორის სწრაფად გავრცელდა.
ანტიიდიოტიპი ლიმფომაში, „შესაძლებლობა“ ნობელთან
1982 წლის 4 მარტს New England Journal of Medicine-ში გამოქვეყნდა მილერის, მალონის, უორნკეს და ლევის სტატია „B-უჯრედოვანი ლიმფომის მკურნალობა მონოკლონური ანტიიდიოტიპური ანტისხეულით“ (ტომი 306, ნომერი 9, გვერდები 517-522). ჩემთვის ხელმისაწვდომი რეზიუმე შემოკლებულია: მასში ნათქვამია, რომ ლიმფომის თითოეული ხაზის უნიკალური იმუნოგლობულინის ცვალებადი უბანი, იდიოტიპი, შეიძლება სიმსივნისთვის სპეციფიკური ნიშანი იყოს, ხოლო ანტიიდიოტიპური ანტისხეულები B-უჯრედოვანი სიმსივნეების დასაკვირვებლად გამოიყენებოდა. პაციენტების რაოდენობა და შედეგი ვერ წავიკითხე; ინდექსის ჩანაწერი ნაშრომს შემთხვევის აღწერად ყოფს. ამიტომ „ეფექტურ მკურნალობას“ არ ვამბობ, ონკოლოგიაში ერთ-ერთი პირველი მცდელობის ბიბლიოგრაფიულ მონაცემებს ვაწვდი მხოლოდ.
1984 წლის ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში გადაეცათ ნილს იერნეს, გეორგ კიოლერსა და სეზარ მილშტაინს; დასაბუთება იყო „იმუნური სისტემის განვითარებასა და კონტროლში სპეციფიკურობა“ და „მონოკლონური ანტისხეულების მიღების პრინციპი“. ნობელის პრესრელიზი გამოყენების სფეროებს ჩამოთვლის: ანტიგენების გაშიფვრა, გასუფთავება (მაგალითად, ინტერფერონის, იხ. 135-ე დღე, აფინური ქრომატოგრაფიით), უჯრედის ზედაპირული ნიშნების განსაზღვრა სიმსივნის ტიპების გასარჩევად, თეთრი სისხლის უჯრედების წინააღმდეგ ანტისხეულების სარგებელი გადანერგვისას. სიმსივნის მკურნალობას ის შესაძლებლობად წარმოადგენს და არა დადგენილ შედეგად.
წამალი ოცდასამი წლის შემდეგ
1976 წლიდან კიოლერი ბაზელის იმუნოლოგიის ინსტიტუტში მუშაობდა, შემდეგ ფრაიბურგში მაქს პლანკის იმუნობიოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი გახდა; სიცოცხლე 1995 წლის 1 მარტს დაასრულა. მილშტაინმა სიცოცხლე 2002 წლის 24 მარტს დაასრულა. 1998 წლის 25 სექტემბერს, როცა FDA-მ ტრასტუზუმაბი (ჰერცეპტინი) დაამტკიცა, 1975 წლის 7 აგვისტოდან დაახლოებით 23,1 წელი იყო გასული (174-ე დღე). რიტუქსიმაბი და ტრასტუზუმაბი გეგმაში ცალკეული დღეების თემაა (192 და 193). იქ ვნახავთ თაგვის უჯრედებიდან დაბადებული მეთოდის ადამიანის სამკურნალოდ მორგებას; ამ სტატიაში მხოლოდ მეთოდის დაბადებასა და ონკოლოგიაში მის პირველ კვალს ვწერ. კიოლერისა და მილშტაინის 1975 წლის სტატია ამ ისტორიის პირველი გვერდია და არა ბოლო.
ფასი და საზღვრები
პირველი: 1975 წლის ექსპერიმენტი თაგვის უჯრედებზე და ცხვრის ერითროციტებზე ჩატარდა; ის ადამიანის მკურნალობის მონაცემი კი არა, მეთოდის აღწერა იყო. მეორე: ონკოლოგიაში ცდის ბიბლიოგრაფიული მონაცემების ცოდნა მისი ეფექტის ცოდნა არ არის: ლევის ჯგუფის 1982 წლის ნაშრომში პაციენტების რაოდენობა და შედეგი ვერ წავიკითხე. მესამე: ნობელის განცხადებამაც კი სიმსივნის მკურნალობა შესაძლებლობად წარმოადგინა. მეოთხე: პატენტის დავა ორმხრივია: ადრეული შემოსავალი დაიკარგა, მაგრამ მეთოდი თავისუფლად გავრცელდა; მარქსის თანახმად, MRC-მ მოგვიანებით მონოკლონურ ანტისხეულებზე დაფუძნებული წამლების გაუმჯობესების პატენტებიდან 486 მილიონ გირვანქა სტერლინგზე მეტი შემოსავალი მიიღო. ეს ციფრი ერთ წყაროს ეყრდნობა.
გამოქვეყნების შემდგომი დრო. ზოლების სიგრძე ორ თარიღს შორის წლებს აჩვენებს; სრული სიგრძე 25 წელია. პირველი ზოლი 1975 წლის 24 იანვრიდან 7 აგვისტოს გამოქვეყნებამდეა (ერთი წყარო); შემდეგი ორი ზოლი 1975 წლის 7 აგვისტოდან 1982 წლის 4 მარტის ლიმფომის სტატიამდე და დაახლოებით 9 წლის შემდგომ 1984 წლის ნობელამდეა (წლის დონეზე); მწვანე ზოლი 1998 წლის 25 სექტემბრის ტრასტუზუმაბის დამტკიცებამდეა.
გადამოწმებული ადგილობრივი კავშირი ვერ ვიპოვე
ჰიბრიდომის მეთოდის თურქეთში პირველი გამოყენების შესახებ გადამოწმებული წყარო ვერ ვიპოვე; ამიტომ ასეთ კავშირს არ ვაგებ. ზოგადი ინფორმაცია: დღეს ონკოლოგიურ დასკვნებში წამლები, რომელთა სახელი „-mab“-ით მთავრდება, მონოკლონური ანტისხეულებია და თითოეული ამ სტატიის იდეის შთამომავალია. თქვენს დასკვნაში მითითებული წამლის შესახებ მიმართეთ თქვენს ექიმს.
1974 წლიდან 2002 წლამდე
რა გადამოწმდა, რა დარჩა გაურკვეველი
- 158-ე დღე დაგვიანებით დაიწერა: 157-ე დღის „ხვალის“ ბლოკში დაპირებული კიოლერი და მილშტაინი 159-174 სტატიების შემდეგ დაიწერა; ფაილების ნუმერაცია ამიტომ რიგგარეშეა.
- Nature-ის ბიბლიოგრაფია: სათაური, ავტორები, ტომი, გვერდები და რეზიუმე ჟურნალის რეზიუმეს გვერდიდან; ნომერი (5517) და თარიღი (1975 წლის 7 აგვისტო) მონაცემთა ჩანაწერიდან. მიღებისა და დადასტურების თარიღები გვერდზე არ იყო. სრული ტექსტი არ წამიკითხავს.
- 24 იანვარი 1975, პატენტისა და შემოსავლის დეტალები: ლარა მარქსის სტატია (History & Policy) ერთადერთი წყაროა; NRDC-ის უარი, პირველი ორი პატენტის თარიღები, 486 მილიონი გირვანქა და სპინქსის სამუშაო ჯგუფი მხოლოდ იქიდანაა. მარქსის მტკიცება, თითქოს Nature-ის რედაქტორებმა სტატია შეამოკლეს, არ დამიწერია. კემბრიჯის უნივერსიტეტის ნეკროლოგი ცალკე ადასტურებს, რომ MRC-მ განაცხადი არ შეიტანა, თეტჩერის კრიტიკასა და მილშტაინის რეაქციას.
- სტატიის ბოლო წინადადება: კომერციული პოტენციალის შენიშვნა ნეკროლოგიდანაა; სტატიის სრულ ტექსტს არ ვუყურე.
- ნობელი: დასაბუთება და გამოყენების სფეროები პრესრელიზიდანაა; პრემიის გამოცხადების თარიღი გვერდზე არ იყო, ამიტომ სქემაზე წლის დონეზე ვაჩვენე (დაახლოებით 9 წელი).
- ლევის ჯგუფი 1982: ბიბლიოგრაფიული მონაცემები აკადემიური ინდექსიდანაა; რეზიუმე შემოკლებული იყო, პაციენტების რაოდენობა და შედეგი არ წამიკითხავს.
- კიოლერისა და მილშტაინის ბიოგრაფიები: ნობელის ბიოგრაფიებიდან. კიოლერის გვერდი კემბრიჯს სახელით არ ახსენებს, მაქს პლანკის დირექტორობის თარიღს არ იძლევა, სიცოცხლის დასრულების ადგილი და მიზეზი არ წერია; მეც არ დამიწერია.
- „პირველის“ მტკიცება: ჰიბრიდომის მეთოდი კიოლერსა და მილშტაინს მიეწერება; ამ სტატიაში უფრო ადრეული ან პარალელური უჯრედების შერწყმის ნაშრომები არ შემიმოწმებია, ამიტომ სიტყვა „პირველი“ მეთოდს კი არა, სტატიას მივაბი.
- შრატის პოლიკლონური ნარევი და ერლიხთან კავშირი: ის, რომ ცხოველის შრატის ანტისხეულები ბევრი ხაზის ნარევია, და კავშირი ერლიხის გვერდითი ჯაჭვის იდეასთან ზოგადი ცოდნაა; ამ სტატიისთვის წყაროთი ცალკე არ გადამოწმებულა.
- დაბოლოება „-mab“: ზოგადი ცოდნაა, ამ სტატიისთვის წყაროთი ცალკე არ გადამოწმებულა. რიტუქსიმაბისა და ტრასტუზუმაბის თარიღები 192-ე და 193-ე დღეებში გადამოწმდება; 1998 წლის 25 სექტემბრის თარიღი 174-ე დღიდანაა.
იმავე წელს, სხვა ბოლოში: ბონადონა, ფიშერი და ადიუვანტური თერაპია, 1975
დღეს ლაბორატორიაში დაიბადა ანტისხეული არჩევადი სამიზნით; ხვალ, იმავე 1975 წელს, საოპერაციო მაგიდასთან ვბრუნდებით და იმ კითხვას ვუყურებთ, რომლის ბედიც ოპერაციის შემდეგ მიცემულმა წამალმა შეცვალა: ადიუვანტური თერაპია.
ავტორის შენიშვნა: ამ სტატიის წერისას ორ რამეს მივაქციე ყურადღება. პირველი, ღიად ვთქვა, რომ ჰიბრიდომის სტატია კიბოზე კი არა, მეთოდზეა და რომ კიბოს მკურნალობა 1984 წელსაც კი შესაძლებლობად იყო წარმოდგენილი. მეორე, არ დავმალო, რომ პატენტის ისტორია ერთ წყაროზე დაყრდნობით მოვყევი.
წყაროები და დამატებითი საკითხავი
- Köhler G, Milstein C. Continuous cultures of fused cells secreting antibody of predefined specificity. Nature 1975;256(5517):495-497 (რეზიუმეს გვერდიდან).
- Nobel Foundation. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1984, პრესრელიზი, nobelprize.org.
- Nobel Foundation. Georges J.F. Köhler, ბიოგრაფია, Les Prix Nobel 1984, nobelprize.org.
- Nobel Foundation. César Milstein, ბიოგრაფია, nobelprize.org.
- Marks L. Overlooked scientific innovation reaps rewards 40 years on. History & Policy, historyandpolicy.org (1975 წლის 24 იანვარი, პატენტისა და შემოსავლის დეტალები; ერთადერთი წყარო).
- University of Cambridge. César Milstein 1927-2002, ნეკროლოგი, cam.ac.uk.
- Miller RA, Maloney DG, Warnke R, Levy R. Treatment of B-cell lymphoma with monoclonal anti-idiotype antibody. N Engl J Med 1982;306(9):517-522 (შემოკლებული რეზიუმედან).
- Mukherjee S. The Emperor of All Maladies: A Biography of Cancer. New York: Scribner; 2010 (ზოგადი კონტექსტი; შესაბამისი გვერდები ამ სტატიისთვის ხელახლა არ წამიკითხავს).
ეს სტატია სერიის „კიბოს ისტორია 365 დღეში“ 158-ე დღეა და მონოკლონური ანტისხეულების მიღების მეთოდის ისტორიას ისტორიულ წაკითხვად წარმოადგენს. ეს ისტორიულ-პოპულარული შინაარსია; იგი დიაგნოსტიკის, სკრინინგის ან მკურნალობის რეკომენდაცია არ არის. მკურნალობის ვარიანტების შესახებ მიმართეთ თქვენს ექიმს. წყაროები გადამოწმებულია; დეტალები, რომლებიც ერთ მეორად წყაროს, შემოკლებულ რეზიუმეს ან წაუკითხავ ტექსტს ეყრდნობა, fact-check-ის შენიშვნებშია აღნიშნული.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.




