კანცეროგენები მუტაგენებია? ბრიუს ეიმსი და სალმონელას ტესტი, 1973

ამ სტატიაში
კანცეროგენები მუტაგენებია? ბრიუს ეიმსი და სალმონელას ტესტი, 1973
155-ე დღეს შევხედეთ, როგორ უკავშირდება ქრომოსომის გაწყვეტა კიბოს: უჯრედის შიგნით ცვლილება, როგორც დაავადების კვალი. დღეს კითხვას პირიქით ვსვამთ: შეიძლება თუ არა პეტრის ჭურჭელში გავიგოთ, იწვევს თუ არა ნივთიერება კიბოს, წლობით გრძელი ცხოველური ექსპერიმენტების ლოდინის გარეშე? მე-98 დღეს მოვყევით ბოვერის ქრომოსომულ ჰიპოთეზაზე, მე-99 დღეს იმაზე, როგორ მიიღო იამაგივამ ტარით ექსპერიმენტული კანცეროგენი; ეიმსის 1973 წლის ნაშრომი ცდილობდა, მუტაციის იდეა და ქიმიური კანცეროგენის იდეა ერთ პეტრის ჭურჭელში შეეყვანა. 155-ე დღის „ხვალ“ ყუთში ვთქვი, რომ გადავამოწმებდი გამოქვეყნების თარიღს, ციტირებას და ღვიძლის ექსტრაქტის როლს; სამივე ქვემოთაა.
ჰისტიდინის გარეშე გარემოზე მზარდი კოლონიები
წარმოიდგინეთ პეტრის ჭურჭელი. მის ფსკერზე არსებულ საკვებ გარემოში ჰისტიდინი, ამინომჟავა, არ არის; მასზე გავრცელებული Salmonella typhimurium-ის ბაქტერიები მუტანტებია, რომლებსაც ჰისტიდინის თავად წარმოება არ შეუძლიათ. ჩვეულებრივ ისინი ვერ იზრდებიან. მაგრამ თუ ნივთიერება ამ ბაქტერიების დნმ-ში ახალ ცვლილებას შეიტანს, ზოგი წარმოების უნარს ისევ იბრუნებს და ჭურჭლის ზედაპირზე კოლონიები ჩნდება. თითოეული კოლონია ერთი მუტაციის კვალია; კოლონიების რაოდენობა გვიჩვენებს, რამდენად მუტაგენურია ნივთიერება (IEC-ის გვერდზე არსებული აღწერის მიხედვით).
გზა, რომელმაც ბრიუს ეიმსი ამ საქმემდე მიიყვანა, ჰისტიდინი იყო. კალიფორნიის უნივერსიტეტის მოგონების ტექსტის მიხედვით (1928-2024) ეიმსმა კალტექში ჰისტიდინის სინთეზის გზა როგორც გენეტიკურად, ისე ბიოქიმიურად დაადგინა; 1962-1967 წლებში იყო NIH-ის მიკრობული გენეტიკის უფროსი, 1968 წელს კი ბერკლის ფაკულტეტს შეუერთდა. იმავე ტექსტის მიხედვით ტესტი 1960-იან და 1970-იან წლებში შეიქმნა, ეიმსის მსჯელობა კი ასეთი იყო: მუტაგენები, მაშასადამე სავარაუდოდ კანცეროგენებიც, ამ ბაქტერიებში უკუმუტაციებს გამოიწვევდა. სტუდენტებმა ჩვეულებრივი საკვები და საყოფაცხოვრებო ნაკეთობები სცადეს.
მაგრამ ბაქტერია ღვიძლი არ არის. ბევრი ქიმიური ნივთიერება მავნე ხდება მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ორგანიზმში ღვიძლის ფერმენტები გადაამუშავებენ; ბაქტერიულ ჭურჭელში ეს საფეხური არ არსებობს. ტესტის ბაქტერიულ მხარეს PNAS-ის მე-70 ტომის მე-3 ნომერში ეიმსის, ლისა და დერსტონის ნაშრომი ამზადებდა: რეზიუმეს მიხედვით ავტორებს ადრე ოთხი Salmonella-ს შტამი ჰქონდათ გამოყვანილი, რომლებიც სხვადასხვა ტიპის მუტაციას აღმოაჩენს, და ეჩვენებინათ, რომ ისინი ბევრ კანცეროგენს მუტაგენად ცნობენ. რადგან ბაქტერიის გარეგანი ლიპოპოლისაქარიდული გარსი მუტაგენების მემბრანამდე მისვლას ზღუდავს, გუნდმა rfa („ღრმა უხეში“) მუტაცია დაამატა და შტამები უფრო მგრძნობიარე გახადა. რეზიუმე ახალ შტამებს ძალიან მგრძნობიარედ და მოსახერხებლად აღწერს. მაგრამ ღვიძლი კვლავ აკლდა.
ღვიძლის ჭურჭელში გადატანა
აქტივაციის იდეა მარტო ეიმსს არ ეკუთვნის. მალინგის მიერ 1971 წელს Mutation Research-ში გამოქვეყნებული ნაშრომის სათაური ამბობს, რომ დიმეთილნიტროზამინი თაგვის ღვიძლის მიკროსომებთან ურთიერთქმედებით მუტაგენურ ნაერთებს წარმოქმნიდა; სათაური მხოლოდ ერთ ლიტერატურის სიაში ვნახე, შედეგები და გამოყენებული ორგანიზმი ვერ გადავამოწმე. პოპერმა და თანაავტორებმაც 1973 წელს Proceedings of the Society for Experimental Biology and Medicine-ში (ტომი 142, გვ. 727-729) Bacillus subtilis-ით იმუშავეს და დაწერეს, რომ დიმეთილნიტროზამინი მიკროსომებითა და NADPH-ის მწარმოებელი სისტემით მუტაგენი ხდებოდა. ამ ნაშრომის თვე ვერ გადავამოწმე, ამიტომ არ ვამბობ, ეიმსის 1973 წლის აგვისტოს ნაშრომამდე გამოვიდა თუ შემდეგ; „პირველისთვის“ აქ ადგილი არ არის.
თვრამეტი კანცეროგენი, ერთი ჭურჭელი
ეიმსის, დერსტონის, იამასაკისა და ლის ნაშრომი PNAS-ის მე-70 ტომის მე-8 ნომერში, გვერდებზე 2281-2285 დაიბეჭდა; დაწესებულება ბერკლის ბიოქიმიის დეპარტამენტი იყო. მისი სათაური ერთი წინადადებაა: „Carcinogens are Mutagens“. რეზიუმეს მიხედვით ავტორებმა თვრამეტი კანცეროგენი გამოსცადეს, მათ შორის აფლატოქსინი B1, ბენზო(ა)პირენი, აცეტილამინოფლუორენი, ბენზიდინი და დიმეთილამინო-ტრანს-სტილბენი, და აჩვენეს, რომ ღვიძლის ჰომოგენატები მათ ძლიერ მუტაგენებად აქცევდა, რომლებიც კითხვის ჩარჩოს წანაცვლებას იწვევს.
მეთოდი: ერთ პეტრის ჭურჭელში ერთად ინკუბირდება ვირთხის ან ადამიანის ღვიძლისგან მომზადებული ჰომოგენატი, TPNH-ის მწარმოებელი სისტემა და ჰისტიდინზე მუტანტი Salmonella-ს შტამები. მეტაბოლური აქტივაცია ღვიძლიდან მოდის, აღმოჩენა ბაქტერიიდან. ყველაზე აქტიური ნაერთები რამდენიმე ნანოგრამის დონეზეც კი აღმოჩნდა. ავტორებმა ამ კანცეროგენების საერთო თვისებაც წამოაყენეს: რგოლების სისტემა, საკმარისად ბრტყელი იმისთვის, რომ დნმ-ის ფუძეების გვერდით დაიწყოს დაწყობა, და ნაწილი, რომელსაც ღვიძლის მეტაბოლიზმი რეაქციაში შესვლის უნარიან ჯგუფად გარდაქმნის. ესენი და მრავალი სხვა მუტაგენი მათ შემოგვთავაზეს, როგორც ნივთიერებები, რომლებიც სომატური მუტაციის გზით იწვევს კიბოს; წინადადება იყო, დადასტურებათა ჯაჭვი არა.
ეს რეზიუმეს დონეზე წავიკითხე (PubMed Central-ის გვერდი); ნაშრომის სრულ ტექსტამდე და „communicated by“ სტრიქონამდე ვერ მივედი.
მუტაგენი, კანცეროგენი, პრომუტაგენი
მუტაგენი ნივთიერებაა, რომელიც დნმ-ში მემკვიდრულ ცვლილებას იწვევს. კანცეროგენი ნივთიერებაა, რომელიც ცხოველებში ან ადამიანებში კიბოს იწვევს. ორივე ნაწილობრივ ემთხვევა, მაგრამ ერთი და იგივე არ არის. პრომუტაგენი ნივთიერებაა, რომელიც თავად მუტაგენი არ არის, მაგრამ ორგანიზმში, განსაკუთრებით ღვიძლში, ფერმენტებით გადამუშავების შემდეგ მუტაგენი ხდება. ღვიძლის ჰომოგენატი, რომელსაც შემდგომ ნაშრომებში S9 ნარევი ეწოდება, ტესტში ამ გადამუშავების ადგილს იკავებს.
ეს გამარტივებული განმარტებაა.
1974-1975: მასშტაბი იზრდება
1974 წელს დერსტონმა და ეიმსმა იგივე ჭურჭლის ტესტი შარდზე გადაიტანეს (PNAS 71(3):737-741). რეზიუმეს მიხედვით β-გლუკურონიდაზას დამატებამ შესაძლებელი გახადა მუტაგენური მეტაბოლიტების აღმოჩენა, რომლებიც შარდში გლუკურონიდების სახით გამოიყოფა; 2-აცეტილამინოფლუორენის მიმღებ ვირთხებში შარდში ეფექტი დაფიქსირდა, ავტორებმა კი შესთავაზეს, რომ მეთოდი გამოეყენებინათ ადამიანის შარდის სკრინინგისთვის წამლებისა და საკვების მეტაბოლიტებზე.
დიდი გამოცდა 1975 წლის დეკემბერში მოვიდა: მაკკენმა, ჩოიმ, იამასაკიმ და ეიმსმა დაახლოებით 300 ქიმიური ნივთიერება გამოსცადა Salmonella/მიკროსომების ტესტში (PNAS 72(12):5135-5139). რეზიუმეს მიხედვით კანცეროგენების 90 პროცენტი (174-დან 156) ტესტში მუტაგენური იყო; ჩემი დასკვნა: 174 კანცეროგენიდან 18, დაახლოებით 10 პროცენტი, ტესტში მუტაგენად არ გამოჩნდა (ცრუ უარყოფითი). ძალები 106-ჯერადი დიაპაზონით განსხვავდებოდა, არაკანცეროგენებიდან კი ცოტამ გამოავლინა გარკვეული ხარისხის მუტაგენურობა. თავად რეზიუმეც მნიშვნელოვან დათქმას შეიცავს: წერს, რომ არაკანცეროგენულობის განსაზღვრას სერიოზული საზღვრები აქვს და რომ შედეგები ტესტის საზღვრებსაც აჩვენებს გარემოს კანცეროგენების აღმოჩენისას.
შეფარდებით და აბსოლუტურად: 90 პროცენტი ამბობს, რომ ტესტმა ცნობილი კანცეროგენების უმეტესობა დაიჭირა; მაგრამ ათიდან ერთი კანცეროგენი გაეპარა, რაც იმაზე მიანიშნებს, რომ „კანცეროგენი = მუტაგენი“ ძლიერი ტენდენციაა და არა წესი. ერთი მეორეული გვერდი იმავე კვლევას ორი განსხვავებული წილით აღწერს, „მუტაგენების 90 პროცენტი კანცეროგენია, კანცეროგენების 89 პროცენტი მუტაგენი“; მე მხოლოდ თავად რეზიუმის რიცხვი გამოვიყენე.
ტესტი ლაბორატორიიდან გადის
იმავე მეორეული გვერდის მიხედვით 1975 წელს ეიმსმა და კოლეგებმა გამოაცხადეს, რომ ბევრი თმის საღებავი მუტაგენური იყო (ეიმსი, კამენი და იამასაკი, PNAS 72(6):2423-2427; მხოლოდ ამ გვერდიდან ვიცნობ). 1977 წლის იანვარში ბლუმმა და ეიმსმა Science-ში (ტომი 195, გვ. 17-23, 1977 წლის 7 იანვარი) განიხილეს ცეცხლის შემაფერხებელი დანამატები, განსაკუთრებით ბავშვის პიჟამებში გამოყენებული Tris-BP: რეზიუმეს მიხედვით Tris-BP ვირთხის ღვიძლის ფერმენტებით სალმონელას ტესტში მუტაგენური იყო (ადამიანის ღვიძლმა მსგავსი შედეგი მისცა) და მისი ეფექტი მეტაბოლური აქტივაციით შესამჩნევად იზრდებოდა. ავტორებმა საკუთარი საზღვრებიც ჩაწერეს: ცხოველების კვების კვლევები ჯერ კიდევ მიმდინარეობდა, ბაქტერიული ტესტი კი თავისთავად კანცეროგენულ ძალას არ ამტკიცებდა.
სამომხმარებლო პროდუქტების უსაფრთხოების კომისიამ (CPSC) 1977 წლის 8 აპრილს აკრძალა Tris-ით დამუშავებული ბავშვის ტანსაცმლის გაყიდვა; ამას 1977 წლის 18 მაისის პრესრელიზში არსებული მითითებიდან ვიცი. რელიზი აკრძალვის მიზეზს არ წერს; ეიმსის მონაცემების წონა გადაწყვეტილებაში მხოლოდ ერთ მეორეულ გვერდზე ჩანს. ამიტომ აკრძალვას ეიმსის ნაშრომის პირდაპირ შედეგად კი არა, იმავე წელს მომხდარ ორ მოვლენად გადმოვცემ.
საზღვრები და ფასი
პირველი საზღვარი ისაა, რომ ბაქტერია ადამიანი არ არის. დადებითი ეიმსის ტესტი არ აჩვენებს, რომ ნივთიერება ადამიანში კიბოს იწვევს; უარყოფითი ტესტი არ აჩვენებს, რომ ის უსაფრთხოა. 1975 წლის კვლევაში 18 კანცეროგენი გაეპარა. IEC-ის გვერდის მიხედვით ტესტი მხოლოდ ფუძეთა წყვილების ცვლილებებს და კითხვის ჩარჩოს წანაცვლებებს იჭერს; უფრო დიდი გენეტიკური ცვლილებები, მაგალითად ქრომოსომის დონეზე გადაწყობები, რომლებზეც 155-ე დღეს ვისაუბრეთ, ამ ტესტის ხედვის არეს გარეთაა.
მეორე საზღვარი საზომია. ტესტის სიზუსტე მღრღნელებში კანცეროგენულობასთან შედარებით იზომებოდა; მაკკენის რეზიუმე ღიად ასახელებს არაკანცეროგენულობის განსაზღვრის საზღვრებს. მესამე ბუნებრივი ნივთიერებებია: კალიფორნიის უნივერსიტეტის მოგონების ტექსტის მიხედვით 1978 წელს ეიმსმა და ლოის გოლდმა ცხოველებზე კანცეროგენულობის კვლევების საჯარო მონაცემთა ბაზა შექმნეს და აღმოაჩინეს, რომ ბუნებრივი ნაერთები ისევე ხშირად გამოდიოდა დადებითი, როგორც სინთეზურები; ეიმსმა მოგვიანებით მოუწოდა სიფრთხილისკენ, ყველა კიბო გარემოს ქიმიურ ნივთიერებებს რომ არ მივაწეროთ, და გააკრიტიკა პესტიციდებისა და დამაბინძურებლების შესახებ წესები, რომლებიც მას ზედმეტად მიაჩნდა (მოგონების ტექსტის მიხედვით). საპირისპირო პოზიციის არსი ისაა, რომ ბუნებრივი ნივთიერებების რისკიანობა სინთეზურების კონტროლს არ ხდის ზედმეტს. ეს განხილვა ტესტის ღირებულებას არ ამცირებს, მაგრამ მისი შედეგების წაკითხვას წონასწორობას უკავშირებს.
მეოთხე საზღვარი მარეგულირებელ მხარესაა. IEC-ის გვერდის მიხედვით 1970-იანი წლების შუაში იმედოვნებდნენ, რომ ბაზარზე არსებულ დაახლოებით 60 000 ქიმიურ ნივთიერებას ამ ტესტით გაფილტრავდნენ, მაგრამ იმედი არ გამართლდა; ინდუსტრიის ლობირებამ მუტაგენურობის შემოწმების მოთხოვნა 1976 წლის ტოქსიკური ნივთიერებების კონტროლის აქტს მიღმა დატოვა. ეს მეორეული წყაროა. ეს ტექსტი მკურნალობის ან პროდუქტის რეკომენდაცია არ არის.
რჩება
- ქიმიური ნივთიერებების მოკლე, იაფი ტესტით წინასწარი გადარჩევის იდეა
- მეტაბოლური აქტივაცია (ღვიძლის ექსტრაქტი) როგორც ტესტის ნაწილი
- გამოყენება გენოტოქსიკურობის სკრინინგად წამლების შემუშავებაში (მოგონების ტექსტის მიხედვით ჯერ კიდევ მოითხოვება პირველი ფაზის კლინიკურ ტესტებში)
ეცემა ან იზღუდება
- ლოზუნგის „კანცეროგენები მუტაგენებია“ წაკითხვა უნივერსალურ ტოლობად
- დადებითი ბაქტერიული ტესტის ადამიანში კიბოს დადასტურებად ჩათვლა
- დაშვება, რომ მხოლოდ სინთეზური ქიმიკატებია სარისკო, ბუნებრივი კი უსაფრთხო
აქტივაციის წინამორბედებიდან სალმონელას ტესტამდე და დღემდე: 1971-2012. ღერძი 1965-დან 2020-მდე გრძელდება. მწვანე ნიშნები პუბლიკაციები და მოვლენებია, რომელთა მითითება რამდენიმე წყაროში ან პირველად ჩანაწერში დასტურდება; ლურჯი ნიშნები ერთ წყაროს ან მხოლოდ ერთ მითითებას ეყრდნობა. ამ სქემაზე არ არის მოვლენა, რომლის თარიღზეც წყაროები დაობს; ამიტომ ქარვისფერი ზოლი არ არის. მხოლოდ წლით ცნობილი თარიღები წლის შუაში გამოსახულია.
თურქეთისთვის ენდემური მცენარის ეიმსის ტესტი
თურქეთში ეიმსის ტესტის პირველი გამოყენების თარიღი ვერ გადავამოწმე; ეიმსთან ან ტესტის დაბადებასთან თურქულ კავშირს არ ვაგებ. დღევანდელი გამოყენების ერთ მაგალითს ვიძლევი: Liman R, Eren Y, Akyıl D, Konuk M, „Determination of mutagenic potencies of aqueous extracts of Thermopsis turcica by Ames test“, Turkish Journal of Biology 2012;36(1):85-92. რეზიუმეს მიხედვით კვლევამ თურქეთისთვის ენდემური მცენარის (T. turcica) ფოთლების, ფესვების, ღეროებისა და ყვავილების წყლიანი ექსტრაქტები გამოსცადა TA97, TA98, TA100 და TA102 შტამებით, S9 მეტაბოლური აქტივაციით და მის გარეშე.
მონაცემები: S9-ის თანაობისას ყველა ექსტრაქტი TA98 შტამში მუტაგენური იყო; 3750 მკგ/ჭურჭელი დოზაზე ფოთლის ექსტრაქტები TA102-ში S9-ით ან S9-ის გარეშე მუტაგენური იყო, S9-იან TA102-ში კი ფოთლის ექსტრაქტი უკუმუტაციის სიხშირეს კონცენტრაციასთან კავშირში ზრდიდა. გვერდიდან ვერ გადავამოწმე, სად ჩატარდა კვლევა (ჟურნალს TÜBİTAK გამოსცემს; დაწესებულება რეზიუმედან ვერ გადავამოწმე); მხოლოდ რეზიუმე წავიკითხე. ეს მონაცემი არ ნიშნავს, რომ ბაქტერიაში მუტაგენური მცენარე ადამიანისთვის მავნეა; ეს მაგალითია იმისა, რომ ბუნებრივი ნივთიერებებიც შეიძლება დადებითი აღმოჩნდეს ტესტში.
1971-დან დღემდე
რა დადასტურდა, რა დარჩა გაურკვეველი
- გამოქვეყნების თარიღი და ციტირება (გუშინდელი დანაპირები): 1973 წლის აგვისტოს ნაშრომის მითითება (PNAS 70(8):2281-2285, DOI 10.1073/pnas.70.8.2281) და მისი რეზიუმე PubMed Central-ის გვერდიდანაა; გვერდზე „communicated by“ სტრიქონი არ არის. სრული ტექსტი არ წამიკითხავს.
- 1973 წლის მარტის ნაშრომი: სათაური, ავტორები და რეზიუმე ჩანაწერის გვერდიდანაა; ტომი და ნომერი (70(3)) და საწყისი გვერდი (782) DOI სტრიქონიდან (pnas.70.3.782) გამოვიყვანე; თავად გვერდი ჟურნალს, ტომს, გვერდს და თვეს არ იძლევა (თარიღის ველი 2006-ს წერს, დიდი ალბათობით შეცდომაა). ბოლო გვერდი და გამოქვეყნების თვე ვერ გადავამოწმე.
- ღვიძლის ექსტრაქტის როლი: რეზიუმე ამბობს, რომ ღვიძლის ჰომოგენატმა კანცეროგენები კითხვის ჩარჩოს წანაცვლების მუტაგენებად გარდაქმნა; ტერმინი „S9“ ამ რეზიუმეში არ გვხვდება, ის მეორეულ გვერდზე და თურქული კვლევის რეზიუმეშია.
- წინამორბედები: მალინგის 1971 წლის ნაშრომს მხოლოდ სათაურით ვიცნობ, ლიტერატურის სიიდან (მალინგი და ფრანცი, EHP 1973); გამოყენებული ორგანიზმი და შედეგები არ მინახავს. პოპერისა და თანაავტორების 1973 წლის ნაშრომი ცალკე წავიკითხე, მაგრამ თვის ინფორმაციის გარეშე; ეიმსის 1973 წლის აგვისტოს ნაშრომთან მისი რიგი უცნობია. ამიტომ „პირველის“ პრეტენზია არ დაწერილა.
- ლოზუნგი და ჰიპოთეზა: რეზიუმე „გვთავაზობს“, რომ კანცეროგენები კიბოს სომატური მუტაციით იწვევს; სათაური მტკიცების შეჯამებაა და არა დამტკიცებული კანონი. მოგვიანებით 1975 წლის შედეგი 90 პროცენტია და არა 100.
- 90 პროცენტი თუ 89? მაკკენის რეზიუმეს რიცხვი იმ კანცეროგენების წილია, რომლებიც მუტაგენი აღმოჩნდა (156/174). ერთი მეორეული გვერდი ორ განსხვავებულ წილს იძლევა, „მუტაგენების 90 პროცენტი კანცეროგენია, კანცეროგენების 89 პროცენტი მუტაგენი“; წინააღმდეგობა ვერ გადავწყვიტე და რეზიუმის რიცხვი გამოვიყენე. არაკანცეროგენების რაოდენობა რეზიუმეში არ არის.
- მეთოდური ნაშრომი: ეიმსის, მაკკენისა და იამასაკის Mutat Res 31:347 (1975) ნაშრომის ჩანაწერი ვიპოვე, მაგრამ გვერდი ვერ გაიხსნა; არ წაკითხულა.
- თმის საღებავები: მხოლოდ მეორეული გვერდიდან; პირველადი მითითება არ წაკითხულა.
- Tris: ბლუმისა და ეიმსის ნაშრომი აკრძალვას არ აღწერს; CPSC-ის რელიზი 1977 წლის 8 აპრილის აკრძალვას ახსენებს, მაგრამ მიზეზს არ წერს. ეიმსის მონაცემების როლი გადაწყვეტილებაში მხოლოდ მეორეულ გვერდზეა. სახელები „Tris“ და „Tris-BP“ წყაროებში ერთად გვხვდება.
- ეიმსის ცხოვრება: დაბადება 1928 წლის 16 დეკემბერს (ნიუ-იორკი) და იმ დღის თარიღი, როცა სიცოცხლე დაკარგა, 2024 წლის 5 ოქტომბერი (95 წლის ასაკში), კალიფორნიის უნივერსიტეტის მოგონების ტექსტიდანაა. იმავე ტექსტში „სამი დღე და რამდენიმე ასეული დოლარი დაახლოებით სამი წლისა და 100 000 დოლარის წინააღმდეგ“ შედარება მეორეული თხრობაა და დღევანდელი ხარჯი არ არის.
- თურქული კვლევა: მხოლოდ რეზიუმე წავიკითხე; დაწესებულება, სადაც კვლევა ჩატარდა, არ გადამოწმებულა.
- გუშინდელი ყუთი: გამოქვეყნების თარიღი (აგვისტო 1973), ციტირება და ღვიძლის ექსტრაქტის როლი შემოწმდა; თარიღი წინამორბედებთან მიმართებით „პირველის“ პრეტენზიას არ გაერთიანებულა.
სათესლე ჯირკვლის კიბოში გარდატეხა: ლარი აინჰორნი და ცისპლატინი, 1974
დღეს ვკითხეთ, იწვევს თუ არა ნივთიერება კიბოს. ხვალ პირიქით ვკითხავთ: ახალგაზრდა მამაკაცებში ხშირ კიბოში შეძლო თუ არა წამლების კომბინაციამ პაციენტების უმეტესობის განკურნება? გადავამოწმებ აინჰორნის კვლევის დაწყების თარიღს და მისი პირველი პუბლიკაციის ციტირებას და დავაკავშირებ მას 148-ე დღის ცისპლატინის ისტორიასთან.
ავტორის შენიშვნა: ამ ტექსტში ყველაზე მეტად იმას ვცდილობდი, რომ სათაური „Carcinogens are Mutagens“ წესად კი არა, წინადადებად წამეკითხა: შედეგი 90 პროცენტი იყო, დარჩენილი 10 პროცენტი გაეპარა. ჩემი მეორე ყურადღება იყო, ნათლად დამეტოვებინა, რომ ღვიძლის ექსტრაქტის იდეა ერთ ადამიანს არ ეკუთვნის და რომ ტესტის დადებითი შედეგი განაჩენი კი არა, წინასწარი გადარჩევაა.
წყაროები და დამატებითი საკითხავი
- Ames BN, Durston WE, Yamasaki E, Lee FD. Carcinogens are mutagens: a simple test system combining liver homogenates for activation and bacteria for detection. Proc Natl Acad Sci USA 1973;70(8):2281-2285. doi:10.1073/pnas.70.8.2281 (წაკითხულია რეზიუმეს დონეზე; წაკითხულია შემაჯამებელი ხელსაწყოთი).
- Ames BN, Lee FD, Durston WE. An improved bacterial test system for the detection and classification of mutagens and carcinogens. Proc Natl Acad Sci USA 1973;70(3):782. doi:10.1073/pnas.70.3.782 (ჩანაწერის გვერდის რეზიუმე; ბოლო გვერდი გადაუმოწმებელია).
- Durston WE, Ames BN. A simple method for the detection of mutagens in urine: studies with the carcinogen 2-acetylaminofluorene. Proc Natl Acad Sci USA 1974;71(3):737-741. doi:10.1073/pnas.71.3.737 (წაკითხულია რეზიუმეს დონეზე).
- McCann J, Choi E, Yamasaki E, Ames BN. Detection of carcinogens as mutagens in the Salmonella/microsome test: assay of 300 chemicals. Proc Natl Acad Sci USA 1975;72(12):5135-5139. doi:10.1073/pnas.72.12.5135 (წაკითხულია რეზიუმეს დონეზე).
- Blum A, Ames BN. Flame-retardant additives as possible cancer hazards. Science 1977;195:17-23. doi:10.1126/science.831254 (წაკითხულია შემაჯამებელი ხელსაწყოთი).
- Popper H, Czygan P, Greim H, Schaffner F, Garro AJ. Mutagenicity of primary and secondary carcinogens altered by normal and induced hepatic microsomes. Proc Soc Exp Biol Med 1973;142:727-729 (წაკითხულია შემაჯამებელი ხელსაწყოთი).
- Malling HV, Frantz CN. In vitro versus in vivo metabolic activation of mutagens. Environ Health Perspect 1973;6:71-82. doi:10.1289/ehp.730671 (გამოყენებულია მხოლოდ Malling 1971-ის მითითების გამო; Mutat Res 1971;13(4):425-429).
- კალიფორნიის უნივერსიტეტი (აკადემიური სენატი). In Memoriam: Bruce Ames, senate.universityofcalifornia.edu (წაკითხულია შემაჯამებელი ხელსაწყოთი; მეორეული წყარო).
- Institut d'Estudis Catalans. The Ames test, sabersenaccio.iec.cat (წაკითხულია შემაჯამებელი ხელსაწყოთი; მეორეული წყარო).
- აშშ-ის სამომხმარებლო პროდუქტების უსაფრთხოების კომისია. F.W. Woolworth Co. enjoined from violation of Tris ban, პრესრელიზი, 1977 წლის 18 მაისი, cpsc.gov (წაკითხულია შემაჯამებელი ხელსაწყოთი).
- Liman R, Eren Y, Akyıl D, Konuk M. Determination of mutagenic potencies of aqueous extracts of Thermopsis turcica by Ames test. Turk J Biol 2012;36(1):85-92. doi:10.3906/biy-1011-158 (წაკითხულია რეზიუმეს დონეზე).
- Mukherjee S. The Emperor of All Maladies: A Biography of Cancer. New York: Scribner; 2010 (ზოგადი კონტექსტი; შესაბამისი ნაწილი ამ ტექსტისთვის ხელახლა არ წაკითხულა).
ეს ტექსტი სერიის „კიბოს ისტორია 365 დღეში“ 156-ე დღეა და ეიმსის ტესტის დაბადებას ისტორიულ კითხვად წარმოადგენს. ეს ისტორიულ-პოპულარული შინაარსია; დიაგნოზის ან მკურნალობის რეკომენდაცია არ არის. მკურნალობასთან დაკავშირებულ გადაწყვეტილებებზე მიმართეთ თქვენს ექიმს. წყაროები გადამოწმებულია; დეტალები, რომლებიც მხოლოდ ერთ მეორეულ წყაროს, მხოლოდ რეზიუმეს ან წაუკითხავ ტექსტს ეყრდნობა, fact-check შენიშვნებშია აღნიშნული.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.




