İçeriğe geç
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan · Tıbbi Onkoloji Uzmanı

Karsinojenler Mutajendir mi? Bruce Ames ve Salmonella Testi, 1973

Karsinojenler Mutajendir mi? Bruce Ames ve Salmonella Testi, 1973
Bu Makalede

Karsinojenler Mutajendir mi? Bruce Ames ve Salmonella Testi, 1973

Dönem: 1971-2024 (karaciğer mikrozomuyla aktivasyon öncüllerinden 1973'teki Salmonella testine, 1975'in 300 kimyasalına ve bugüne)
Mekân: Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley, biyokimya bölümünün laboratuvarı

155. günde bir kromozomdaki kırığın kanserle ilişkisine baktık: hücrenin içindeki değişim, hastalığın izi olarak. Bugün soruyu tersinden soruyoruz: bir maddenin kansere yol açıp açmadığını, yıllar sürecek hayvan deneylerini beklemeden, bir petri kabında anlayabilir miyiz? 98. günde Boveri'nin kromozom hipotezini, 99. günde Yamagiwa'nın katranla deneysel karsinojen elde edişini anlatmıştık; Ames'in 1973 yazısı, mutasyon düşüncesi ile kimyasal karsinojen düşüncesini bir petri kabında buluşturmaya çalıştı. 155. günün yarın kutusunda yayın tarihini, künyeyi ve karaciğer özütünün rolünü doğrulayacağımı söylemiştim; üçü de aşağıda.

— BİR PETRİ KABI —

Histidinsiz tabakta büyüyen koloniler

Bir petri kabı düşünün. Tabanındaki besiyerinde histidin amino asidi yok; üzerine yayılan Salmonella typhimurium bakterileri ise histidini kendileri üretemeyen mutantlar. Normalde büyüyemezler. Ama bir madde bu bakterilerin DNA'sında yeni bir değişiklik yaparsa, bazıları üretim yeteneğini geri kazanır ve kabın yüzeyinde koloniler belirir. Her koloni bir mutasyonun izidir; koloni sayısı, maddenin ne kadar mutajen olduğunu gösterir (IEC'nin Ames testi sayfasındaki tarife göre).

Bruce Ames'i bu işe götüren yol histidindi. Kaliforniya Üniversitesi'nin anma yazısına göre (1928-2024) Ames, Caltech'te histidinin sentez yolunu hem genetik hem biyokimya yoluyla haritalamıştı; 1962-1967'de NIH'te mikrobiyal genetik şefliği yaptı, 1968'de Berkeley kadrosuna katıldı. Aynı yazıya göre test 1960'lar ve 1970'lerde geliştirildi ve Ames'in mantığı şuydu: mutajenler, dolayısıyla büyük olasılıkla karsinojenler, bu bakterilerde geri dönüşüm mutasyonlarına yol açacaktı. Lisans öğrencileri yaygın yiyecekleri ve ev ürünlerini denedi.

Ama bakteri bir karaciğer değil. Birçok kimyasal, vücutta karaciğer enzimleriyle işlendikten sonra zararlı hâle gelir; bakteri tabağında bu basamak yoktur. Testin bakteri tarafını, PNAS'ın 70. cildinin 3. sayısındaki Ames, Lee ve Durston yazısı hazırlıyordu: özetine göre yazarlar, farklı mutasyon türlerini saptayan dört Salmonella soyunu daha önce geliştirmişti ve bunların birçok karsinojeni mutajen olarak tanıdığını göstermişti. Bakterinin lipopolisakkarit dış kılıfı mutajenlerin zara ulaşmasını sınırladığı için ekip rfa (derin pürüzlü) mutasyonunu ekleyip soyları duyarlı kıldı. Özet, yeni soyların çok duyarlı ve kullanışlı olduğunu söylüyor. Ama karaciğer hâlâ eksikti.

Karaciğeri plağa taşımak

Aktivasyon fikri tek başına Ames'e ait değil. Malling'in 1971'de Mutation Research'te yayımladığı bir çalışmanın başlığı, dimetilnitrozaminin fare karaciğeri mikrozomlarıyla etkileşerek mutajenik bileşikler oluşturduğunu söylüyor; ben başlığı yalnızca bir kaynakça girdisinde gördüm, sonuçlarını ve kullanılan canlıyı doğrulayamadım. Popper ve arkadaşları da 1973'te Proceedings of the Society for Experimental Biology and Medicine'de (cilt 142, s. 727-729) Bacillus subtilis ile çalışıp dimetilnitrozaminin mikrozom ve NADPH üreten sistemle mutajen hâle geldiğini yazdı. Bu yazının ay bilgisini doğrulayamadığım için Ames'in Ağustos 1973 yayınından önce mi sonra mı çıktığını söylemiyorum; "ilk" demenin yeri yok.

Ağustos 1973

On sekiz karsinojen, bir plak

Ames, Durston, Yamasaki ve Lee'nin yazısı PNAS'ın 70. cildinin 8. sayısında, 2281-2285. sayfalarda yayımlandı; kurum Berkeley'deki biyokimya bölümüydü. Başlığı bir cümle: "Carcinogens are Mutagens". Özete göre yazarlar aflatoksin B1, benzo(a)piren, asetilaminofluoren, benzidin ve dimetilamino-trans-stilben dahil on sekiz karsinojeni sınadı ve karaciğer homojenatlarının bunları güçlü çerçeve kayması mutajenlerine dönüştürdüğünü gösterdi.

Yöntem: tek bir petri plağında sıçan ya da insan karaciğerinden hazırlanan homojenat, TPNH üreten bir sistem ve histidin mutantı Salmonella soyları birlikte inkübe ediliyor. Metabolik aktivasyon karaciğerden, saptama bakteriden geliyor. En etkili bileşikler birkaç nanogram düzeyinde bile saptandı. Yazarlar ayrıca bu karsinojenlerin ortak özelliğini öne sürdü: DNA bazlarıyla yan yana dizilebilecek kadar düz bir halka sistemi ve karaciğer metabolizmasının tepkimeye girebilen bir gruba çevirebileceği bir kısım. Bunları ve birçok başka mutajeni, kansere somatik mutasyon yoluyla yol açan maddeler olarak önerdiler; bir öneri, bir kanıt zinciri değil.

Bunu özet düzeyinde okudum (PubMed Central sayfası); makalenin tam metnine ve "communicated by" satırına bakamadım.

Mutajen, karsinojen, ön-mutajen

Mutajen, DNA'da kalıtsal bir değişikliğe yol açan maddedir. Karsinojen, hayvanlarda ya da insanda kansere yol açan maddedir. İkisi örtüşür ama aynı şey değildir. Ön-mutajen, kendisi mutajen olmayıp vücutta (özellikle karaciğerde) enzimlerle işlendikten sonra mutajen hâle gelen maddedir. Karaciğer homojenatı ya da sonraki yazılardaki adıyla S9 karışımı, testte bu işlemin yerini tutar.

Bu basitleştirilmiş bir tanımdır.

1974-1975: ölçek büyüyor

1974'te Durston ve Ames aynı plak testini idrara taşıdı (PNAS 71(3):737-741). Özete göre β-glukuronidaz eklenince idrarda glukuronid olarak atılan mutajenik metabolitler de saptanabiliyordu; 2-asetilaminofluoren verilen sıçanların idrarında etki görüldü ve yazarlar, yöntemin insan idrarında ilaç ve besin metabolitlerini taramak için kullanılabileceğini önerdi.

Büyük sınav Aralık 1975'te geldi: McCann, Choi, Yamasaki ve Ames, yaklaşık 300 kimyasalı Salmonella/mikrozom testinde denedi (PNAS 72(12):5135-5139). Özetine göre karsinojenlerin yüzde 90'ı (174'ten 156'sı) testte mutajendi; benim çıkarımım: 174 karsinojenin 18'i, yani yaklaşık yüzde 10'u testte mutajen görünmedi (yanlış negatif). Güçler 106 kat arasında değişiyordu ve karsinojen olmayanların azı bir ölçüde mutajenlik gösterdi. Özet aynı zamanda önemli bir çekinceyi kendi içinde taşıyor: karsinojen olmamayı tanımlamanın ciddi sınırlılıkları olduğunu yazıyor ve sonuçlar, testin çevresel karsinojenleri saptamadaki sınırlarını da gösteriyor.

Göreli ve mutlak olarak: yüzde 90, testin bilinen karsinojenlerin çoğunu yakaladığını söyler; ama her on karsinojenden biri kaçtı ve bu da "karsinojen = mutajen"in bir kural değil güçlü bir eğilim olduğunu düşündürür. Bir ikincil sayfa aynı çalışmayı "mutajenlerin yüzde 90'ı karsinojen, karsinojenlerin yüzde 89'u mutajen" diye iki ayrı oranla anlatıyor; ben yalnızca özetin kendi sayısını kullandım.

Testin laboratuvar dışına çıkışı

Aynı ikincil sayfaya göre Ames ve çalışma arkadaşları 1975'te birçok saç boyasının mutajenik olduğunu bildirdi (Ames, Kammen ve Yamasaki, PNAS 72(6):2423-2427; yalnızca bu sayfadan biliyorum). Ocak 1977'de Blum ve Ames, Science'ta (cilt 195, s. 17-23, 7 Ocak 1977) alev geciktirici katkı maddelerini, özellikle çocuk pijamalarında kullanılan Tris-BP'yi ele aldı: özetine göre Tris-BP sıçan karaciğeri enzimleriyle Salmonella testinde mutajendi (insan karaciğeri benzer sonuç verdi) ve metabolik aktivasyonla etkisi belirgin biçimde artıyordu. Yazarlar kendi sınırlarını da yazdı: hayvan beslenme çalışmaları sürüyordu ve bakteri testi tek başına karsinojenik gücü kanıtlamıyordu.

Tüketici Ürünleri Güvenlik Komisyonu (CPSC), 8 Nisan 1977'de Tris ile işlenmiş çocuk giysilerinin satışını yasakladı; bunu, 18 Mayıs 1977 tarihli bir basın duyurusundaki atıftan biliyorum. Duyuru yasağın gerekçesini yazmıyor; Ames'in verisinin karara ağırlığı ise yalnızca bir ikincil sayfada geçiyor. Bu yüzden yasağı Ames'in yazısının doğrudan sonucu olarak değil, aynı yıl içindeki iki olay olarak aktarıyorum.

Sınırlar ve bedel

İlk sınır, bakterinin insan olmadığı. Pozitif bir Ames testi, o maddenin insanda kansere yol açtığını göstermez; negatif bir test de güvenli olduğunu göstermez. 1975 çalışmasında 18 karsinojen kaçtı. IEC sayfasına göre test yalnızca baz çifti değişikliklerini ve çerçeve kaymalarını yakalıyor; daha büyük genetik değişiklikler, örneğin 155. günde konuştuğumuz kromozom düzeyi yeniden düzenlemeler, bu testin görüş alanında değil.

İkinci sınır, ölçüt. Testin doğruluğu, kemirgen karsinojenisitesiyle kıyaslanarak ölçüldü; McCann özeti, karsinojen olmamayı tanımlamanın kendi sınırlarını açıkça anıyor. Üçüncüsü, doğal maddeler: Kaliforniya Üniversitesi'nin anma yazısına göre Ames ve Lois Gold 1978'de hayvan karsinojenisite çalışmalarının kamuya açık bir veri tabanını kurdu ve doğal bileşiklerin sentetikler kadar sık pozitif çıktığını buldu; Ames sonradan tüm kanserlerin çevresel kimyasallara bağlanmasına karşı temkin çağrısı yaptı ve pestisitlere ve kirleticilere yönelik, aşırı bulduğu düzenlemeleri eleştirdi (anma yazısına göre). Karşı görüşün özü, doğal maddelerin de risk taşımasının sentetiklerin denetimini gereksiz kılmadığıdır. Bu tartışma testin değerini düşürmez ama sonuçların nasıl okunacağını bir dengeye bağlar.

Dördüncü sınır, düzenleme tarafında. IEC sayfasına göre 1970'lerin ortasında piyasadaki yaklaşık 60.000 kimyasalın bu testle taranacağı umuldu, ama bu umut gerçekleşmedi; sanayi lobisi 1976 tarihli Toksik Maddeler Kontrol Yasası'ndan mutajenisite testi zorunluluğunu dışarıda bıraktı. Bu ikincil bir kaynaktır. Yazı bir tedavi ya da ürün önerisi değildir.

Kalan
  • Kısa süreli, ucuz bir testle kimyasalları ön elemeden geçirme fikri
  • Metabolik aktivasyonun (karaciğer özütünün) testin parçası olması
  • İlaç geliştirmede genotoksisite taraması olarak kullanım (anma yazısına göre hâlâ ilk aşama klinik testlerde isteniyor)
Düşen ya da sınırlanan
  • "Karsinojen mutajendir" sloganının evrensel bir eşitlik gibi okunması
  • Pozitif bir bakteri testinin insanda kanser kanıtı sayılması
  • Yalnızca sentetik kimyasalların riskli, doğal olanların güvenli olduğu varsayımı
Malling: dimetilnitrozamin ve fare karaciğeri mikrozomları (1971, yalnızca başlık)Ames, Lee, Durston: iyileştirilmiş bakteri sistemi, PNAS 3. sayı (1973)Popper ve ark.: Bacillus subtilis ve mikrozomla aktivasyon (1973)Ames ve ark.: Karsinojenler mutajendir, 18 karsinojen (Ağu 1973)Durston, Ames: idrarda mutajen saptama (Mar 1974)Ames, Kammen, Yamasaki: saç boyaları (1975, ikincil kaynak)McCann ve ark.: 300 kimyasal, 156/174 karsinojen mutajen (Ara 1975)Blum, Ames: alev geciktirici katkılar ve Tris-BP, Science (7 Oca 1977)CPSC: Tris'li çocuk giysilerinin satış yasağı (8 Nis 1977)Liman ve ark.: Thermopsis turcica ve Ames testi, Türkiye (2012)19701980199020002010yalnız yılı bilinen tarihler yıl ortasına çizildi; eksen: yıl

Aktivasyon öncüllerinden Salmonella testine ve bugüne: 1971-2012. Eksen 1965'ten 2020'ye uzanıyor. Yeşil işaretler künyesi birden çok kaynakta ya da birincil kayıtta doğrulanan yayınlar ve olaylardır; mavi işaretler tek kaynağa ya da yalnızca bir künyeye dayanır. Bu şemada kaynakların tarih konusunda çatıştığı bir olay yok; bu yüzden kehribar çubuk yoktur. Yalnızca yılı bilinen tarihler yıl ortasına çizilmiştir.

— TÜRKİYE PERSPEKTİFİ —

Türkiye'ye özgü bir bitkinin Ames testi

Türkiye'de Ames testinin ilk kullanım tarihini doğrulayamadım; Ames'e ya da testin doğuşuna Türkiye bağı kurmuyorum. Bugünkü kullanıma bir örnek aktarıyorum: Liman R, Eren Y, Akyıl D, Konuk M, "Determination of mutagenic potencies of aqueous extracts of Thermopsis turcica by Ames test", Turkish Journal of Biology 2012;36(1):85-92. Özete göre çalışma, Türkiye'ye endemik bir bitkinin (T. turcica) yaprak, kök, gövde ve çiçeklerinin sulu özütlerini TA97, TA98, TA100 ve TA102 soylarıyla, S9 metabolik aktivasyonuyla ve aktivasyonsuz denedi.

Bulgular: S9 varlığında TA98 soyunda bütün özütler mutajendi; 3750 µg/plak dozunda yaprak özütleri TA102'de S9'lu ya da S9'suz mutajendi ve S9'lu TA102'de yaprak özütü derişimle ilişkili biçimde geri mutasyon sıklığını artırdı. Çalışmanın nerede yapıldığını sayfadan doğrulayamadım (dergiyi TÜBİTAK yayımlıyor; kurum bilgisini özetten doğrulayamadım); yalnızca özeti okudum. Bu bulgu, bakteride mutajenik bir bitkinin insanda zararlı olduğu anlamına gelmez; doğal maddelerin de testte pozitif çıkabildiğini gösteren bir örnektir.

— ZAMAN ÇİZELGESİ —

1971'den bugüne

1971
Malling. Dimetilnitrozamin ve fare karaciğeri mikrozomları; Mutat Res 13(4):425-429 (yalnızca kaynakça girdisi; sonuçları görülmedi).
1973
Ames, Lee, Durston. İyileştirilmiş bakteri test sistemi; PNAS 70(3):782 (başlangıç sayfası DOI'den; bitiş sayfası doğrulanmadı).
1973
Popper ve ark. Bacillus subtilis ve mikrozomla aktivasyon; Proc Soc Exp Biol Med 142:727-729 (ay doğrulanmadı).
Ağu 1973
Ames, Durston, Yamasaki, Lee. "Carcinogens are Mutagens"; 18 karsinojen; PNAS 70(8):2281-2285.
Mar 1974
Durston, Ames. İdrarda mutajen saptama; PNAS 71(3):737-741.
1975
Ames, Kammen, Yamasaki. Saç boyaları; PNAS 72(6):2423-2427 (ikincil kaynak).
Ara 1975
McCann, Choi, Yamasaki, Ames. 300 kimyasal; karsinojenlerin 156/174'ü mutajen; PNAS 72(12):5135-5139.
7 Oca 1977
Blum, Ames. Alev geciktirici katkılar ve Tris-BP; Science 195:17-23.
8 Nis 1977
CPSC. Tris'li çocuk giysilerinin satış yasağı (18 Mayıs 1977 duyurusundaki atıfa göre).
1978
Ames ve Gold. Hayvan karsinojenisite çalışmalarının kamuya açık veri tabanı (anma yazısına göre).
2012
Liman ve ark. Thermopsis turcica ve Ames testi; Turk J Biol 36(1):85-92.
5 Eki 2024
Ames. 95 yaşında yaşamını yitirdi (Kaliforniya Üniversitesi anma yazısına göre).
BUGÜN — 156. GÜN
Petri kabı. Bir bakteri tabağı ve bir karaciğer özütü, kanser nedenini hayvan beklemeden sorgulamanın yolunu açtı; ama aldığı cevap bir kehanet değil, bir ön eleme.
— FACT-CHECK NOTLARI —

Ne doğrulandı, ne belirsiz kaldı

  • Yayın tarihi ve künye (dünkü söz): Ağustos 1973 yazısının künyesi (PNAS 70(8):2281-2285, DOI 10.1073/pnas.70.8.2281) ve özeti PubMed Central sayfasından; "communicated by" satırı sayfada yok. Tam metni okumadım.
  • Mart 1973 yazısı: Başlık, yazarlar ve özet bir kayıt sayfasından; cilt ve sayı (70(3)) ile başlangıç sayfası (782) DOI dizisinden (pnas.70.3.782) çıkarıldı; sayfa kendisi dergi, cilt, sayfa ve ay vermiyor (tarih alanı 2006 yazıyor, büyük olasılıkla hatalı). Bitiş sayfasını ve yayın ayını doğrulayamadım.
  • Karaciğer özütünün rolü: Özet, karaciğer homojenatının karsinojenleri çerçeve kayması mutajenlerine çevirdiğini söylüyor; "S9" terimi bu özette geçmiyor, ikincil bir sayfada ve Türkiye çalışmasının özetinde geçiyor.
  • Öncüller: Malling 1971 yalnızca bir kaynakçadan (Malling ve Frantz, EHP 1973) başlığıyla tanıdım; kullandığı canlı ve sonuçları görülmedi. Popper ve arkadaşlarının 1973 çalışması kendi başına okundu, ama ay bilgisi yok; Ames'in Ağustos 1973 yazısına göre sırası bilinmiyor. "İlk" iddiası bu yüzden yazılmadı.
  • Slogan ve hipotez: Özet, karsinojenlerin kansere somatik mutasyonla yol açtığını "öneriyor"; başlık bir iddia özeti, kanıtlanmış bir yasa değil. Sonraki 1975 sonucu yüzde 90'dır, yüzde 100 değil.
  • Yüzde 90 mı, yüzde 89 mu? McCann özetindeki sayı karsinojenlerin mutajen çıkma oranıdır (156/174). Bir ikincil sayfa "mutajenlerin yüzde 90'ı karsinojen, karsinojenlerin yüzde 89'u mutajen" diye iki farklı oran veriyor; çelişkiyi çözemedim ve özetin sayısını kullandım. Karsinojen olmayanların sayısı özette yok.
  • Yöntem makalesi: Ames, McCann ve Yamasaki'nin Mutat Res 31:347 (1975) yazısının kaydını buldum ama sayfa açılamadı; okunmadı.
  • Saç boyaları: yalnızca ikincil bir sayfadan; birincil künye okunmadı.
  • Tris: Blum ve Ames'in yazısı bir yasak tarif etmiyor; CPSC duyurusu 8 Nisan 1977 yasağını anıyor ama gerekçe yazmıyor. Ames verisinin karardaki rolü yalnızca ikincil sayfada. "Tris" ve "Tris-BP" adları kaynaklarda birlikte geçiyor.
  • Ames'in yaşamı: Doğum 16 Aralık 1928 (New York), yaşamını yitirdiği tarih 5 Ekim 2024 (95 yaşında) Kaliforniya Üniversitesi anma yazısından. Aynı yazıdaki "üç gün ve birkaç yüz dolara karşı yaklaşık üç yıl ve 100.000 dolar" karşılaştırması ikincil bir anlatımdır ve bugünün maliyeti değildir.
  • Türkiye çalışması: yalnızca özet okundu; çalışmanın yapıldığı kurum doğrulanmadı.
  • Dünkü kutu: yayın tarihi (Ağustos 1973), künye ve karaciğer özütünün rolü incelendi; tarih, öncüllerle ilgili olarak "ilk" iddiasıyla birleştirilmedi.
Yarın — Gün 157

Testis Kanserinde Dönüm Noktası: Larry Einhorn ve Sisplatin, 1974

Bugün bir maddenin kansere yol açıp açmadığını sorduk. Yarın tersini soruyoruz: genç erkeklerin sık görülen bir kanserinde, bir ilaç bileşimi hastaların çoğunu iyileştirebildi mi? Einhorn'un çalışmasının başlangıç tarihini ve ilk yayın künyesini doğrulayacağım ve bunu 148. gündeki sisplatin hikâyesine bağlayacağım.

Yazarın notu: Bu yazıda en çok dikkat ettiğim şey, "Karsinojenler mutajendir" başlığını bir kural değil bir öneri olarak okumaktı: sonuç yüzde 90'dı, kalan yüzde 10 kaçtı. İkinci dikkat noktam, karaciğer özütü fikrinin tek kişiye ait olmadığını ve testin pozitif bir sonucunun bir hüküm değil bir ön eleme olduğunu açık bırakmaktı.

Kaynaklar ve İleri Okuma

  1. Ames BN, Durston WE, Yamasaki E, Lee FD. Carcinogens are mutagens: a simple test system combining liver homogenates for activation and bacteria for detection. Proc Natl Acad Sci USA 1973;70(8):2281-2285. doi:10.1073/pnas.70.8.2281 (özet düzeyinde okundu; özetleme aracıyla okundu).
  2. Ames BN, Lee FD, Durston WE. An improved bacterial test system for the detection and classification of mutagens and carcinogens. Proc Natl Acad Sci USA 1973;70(3):782. doi:10.1073/pnas.70.3.782 (kayıt sayfasının özeti; bitiş sayfası doğrulanmadı).
  3. Durston WE, Ames BN. A simple method for the detection of mutagens in urine: studies with the carcinogen 2-acetylaminofluorene. Proc Natl Acad Sci USA 1974;71(3):737-741. doi:10.1073/pnas.71.3.737 (özet düzeyinde okundu).
  4. McCann J, Choi E, Yamasaki E, Ames BN. Detection of carcinogens as mutagens in the Salmonella/microsome test: assay of 300 chemicals. Proc Natl Acad Sci USA 1975;72(12):5135-5139. doi:10.1073/pnas.72.12.5135 (özet düzeyinde okundu).
  5. Blum A, Ames BN. Flame-retardant additives as possible cancer hazards. Science 1977;195:17-23. doi:10.1126/science.831254 (özetleme aracıyla okundu).
  6. Popper H, Czygan P, Greim H, Schaffner F, Garro AJ. Mutagenicity of primary and secondary carcinogens altered by normal and induced hepatic microsomes. Proc Soc Exp Biol Med 1973;142:727-729 (özetleme aracıyla okundu).
  7. Malling HV, Frantz CN. In vitro versus in vivo metabolic activation of mutagens. Environ Health Perspect 1973;6:71-82. doi:10.1289/ehp.730671 (yalnızca Malling 1971'in künyesi için kaynakçası; Mutat Res 1971;13(4):425-429).
  8. Kaliforniya Üniversitesi (Akademik Senato). In Memoriam: Bruce Ames, senate.universityofcalifornia.edu (özetleme aracıyla okundu; ikincil kaynak).
  9. Institut d'Estudis Catalans. The Ames test, sabersenaccio.iec.cat (özetleme aracıyla okundu; ikincil kaynak).
  10. ABD Tüketici Ürünleri Güvenlik Komisyonu. F.W. Woolworth Co. enjoined from violation of Tris ban, basın duyurusu, 18 Mayıs 1977, cpsc.gov (özetleme aracıyla okundu).
  11. Liman R, Eren Y, Akyıl D, Konuk M. Determination of mutagenic potencies of aqueous extracts of Thermopsis turcica by Ames test. Turk J Biol 2012;36(1):85-92. doi:10.3906/biy-1011-158 (özet düzeyinde okundu).
  12. Mukherjee S. The Emperor of All Maladies: A Biography of Cancer. New York: Scribner; 2010 (genel bağlam; ilgili kısım bu yazı için yeniden okunmadı).

Bu yazı "365 Günde Kanser Tarihi" serisinin 156. günüdür ve Ames testinin doğuşunu tarihî bir okuma olarak sunar. Tarihî-popüler içeriktir; tanı ya da tedavi önerisi değildir. Tedavi kararları için hekiminize danışın. Kaynaklar doğrulanmıştır; yalnızca tek bir ikincil kaynağa, yalnızca bir özete ya da okunamayan bir metne dayanan ayrıntılar fact-check notlarında işaretlenmiştir.

DROZDOGAN YAPAY ZEKA

Bu yazıyı birlikte inceleyelim

Makale hakkında sorun; yanıtları sitemizdeki yayımlanmış yazılarla birlikte okuyun.

DROZDOGAN YAPAY ZEKA

Drozdogan Asistanı

Karsinojenler Mutajendir mi? Bruce Ames ve Salmonella Testi, 1973

Makale hakkında sorun; yanıtları sitemizdeki yayımlanmış yazılarla birlikte okuyun.

Sohbet ve gizlilik bilgisi

Bu sohbet, Drozdogan Asistanı tarafından yanıtlanır ve kalite kontrolü için yetkili site yöneticilerince incelenebilir. Kişisel bilgilerinizi paylaşmayın.

Yanıtların hazırlanmasında OpenAI altyapısı kullanılır. Soru ve yanıtlar bu hizmette işlenir; sohbet kayıtları sitemizde saklanır. Kimlik, iletişim veya kişisel sağlık bilgisi paylaşmayın.

0 / 1000

Bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi önerisi vermez.

İlgili Makaleler

Bu konuyu farklı yönleriyle ele alan diğer yazılar.

Bilimden Haberdar Olun

Yeni yazılar ve bilimsel gelişmeler e-postanıza gelsin.

Google Analytics genel sayfalarda bu pencereye bağlı olmadan çalışır ve analitik çerezler kullanabilir. Buradaki tercihiniz yalnız harici hizmetleri yönetir.

Çerez politikası