İçeriğe geç
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan · Tıbbi Onkoloji Uzmanı

Tek Bir Hücreden Tek Tip Antikor: Köhler, Milstein ve Hibridoma, 1975

Tek Bir Hücreden Tek Tip Antikor: Köhler, Milstein ve Hibridoma, 1975
Bu Makalede

 

Tek Bir Hücreden Tek Tip Antikor: Köhler, Milstein ve Hibridoma, 1975

Dönem: 1974-1984 (Köhler'in laboratuvara gelişi Nisan 1974, Nature yayını 7 Ağustos 1975, Nobel 1984)
Mekân: MRC Moleküler Biyoloji Laboratuvarı (Medical Research Council Laboratory of Molecular Biology), Cambridge, İngiltere

96. günde Paul Ehrlich'in "sihirli mermi" düşüne baktık: yalnızca hedefi bulan bir madde. Bu yazı o mermiyi değil, mermiyi yönlendirebilecek bir şeyin, tek tip antikorun üretiminin hikâyesi. Baştan söyleyeyim: 1975 makalesi kanser hakkında değil, koyun alyuvarları hakkında. Bu yazı, 157. günün hemen ardından gelmesi gerekirken geç yazıldı; 157'nin yarın kutusunda verilen söz tutulmamıştı. Bugün onu tutuyorum.

— 1974-1975: BİR LABORATUVAR, BİR SORU —

Bir doktora sonrası araştırmacı ve bir immünolog

Georges Köhler 17 Nisan 1946'da Münih'te doğmuştu. Freiburg'da biyoloji okudu; doktorasını 1974'te Basel İmmünoloji Enstitüsü'nde Fritz Melchers'in yanında beta-galaktozidaz enzimi üzerine yaptı. Nisan 1974'ten Mart 1976'ya kadar bir EMBO uzun dönem bursuyla Medical Research Council'in Moleküler Biyoloji Laboratuvarı'nda César Milstein'in grubunda çalıştı; Nobel biyografisi çalışmayı lenfosit füzyonu olarak tanımlıyor.

Milstein 8 Ekim 1927'de Arjantin'in Bahía Blanca kentinde doğmuştu. 1958'de bir British Council bursuyla Cambridge'e gitti; siyasi baskı yüzünden Arjantin'deki görevinden ayrılınca Cambridge'e, Fred Sanger'in yanına döndü ve 1963'te laboratuvarın bilimsel kadrosuna katıldı. Sanger'in önerisiyle enzimolojiden immünolojiye geçti.

Sorunu 1975 makalesinin özeti açıkça koyuyor. Miyelom hücre hatları antikor üretiyordu, ama hangi hedefe karşı olduğunu önceden seçmek mümkün değildi; var olan hatları antikor etkinliği için taramak, yazarların deyişiyle, yeterli bir yol değildi. İstenen şey tersiydi: önce hedefi seç, sonra o hedefe karşı antikor üreten, sürekli çoğalan bir hücre soyu elde et.

Bu soru, 96. günde gördüğümüz Ehrlich'in "yan zincir" kuramının laboratuvar karşılığıdır: hedefe uyan bir molekül, yalnızca o hedefe bağlanır. Ehrlich bunu bir varsayım olarak koymuştu; 1975'te yapılan, o molekülü elde etmenin tekrarlanabilir bir yoluydu. Tek bir hücre soyundan gelen antikor, her seferinde aynı özellikte olacaktı; o zamana kadar bir hayvanın serumundan elde edilen antikorlar ise çok sayıda soyun karışımıydı ve her şişe biraz farklı çıkabiliyordu.

— 7 AĞUSTOS 1975: NATURE'IN 256. CİLDİ —

Bir miyelomu bir lenfositle birleştirmek

7 Ağu 1975

Köhler ve Milstein, Nature 256:495-497

Makalenin başlığı "Sürekli kültürde, önceden belirlenmiş özgüllükte antikor salgılayan kaynaşmış hücreler" anlamına geliyor. Özete göre bir fare miyelom hattı, bağışıklık kazandırılmış bir farenin dalak hücreleriyle kaynaştırıldı; hedef koyun alyuvarlarıydı ve ortaya çıkan hücre hatları koyun alyuvarlarına karşı antikor salgılıyordu. Yazarlar ayrıca iki bilinen fare miyelom hattını birbirine kaynaştırarak ana hücrelerin immünoglobulin zincirlerinin nasıl ifade edildiğini ve etkileştiğini incelediler. Özet belirli bir uygulama adı vermiyor.

Bir yan not: Lara Marks'ın tarih yazısı ilk uygulanabilir monoklonal antikorların 24 Ocak 1975'te elde edildiğini söylüyor. Bu tek bir ikincil kaynaktır; doğruysa deneyden yayına yaklaşık yarım yıl geçmiş demektir. Cambridge Üniversitesi'nin Milstein anma yazısı ise ticari potansiyelin makalenin son cümlesinde not edildiğini belirtiyor; makalenin tam metnini okumadığım için bunu da tek kaynağa dayanan bir ayrıntı olarak bırakıyorum.

Monoklonal antikor ve hibridoma

Her B hücresi soyu yalnızca bir tür antikor üretir ve bu antikor antijenin yalnızca belirli bir bölgesine bağlanır. Bu tek soydan gelen antikor "monoklonal"dır. Sorun, normal B hücrelerinin kültürde uzun süre çoğalmamasıdır. Çözüm, antikor üreten bir B hücresini, sınırsız çoğalan bir kanser hücresiyle, yani miyelomla birleştirmekti: ortaya çıkan melez, yani hibridoma, hem seçilmiş bir antikoru üretir hem çoğalmayı sürdürür. Bir kanser soyunun çoğalma yeteneği, burada, bir araç olarak ödünç alınıyor.

Bu yöntemin kanserle bağı doğrudan değil, dolaylıdır. Tümör hücreleri bir bakıma iki kez devreye girer: miyelom, yani bir plazma hücresi kanseri, hibridomanın sınırsız çoğalma yeteneğini sağlar; ileride ise bu yöntemle üretilen antikorlar, tümör hücrelerinin yüzeyindeki işaretleri tanımak için kullanılacaktır. Bu iki yön, aşağıda anlatılan 1982 ve 1984 olaylarının ortak zeminidir.

— 1975-1980: PATENT SORUSU —

Başvurulmayan bir patent

Milstein'in anma yazısına göre MRC patent başvurusu yapmadı; o dönemde MRC buluşları üzerinde tekel hakkı olan National Research Development Corporation (NRDC) vardı ve Milstein el yazmasını ticari değerlendirme için sunmuştu. Başbakan Margaret Thatcher bu konuda Milstein'i ve MRC'yi alenen eleştirdi; Milstein eleştiriyi haksız buldu ve "bürokrasiyi" suçladı.

Marks'ın yazısı bunu şöyle tamamlıyor: NRDC, hemen görülebilir bir ticari uygulama bulamadığını söyleyerek reddetti; ilk iki monoklonal antikor patenti Ekim 1979 ile Nisan 1980'de, Milstein'den hücre almış Amerikalı bilim insanlarına verildi; Milstein ise patentleri hoş bulmadığını, patent olmayışının bulguları serbestçe paylaşmasına izin verdiğini söyledi. Bu ayrıntıların hepsi Marks'a dayanıyor; bu yüzden fact-check kutusunda tek kaynak olarak işaretledim. Dengeli okuma şu: patent olmaması MRC'ye erken gelir getirmedi, ama yöntem laboratuvarlar arasında hızla yayıldı.

— 1982-1984: İLK KANSER İZLERİ —

Lenfomada anti-idiyotip, Nobel'de "olasılık"

4 Mart 1982'de New England Journal of Medicine'de Miller, Maloney, Warnke ve Levy'nin "B hücreli lenfomanın monoklonal anti-idiyotip antikorla tedavisi" makalesi çıktı (cilt 306, sayı 9, sayfa 517-522). Erişebildiğim özet kesik: her lenfoma soyunun benzersiz immünoglobulin değişken bölgesinin, yani idiyotipin, tümöre özgü bir işaret olabileceğini ve anti-idiyotip antikorların B hücreli tümörleri izlemekte kullanılabildiğini söylüyor. Hasta sayısını ve sonucu okuyamadım; dizin kaydı çalışmayı olgu sunumu olarak sınıflıyor. Bu yüzden "etkili bir tedavi" demiyorum, yalnızca ilk kanser denemelerinden birinin künyesini veriyorum.

1984 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü Niels Jerne, Georges Köhler ve César Milstein'a verildi; gerekçe "bağışıklık sisteminin gelişiminde ve denetiminde özgüllük" ile "monoklonal antikor üretimi ilkesi" idi. Nobel basın bildirisi kullanım alanlarını sıralıyor: antijenlerin haritalanması, saflaştırma (örneğin interferon, bkz. 135. gün, afinite kromatografisiyle), tümör türlerini ayırt etmek için hücre yüzey işaretlerinin tanımlanması, akyuvarlara karşı antikorların nakilde yararı. Tümör tedavisini ise bir olasılık olarak sunuyor, kesinleşmiş bir sonuç olarak değil.

— SONRASI —

Yirmi üç yıl sonrası bir ilaç

Köhler 1976'dan itibaren Basel İmmünoloji Enstitüsü'nde çalıştı, sonra Freiburg'daki Max Planck İmmünobiyoloji Enstitüsü'nün müdürü oldu; 1 Mart 1995'te yaşamını yitirdi. Milstein 24 Mart 2002'de yaşamını yitirdi. 25 Eylül 1998'de FDA'nın trastuzumabı (Herceptin) onayladığı gün, 7 Ağustos 1975'ten yaklaşık 23,1 yıl geçmişti (174. gün). Rituksimab ve trastuzumab, planda ayrı günlerin konusu (192 ve 193). Orada göreceğimiz şey, fare hücrelerinden doğan bir yöntemin insan tedavisine uyarlanması olacak; bu yazıda yalnızca yöntemin doğuşunu ve ilk kanser izlerini anlatıyorum. Köhler ve Milstein'in 1975 makalesi bu hikâyenin ilk sayfası, son sayfası değil.

Bedel ve sınırlar

İlk olarak, 1975 deneyi fare hücreleriyle ve koyun alyuvarlarıyla yapıldı; insanda tedaviye dair bir veri değil, bir yöntem tarifiydi. İkinci olarak, kanserde bir denemenin künyesini bilmek, etkisini bilmek değildir: Levy grubunun 1982 çalışmasında hasta sayısını ve sonucu okuyamadım. Üçüncü olarak, Nobel bildirisi bile tümör tedavisini olasılık olarak sundu. Dördüncüsü, patent tartışması iki yönlüdür: erken gelir kaçtı, ama yöntem serbestçe yayıldı; Marks'a göre MRC sonradan monoklonal antikor ilaçlarındaki iyileştirmelerin patentlerinden 486 milyon sterlinden fazla gelir elde etti. Bu rakam tek kaynağa dayanıyor.

24 Oca 1975 ilk hibridoma → 7 Ağu 1975 yayın≈ 0,5 yıl7 Ağu 1975 yayın → 4 Mar 1982 lenfoma makalesi≈ 6,6 yıl7 Ağu 1975 yayın → 1984 Nobel (yıl düzeyinde)≈ 9 yıl7 Ağu 1975 yayın → 25 Eyl 1998 trastuzumab onayı≈ 23,1 yılTam uzunluk 25 yıl; süreler gün sayısından hesaplandı, Nobel için yıl düzeyinde

Yayından sonrasına geçen süre. Çubuk uzunlukları iki tarih arasındaki yılı gösterir; tam uzunluk 25 yıldır. İlk çubuk 24 Ocak 1975'ten 7 Ağustos 1975 yayınına (tek kaynak); sonraki iki çubuk 7 Ağustos 1975'ten 4 Mart 1982 lenfoma makalesine ve yaklaşık 9 yıl sonraki 1984 Nobel'ine (yıl düzeyinde); yeşil çubuk 25 Eylül 1998 trastuzumab onayına kadardır.

— TÜRKİYE PERSPEKTİFİ —

Doğrulanmış bir yerel bağ bulamadım

Hibridoma yönteminin Türkiye'deki ilk kullanımına dair doğrulanmış bir kaynak bulamadım; bu yüzden böyle bir bağ kurmuyorum. Genel bir bilgi: bugün onkoloji raporlarında adı "-mab" ile biten ilaçlar monoklonal antikorlardır ve her biri bu yazıdaki fikrin torunudur. Kendi raporunuzdaki ilaç için hekiminize başvurunuz.

— ZAMAN ÇİZELGESİ —

1974'ten 2002'ye

Nis 1974
Köhler Milstein'in laboratuvarında. EMBO bursu, MRC Moleküler Biyoloji Laboratuvarı.
24 Oca 1975
İlk uygulanabilir hibridoma. Marks'a göre; tek kaynak.
7 Ağu 1975
Nature yayını. Köhler ve Milstein, Nature 256:495-497.
Eki 1979 ve Nis 1980
İlk iki monoklonal antikor patenti. Amerikalı bilim insanlarına; Marks'a göre.
4 Mar 1982
B hücreli lenfomada anti-idiyotip. Miller ve ark., NEJM 306:517-522.
1984
Nobel. Jerne, Köhler, Milstein.
1 Mar 1995
Köhler yaşamını yitirdi. Nobel biyografisine göre.
25 Eyl 1998
Trastuzumab onayı. Genentech duyurusu (174. gün).
24 Mar 2002
Milstein yaşamını yitirdi. Nobel biyografisine göre.
BUGÜN — 158. GÜN
Tek tip antikor. Hedefi seçilebilen bir antikorun üretim yöntemi.
— FACT-CHECK NOTLARI —

Neyin doğrulandığı, neyin belirsiz kaldığı

  • Gün 158 geç yazıldı: 157'nin yarın kutusunda söz verilen Köhler ve Milstein, 159-174 yazılarından sonra yazıldı; dosya numaralandırması bu yüzden sıra dışıdır.
  • Nature künyesi: başlık, yazarlar, cilt, sayfalar ve özet dergi sitesinin özet sayfasından; sayı (5517) ve tarih (7 Ağustos 1975) bir veri kaydından. Alınma ve kabul tarihleri sayfada yoktu. Tam metni okumadım.
  • 24 Ocak 1975, patent ve gelir ayrıntıları: Lara Marks'ın yazısı (History & Policy) tek kaynak; NRDC'nin reddi, ilk iki patentin tarihleri, 486 milyon sterlin ve Spinks çalışma grubu yalnızca oradan. Marks'ın "Nature editörleri makaleyi kısalttı" iddiasını yazmadım. Cambridge Üniversitesi anma yazısı MRC'nin başvurmadığını, Thatcher'ın eleştirisini ve Milstein'in tepkisini ayrıca destekliyor.
  • Makalenin son cümlesi: ticari potansiyel notu anma yazısından; makalenin tam metnine bakılmadı.
  • Nobel: gerekçe ve kullanım alanları basın bildirisinden; ödülün açıklandığı tarih sayfada yoktu, bu yüzden şemada yıl düzeyinde (yaklaşık 9 yıl) gösterdim.
  • Levy grubu 1982: künye bir akademik dizinden; özet kesikti, hasta sayısı ve sonuç okunmadı.
  • Köhler ve Milstein biyografileri: Nobel biyografilerinden. Köhler sayfası Cambridge'i adıyla anmıyor, Max Planck müdürlüğü için tarih vermiyor, yaşamını yitirdiği yer ve neden yazılı değil; ben de yazmadım.
  • "İlk" iddiası: hibridoma yöntemi Köhler ve Milstein'e atfedilir; bu yazıda öncül ya da paralel hücre füzyonu çalışmalarını araştırmadım, bu yüzden "ilk" sözcüğünü yönteme değil makaleye bağladım.
  • Poliklonal serum karışımı ve Ehrlich bağı: bir hayvanın serumundaki antikorların çok sayıda soyun karışımı olduğu ve Ehrlich'in yan zincir fikrine bağı genel bilgidir; bu yazı için ayrıca kaynakla doğrulanmadı.
  • "-mab" eki: genel bilgidir, bu yazı için ayrıca kaynakla doğrulanmadı. Rituksimab ve trastuzumab tarihleri 192 ve 193. günlerde doğrulanacak; 25 Eylül 1998 tarihi 174. günden.
Yarın — Gün 159

Aynı yıl, başka bir uçta: Bonadonna, Fisher ve adjuvan tedavi, 1975

Bugün laboratuvarda hedefi seçilebilen bir antikor doğdu; yarın aynı 1975 yılında ameliyat masasına dönüyoruz ve ameliyattan sonra verilen ilacın kaderini değiştirdiği soruya bakıyoruz: adjuvan tedavi.

Yazarın notu: Bu yazıyı yazarken iki şeye dikkat ettim. Birincisi, hibridoma makalesinin kanserle değil bir yöntemle ilgili olduğunu ve kanser tedavisinin 1984'te bile bir olasılık olarak sunulduğunu açık söylemek. İkincisi, patent hikâyesini tek bir kaynakla anlattığımı gizlememek.

Kaynaklar ve İleri Okuma

  1. Köhler G, Milstein C. Continuous cultures of fused cells secreting antibody of predefined specificity. Nature 1975;256(5517):495-497 (özet sayfasından).
  2. Nobel Foundation. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1984, basın bildirisi, nobelprize.org.
  3. Nobel Foundation. Georges J.F. Köhler, biyografi, Les Prix Nobel 1984, nobelprize.org.
  4. Nobel Foundation. César Milstein, biyografi, nobelprize.org.
  5. Marks L. Overlooked scientific innovation reaps rewards 40 years on. History & Policy, historyandpolicy.org (24 Ocak 1975, patent ve gelir ayrıntıları; tek kaynak).
  6. University of Cambridge. César Milstein 1927-2002, anma yazısı, cam.ac.uk.
  7. Miller RA, Maloney DG, Warnke R, Levy R. Treatment of B-cell lymphoma with monoclonal anti-idiotype antibody. N Engl J Med 1982;306(9):517-522 (kesik özetten).
  8. Mukherjee S. The Emperor of All Maladies: A Biography of Cancer. New York: Scribner; 2010 (genel bağlam; ilgili sayfalar bu yazı için yeniden okunmadı).

Bu yazı "365 Günde Kanser Tarihi" serisinin 158. günüdür ve monoklonal antikorların üretim yönteminin tarihini tarihsel bir okuma olarak sunar. Tarihsel-popüler içeriktir; tanı, tarama veya tedavi önerisi değildir. Tedavi seçenekleri için hekiminize başvurunuz. Kaynaklar doğrulanmıştır; yalnızca tek bir ikincil kaynağa, kesik bir özete veya okunamayan bir metne dayanan ayrıntılar fact-check notlarında belirtilmiştir.

DROZDOGAN YAPAY ZEKA

Bu yazıyı birlikte inceleyelim

Makale hakkında sorun; yanıtları sitemizdeki yayımlanmış yazılarla birlikte okuyun.

DROZDOGAN YAPAY ZEKA

Drozdogan Asistanı

Tek Bir Hücreden Tek Tip Antikor: Köhler, Milstein ve Hibridoma, 1975

Makale hakkında sorun; yanıtları sitemizdeki yayımlanmış yazılarla birlikte okuyun.

Sohbet ve gizlilik bilgisi

Bu sohbet, Drozdogan Asistanı tarafından yanıtlanır ve kalite kontrolü için yetkili site yöneticilerince incelenebilir. Kişisel bilgilerinizi paylaşmayın.

Yanıtların hazırlanmasında OpenAI altyapısı kullanılır. Soru ve yanıtlar bu hizmette işlenir; sohbet kayıtları sitemizde saklanır. Kimlik, iletişim veya kişisel sağlık bilgisi paylaşmayın.

0 / 1000

Bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tanı veya tedavi önerisi vermez.

İlgili Makaleler

Bu konuyu farklı yönleriyle ele alan diğer yazılar.

Bilimden Haberdar Olun

Yeni yazılar ve bilimsel gelişmeler e-postanıza gelsin.

Google Analytics genel sayfalarda bu pencereye bağlı olmadan çalışır ve analitik çerezler kullanabilir. Buradaki tercihiniz yalnız harici hizmetleri yönetir.

Çerez politikası