Bir hüceyrədən bir antikor: Köhler, Milstein və hibridoma, 1975

Bu məqalədə
Bir hüceyrədən bir antikor: Köhler, Milstein və hibridoma, 1975
96-cı gündə Paul Ehrlichin "sehrli güllə" arzusuna baxdıq: yalnız hədəfi tapan bir maddə. Bu yazı güllə haqqında deyil, güllənin yönəldilməsinə kömək edə biləcək bir şey, vahid bir antikorun istehsalı haqqındadır. Əvvəldən deyim: 1975-ci il məqaləsi xərçəng haqqında deyil, qoyun eritrositləri haqqındadır. Bu yazı gec yazılıb; 157-ci gündən dərhal sonra gəlməli idi və 157-ci günün "sabah" qutusunda verilən söz tutulmamışdı. Bu gün onu tuturam.
Bir postdoktoral tədqiqatçı və bir immunoloq
Georges Köhler 17 aprel 1946-cı ildə Münhendə anadan olub. Freyburqda biologiya oxuyub və 1974-də Bazel İmmunologiya İnstitutunda Fritz Melchersin yanında beta-qalaktozidaza fermenti üzrə doktorluq edib. 1974-ün aprelindən 1976-nın martına qədər uzunmüddətli EMBO təqaüdü ilə César Milsteinin qrupunda Medical Research Councilin Molekulyar Biologiya Laboratoriyasında çalışıb; Nobel tərcümeyi-halı işi limfosit birləşməsi kimi təsvir edir.
Milstein 8 oktyabr 1927-ci ildə Argentinanın Bahia-Blanka şəhərində anadan olub. 1958-də British Council təqaüdü ilə Kembricə gedib; siyasi təzyiq onu Argentinadakı vəzifəsini tərk etməyə məcbur edəndə Fred Sangerin yanına Kembricə qayıdıb və 1963-də laboratoriyanın elmi heyətinə qoşulub. Sangerin təklifi ilə fermentologiyadan immunologiyaya keçib.
1975-ci il məqaləsinin xülasəsi problemi aydın qoyur. Mieloma hüceyrə xətləri antikor istehsal edirdi, lakin onların kimə qarşı yönəldiyini əvvəlcədən seçmək mümkün deyildi; mövcud xətləri antikor fəallığına görə taramaq, müəlliflərin sözü ilə, qənaətbəxş yol deyildi. İstənilən şey tərsi idi: əvvəlcə hədəfi seç, sonra o hədəfə qarşı antikor düzəldən, fasiləsiz böyüyən hüceyrə xətti əldə et.
Bu sual 96-cı gündə gördüyümüz Ehrlichin "yan zəncir" nəzəriyyəsinin laboratoriya qarşılığıdır: hədəfə uyğun gələn molekul yalnız həmin hədəfə bağlanır. Ehrlich bunu fərziyyə kimi irəli sürmüşdü; 1975-də əldə olunan isə belə molekulu əldə etməyin təkrarlana bilən yolu idi. Tək bir hüceyrə xəttindən gələn antikor hər dəfə eyni olacaqdı; heyvanın serumundan alınan antikorlar isə çox sayda xəttin qarışığı idi və hər şüşə bir az fərqli çıxa bilərdi.
Bir mielomanı bir limfositlə birləşdirmək
Köhler və Milstein, Nature 256:495-497
Başlıq "Əvvəlcədən müəyyən edilmiş spesifikliyə malik antikor ifraz edən birləşmiş hüceyrələrin fasiləsiz kulturaları" deməkdir. Xülasəyə görə, siçan mielomasının hüceyrə xətti immunlaşdırılmış siçanın dalaq hüceyrələri ilə birləşdirilib; hədəf qoyun eritrositləri idi və alınan hüceyrə xətləri qoyun eritrositlərinə qarşı antikor ifraz edirdi. Müəlliflər, ana hüceyrələrin immunoqlobulin zəncirlərinin necə ifadə olunduğunu və qarşılıqlı təsirini öyrənmək üçün iki məlum siçan mielomasını da bir-biri ilə birləşdirdilər. Xülasə konkret tətbiq adı vermir.
Bir qeyd: Lara Marksın tarixi yazısı ilk yaşayış qabiliyyətli monoklonal antikorların 24 yanvar 1975-də alındığını deyir. Bu tək ikinci dərəcəli mənbədir; doğrudursa, təcrübə ilə nəşr arasında təxminən yarım il keçib. Kembric Universitetinin Milstein haqqında nekroloqu isə kommersiya potensialının məqalənin son cümləsində qeyd olunduğunu deyir; tam mətni oxumadığım üçün bunu da bir mənbəyə söykənən təfərrüat kimi saxlayıram.
Monoklonal antikor və hibridoma
Hər B hüceyrə xətti yalnız bir növ antikor yaradır və bu antikor antigenin yalnız müəyyən bir hissəsinə bağlanır. Bu tək xəttin antikoru "monoklonal"dır. Problem odur ki, normal B hüceyrələri kulturada uzun müddət çoxalmır. Həll antikor yaradan B hüceyrəsini həddsiz çoxalan xərçəng hüceyrəsi, mielomada birləşdirmək idi: alınan hibrid, yəni hibridoma, seçilmiş antikor yaradır və çoxalmağa davam edir. Xərçəng xəttinin çoxalma qabiliyyəti burada alət kimi borc götürülür.
Bu metodun xərçənglə əlaqəsi birbaşa deyil, dolayıdır. Şiş hüceyrələri bir mənada iki dəfə işə düşür: plazma hüceyrələri xərçəngi olan mieloma hibridomaya sonsuz böyümə verir; sonradan bu metodla hazırlanan antikorlar şiş hüceyrələrinin səthindəki nişanları tanımaq üçün istifadə olunacaq. Bu iki tərəf aşağıda təsvir olunan 1982 və 1984 hadisələrinin ortaq zəminidir.
Müraciət edilməyən patent
Milsteinin nekroloquna görə MRC patent üçün müraciət etmədi; o dövrdə MRC ixtiraları üzərində National Research Development Corporation (NRDC) inhisarı vardı və Milstein əlyazmanı kommersiya qiymətləndirməsi üçün təqdim etmişdi. Baş nazir Margaret Thatcher bu səbəbdən Milsteini və MRC-ni açıq tənqid etdi; Milstein tənqidi haqsız saydı və "bürokratiyanı" günahlandırdı.
Marksın yazısı mənzərəni tamamlayır: NRDC dərhal görünən kommersiya tətbiqi görmədiyini deyərək imtina etdi; ilk iki monoklonal antikor patenti 1979-un oktyabrında və 1980-in aprelində Milsteindən hüceyrə almış Amerika alimlərinə verildi; Milstein isə patentləri xoşagəlməz saydığını və patentin olmamasının nəticələri sərbəst bölüşməyə imkan verdiyini dedi. Bu təfərrüatların hamısı Marksa söykənir, buna görə fact-check qutusunda tək mənbə kimi qeyd etdim. Balanslı oxunuş: patentin olmaması MRC-yə erkən gəlir gətirmədi, lakin metod laboratoriyalar arasında sürətlə yayıldı.
Limfomada anti-idiotip, Nobeldə "ehtimal"
4 mart 1982-də New England Journal of Medicine Miller, Maloney, Warnke və Levynin "B hüceyrəli limfomanın monoklonal anti-idiotip antikorla müalicəsi" məqaləsini çap etdi (cild 306, say 9, səhifə 517-522). Əlçatan olan xülasə kəsilmişdir: hər limfoma xəttinin immunoqlobulinindəki unikal dəyişkən bölgənin, yəni idiotipin, şişə xas nişan ola biləcəyini və anti-idiotip antikorların B hüceyrəli şişləri izləmək üçün istifadə oluna biləcəyini deyir. Xəstə sayını və nəticəni oxuya bilmədim; indeks qeydi tədqiqatı hal təqdimatı kimi təsnif edir. Buna görə "təsirli müalicə" demirəm, yalnız xərçəngdə ilk sınaqlardan birinin istinadını verirəm.
1984-ün Fiziologiya və ya Tibb üzrə Nobel mükafatı Niels Jerne, Georges Köhler və César Milsteinə verildi; əsaslandırma "immun sistemin inkişafında və nəzarətində spesifiklik" və "monoklonal antikor istehsalı prinsipi" idi. Nobel mətbuat açıqlaması istifadə sahələrini sadalayır: antigenlərin xəritələnməsi, təmizləmə (məsələn interferon, bax 135-ci gün, afinlik xromatoqrafiyası ilə), şiş növlərini fərqləndirmək üçün hüceyrə səthi nişanlarının müəyyən edilməsi və transplantasiyada ağ qan hüceyrələrinə qarşı antikorların faydası. Şişin müalicəsini isə müəyyən nəticə kimi yox, ehtimal kimi təqdim edir.
İyirmi üç il sonra bir dərman
1976-dan Köhler Bazel İmmunologiya İnstitutunda çalışdı və sonra Freyburqdakı Maks Plank İmmunobiologiya İnstitutunun direktoru oldu; 1 mart 1995-də həyatını itirdi. Milstein 24 mart 2002-də həyatını itirdi. FDA-nın trastuzumabı (Herceptin) təsdiq etdiyi 25 sentyabr 1998-də 7 avqust 1975-dən təxminən 23,1 il keçmişdi (174-cü gün). Rituksimab və trastuzumab planda ayrı günlərin mövzusudur (192 və 193). Orada görəcəyimiz siçan hüceyrələrindən doğan metodun insan müalicəsinə uyğunlaşdırılmasıdır; bu yazıda yalnız metodun doğuşunu və xərçəngdə ilk izlərini təsvir edirəm. Köhler və Milsteinin 1975-ci il məqaləsi bu hekayənin ilk səhifəsidir, sonuncu deyil.
Qiymət və hədlər
Birincisi, 1975-ci il təcrübəsi siçan hüceyrələri və qoyun eritrositləri ilə aparıldı; bu, metodun təsviri idi, insanda müalicəyə dair məlumat deyildi. İkincisi, xərçəngdə bir sınağın istinadını bilmək onun təsirini bilmək deyil: Levy qrupunun 1982-ci il tədqiqatında xəstə sayını və nəticəni oxuya bilmədim. Üçüncüsü, Nobel elanı belə şişin müalicəsini ehtimal kimi təqdim etdi. Dördüncüsü, patent mübahisəsi ikiyönlüdür: erkən gəlir itdi, lakin metod sərbəst yayıldı; Marksa görə MRC sonradan monoklonal antikor dərmanlarındakı təkmilləşdirmələrin patentlərindən 486 milyon funtdan çox gəlir əldə etdi. Bu rəqəm tək mənbəyə söykənir.
Nəşrdən sonrakı müddət. Sütun uzunluqları iki tarix arasındakı illəri göstərir; tam uzunluq 25 ildir. Birinci sütun 24 yanvar 1975-dən 7 avqust 1975 nəşrinə qədərdir (tək mənbə); sonrakı iki sütun 7 avqust 1975-dən 4 mart 1982 limfoma məqaləsinə və təxminən 9 il sonrakı 1984 Nobelinə qədərdir (il səviyyəsində); yaşıl sütun 25 sentyabr 1998 trastuzumab təsdiqinə qədərdir.
Yoxlanılmış yerli bağ tapmadım
Hibridoma metodunun Türkiyədə ilk istifadəsinə dair yoxlanılmış mənbə tapmadım; buna görə belə bir bağ qurmuram. Ümumi məlumat: bu gün onkologiya hesabatlarında adı "-mab" ilə bitən dərmanlar monoklonal antikorlardır və hər biri bu yazıdakı ideyanın nəslindəndir. Öz hesabatınızdakı dərman üçün həkiminizə müraciət edin.
1974-dən 2002-yə
Nə yoxlanıldı, nə qeyri-müəyyən qaldı
- Gün 158 gec yazıldı: 157-ci günün "sabah" qutusunda vəd edilən Köhler və Milstein 159-174-cü günlərdən sonra yazıldı; fayl nömrələməsi buna görə ardıcıllıqdan kənardır.
- Nature istinadı: başlıq, müəlliflər, cild, səhifələr və xülasə jurnal saytının xülasə səhifəsindən; say (5517) və tarix (7 avqust 1975) bir məlumat qeydindən. Qəbul və təsdiq tarixləri səhifədə yox idi. Tam mətni oxumadım.
- 24 yanvar 1975, patent və gəlir təfərrüatları: Lara Marksın yazısı (History & Policy) yeganə mənbədir; NRDC-nin imtinası, ilk iki patentin tarixləri, 486 milyon funt və Spinks işçi qrupu yalnız oradandır. Marksın "Nature redaktorları məqaləni qısaltdı" iddiasını yazmadım. Kembric Universitetinin nekroloqu MRC-nin müraciət etmədiyini, Thatcherin tənqidini və Milsteinin reaksiyasını ayrıca dəstəkləyir.
- Məqalənin son cümləsi: kommersiya potensialı qeydi nekroloqdandır; məqalənin tam mətninə baxılmadı.
- Nobel: əsaslandırma və istifadə sahələri mətbuat açıqlamasından; elan tarixi səhifədə yox idi, buna görə şəkildə il səviyyəsində (təxminən 9 il) göstərdim.
- Levy qrupu 1982: istinad akademik indeksdən; xülasə kəsilmişdi, xəstə sayı və nəticə oxunmadı.
- Köhler və Milsteinin tərcümeyi-halları: Nobel tərcümeyi-hallarından. Köhlerin səhifəsi Kembricin adını çəkmir, Maks Plank direktorluğu üçün tarix vermir, həyatını itirdiyi yer və səbəb yoxdur; mən də yazmadım.
- "İlk" iddiası: hibridoma metodu Köhler və Milsteinə aid edilir; bu yazıda daha əvvəlki və ya paralel hüceyrə birləşməsi işlərini araşdırmadım, buna görə "ilk" sözünü metoda yox, məqaləyə bağladım.
- Poliklonal serum qarışığı və Ehrlich bağı: heyvanın serumundakı antikorların çox sayda xəttin qarışığı olması və Ehrlichin yan zəncir ideyası ilə bağ ümumi biliklərdir; bu yazı üçün ayrıca mənbə ilə yoxlanmadı.
- "-mab" şəkilçisi: ümumi biliyi, bu yazı üçün ayrıca mənbə ilə yoxlanmadı. Rituksimab və trastuzumab tarixləri 192 və 193-cü günlərdə yoxlanacaq; 25 sentyabr 1998 tarixi 174-cü gündəndir.
Eyni il, başqa uc: Bonadonna, Fisher və adjuvant müalicə, 1975
Bu gün laboratoriyada hədəfi seçilə bilən antikor doğuldu; sabah eyni 1975-ci ildə əməliyyat masasına qayıdırıq və əməliyyatdan sonra verilən dərmanın taleləri necə dəyişdirdiyi suala baxırıq: adjuvant müalicə.
Müəllifin qeydi: Bu yazını yazarkən iki şeyə diqqət etdim. Birincisi, hibridoma məqaləsinin xərçəngə yox, bir metoda aid olduğunu və 1984-də belə xərçəng müalicəsinin ehtimal kimi təqdim edildiyini açıq demək. İkincisi, patent hekayəsini tək mənbədən danışdığımı gizlətməmək.
Mənbələr və əlavə oxu
- Köhler G, Milstein C. Continuous cultures of fused cells secreting antibody of predefined specificity. Nature 1975;256(5517):495-497 (xülasə səhifəsindən).
- Nobel Foundation. The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1984, mətbuat açıqlaması, nobelprize.org.
- Nobel Foundation. Georges J.F. Köhler, tərcümeyi-hal, Les Prix Nobel 1984, nobelprize.org.
- Nobel Foundation. César Milstein, tərcümeyi-hal, nobelprize.org.
- Marks L. Overlooked scientific innovation reaps rewards 40 years on. History & Policy, historyandpolicy.org (24 yanvar 1975, patent və gəlir təfərrüatları; tək mənbə).
- University of Cambridge. César Milstein 1927-2002, nekroloq, cam.ac.uk.
- Miller RA, Maloney DG, Warnke R, Levy R. Treatment of B-cell lymphoma with monoclonal anti-idiotype antibody. N Engl J Med 1982;306(9):517-522 (kəsilmiş xülasədən).
- Mukherjee S. The Emperor of All Maladies: A Biography of Cancer. New York: Scribner; 2010 (ümumi kontekst; müvafiq səhifələr bu yazı üçün yenidən oxunmadı).
Bu yazı "365 Gündə Xərçəng Tarixi" seriyasının 158-ci günüdür və monoklonal antikorların istehsal metodunun tarixini tarixi oxu kimi təqdim edir. Tarixi-populyar məzmundur; diaqnoz, skrininq və ya müalicə tövsiyəsi deyil. Müalicə variantları üçün həkiminizə müraciət edin. Mənbələr yoxlanılıb; yalnız bir ikinci dərəcəli mənbəyə, kəsilmiş xülasəyə və ya oxunmayan mətnə söykənən təfərrüatlar fact-check qeydlərində göstərilib.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.




