Məzmuna keç
Prof. Dr. Mustafa Özdoğan · Tibbi onkologiya mütəxəssisi

Testis xərçənginin dönüş nöqtəsi: Larry Einhorn və sisplatin, 1974

Testis xərçənginin dönüş nöqtəsi: Larry Einhorn və sisplatin, 1974
Bu məqalədə

Testis xərçənginin dönüş nöqtəsi: Larry Einhorn və sisplatin, 1974

Dövr: 1960-2002 (Li və həmkarlarının 1960-cı il məqaləsindən 1974-cü ilin avqustunda başlayan PVB protokoluna, 1984-də BEP-in standartlaşmasına və Einhornun 2002-ci il qiymətləndirməsinə qədər)
Məkan: Indiana Universiteti Tibb Mərkəzi (mənbələrdə bu adla keçir)

156-cı gündə bakteriya lövhəsi ilə bir maddənin xərçəngə səbəb olub-olmadığını soruşduq. Bu gün tərsini soruşuruq: gənc kişilərin bir xərçəngində dərman birləşməsi xəstələrin çoxunu sağalda bildimi? Dünənki qutuda bunu “148-ci gündəki sisplatin hekayəsinə” bağlayacağımı yazmışdım; nömrə yanlış idi. Sisplatin 141-ci gündə idi (148-ci gün Li-Fraumeni sindromu idi), bağlantını ora qururam. 141-ci gündə Einhornu yalnız tarixləri və 1977-ci il xülasəsi ilə xatırlamışdıq. Bu gün eyni hadisəyə bir həkimin dizayn qərarları baxımından baxırıq: neçə tsikl, hansı dərmanlar, niyə həmin say. Dünənki sözümün hər iki hissəsi aşağıdadır: tədqiqatın başlanğıc tarixi və ilk nəşrin istinadı.

— ÜÇ DƏRMANIN ƏSASLANDIRILMASI —

1974-dən əvvəl: dərman var idi, sağalma yox

İyirmi yaşlarında bir kişi təsəvvür edin: bir xayası artıq götürülüb, şiş qarnın arxasındakı limfa düyünlərinə və ağciyərlərə yayılıb. Einhornun öz ifadəsinə görə, 1970-ci illərin əvvəlində metastatik testis xərçəngi yalnız 5 faiz sağ qalma ilə xatırlanırdı (PNAS, 2002). Bu, dərman olmadığına görə deyildi. 5 noyabr 1960-da Min Chiu Li, Willet Whitmore, Robert Golbey və Harry Grabstald JAMA-da (cild 174) “Effects of combined drug therapy on metastatic cancer of the testis” başlıqlı yazı dərc etdilər. Li, 132-ci gündə xorionkarsinoma ilə tanış olduğumuz eyni Min Chiu Lidir. Einhornun xülasəsinə görə, Nyu-Yorkdakı xərçəng xəstəxanasında Linin qrupu dactinomycini tək və ya metotreksat və xlorambusillə verərək testis xərçənginin kimyaterapiyaya həssas olduğunu göstərdi: təxminən 50 faiz obyektiv cavab, 10-20 faiz tam remissiya və 5-10 faiz sağalma. Yan-yana oxunanda bu üç rəqəm fərqi göstərir: yarısı cavab verirdi, amma davamlı sağalma iyirmidə biri ilə onda biri arasında idi. (Bu nəticə mənimdir.)

Hyustondakı M.D. Anderson mərkəzində Samuels və həmkarları vinblastini bleomisinlə birləşdirdilər. Einhorn bu cütü laboratoriya tədqiqatlarında sinergik kimi xatırlayır və 25 faiz uzunmüddətli xəstəliksiz sağ qalma verir (Samuels və b., Cancer Treat Rev 1976; bunu yalnız Einhornun izahından bilirəm, məqaləni oxumamışam). Sisplatin mənzərəyə başqa qapıdan girdi. 141-ci gündə Rosenbergin platin elektrod təcrübəsini və ilk klinik sınaqları danışmışdıq. Higby və həmkarlarının faza I tədqiqatı Cancer-də 1974-cü ilin mayında dərc olundu; Einhorna görə dərman 1973-dən etibarən erkən sınaqlarda yoxlanırdı və dactinomycinə cavab verməyən 11 xəstədə üç tam, üç qismən remissiya görüldü. Zəhərlilik ilk gündən aydın idi: şiddətli ürəkbulanma, qusma, böyrək zədələnməsi. Amma bir xüsusiyyət birləşməyə uyğun idi: sümük iliyini nisbətən az sıxırdı. Einhornun ideyası iki parçanı birləşdirdi: Samuelsin vinblastin və bleomisininə sisplatin əlavə etmək. Birləşmə PVB (cisplatin, vinblastine, bleomycin) adı ilə tanınacaqdı.

Avqust 1974

Dörd tsikl, iki il saxlama

Einhornun 2002-ci il izahına görə, PVB tədqiqatı 1974-cü ilin avqustunda Indiana Universiteti Tibb Mərkəzində başladı. Çərçivə belə idi: üç həftədən bir təkrarlanan dörd tsikl (müalicə turu), ardınca vinblastinlə aylıq saxlama müalicəsi, cəmi iki il. Tsiklərin sayı sisplatinin yığılan böyrək zəhərliliyi ilə bağlı narahatlığa görə dörddə məhdudlaşdırılmışdı. İlk seriyada 47 xəstədən 33-ündə (70 faiz) tam cavab görüldü; beş xəstədə (11 faiz) müalicədən sonra qalan kütlələrin cərrahi yolla götürülməsi ilə xəstəlik qalmadı. Einhorn sağalma nisbətini 53 faiz verir və bunu eyni dövrün dactinomycin nəticələrinə görə təxminən on qat artım kimi təsvir edir.

Bunu xülasə aləti ilə oxudum; jurnaldakı tam mətnə birbaşa baxmadım. “1974-cü ilin avqustu” ayı yalnız bu izahda keçir; Indiana Universitetinin 2024-cü il yazısı yalnız “1974” deyir.

Tam cavab, xəstəliksiz vəziyyət, sağalma

Tam cavab müalicədən sonra görüntüləmədə və şiş markerlərində xəstəlik izinin qalmaması deməkdir. “Xəstəliksiz” (NED) isə bundan əlavə, qalan kütlələrin cərrahi yolla götürüldüyü və xəstəliyin aşkar edilmədiyi halları da əhatə edir. Sağalma xəstəliyin uzun izləmədə geri qayıtmamasıdır; tərifi və izləmə müddəti tədqiqatdan tədqiqata dəyişir. Aşağıda “tsikl” sözünü müalicə turu, “sağalma” sözünü davamlı sağalma mənasında işlədirəm. Bu, sadələşdirilmiş tərifdir.

Yeddi oktyabr: üç uğursuz rejimdən sonra

Protokolun ilk xəstələrindən biri John Cleland idi. CureToday-in xəstə hekayəsinə görə (Qış 2004 sayı), Purdue Universitetinin tələbəsi Cleland 1973-cü ilin avqustunda xayasında sərt bir nöqtə hiss etdi; 1973-cü ilin noyabrında xaya götürüldü, retroperitoneal düyün təmizlənməsində çıxarılan 53 düyünün ikisində mikroskopik şiş var idi. 1974-cü ilin fevralında xəstəlik geri qayıtdı. Adriamisin, bleomisin və vinkristinli rejim ağır ağız yaralarına səbəb oldu; çəkisi 158-dən 106 funta düşdü. 1974-cü ilin iyulunda dactinomycinə keçildi. 1974-cü ilin sentyabrında xəstəlik ağciyərlərə yayılmışdı. Einhorn o zaman eksperimental olan sisplatini təklif etdi; xəstənin izahına görə protokol böyrəkləri qorumaq üçün maye dəstəyi və ürəkbulanma əleyhinə dərmanlarla hazırlanmışdı. İlk müalicə 1974-cü ilin 7 oktyabrında, beş günlük yatışla verildi.

İkinci vizitdə ağciyər görüntüləri təmiz idi; hekayəyə görə radioloq filmlərin başqa xəstəyə aid olduğundan şübhələnmişdi. Einhornun o gün xəstəyə sağalma şansı olduğunu dediyi bildirilir (konseptual xülasə; sözbəsöz sitat yazmıram). İki tsikl daha izlədi; birini Şükran günündə bir tibb bacısı evdə verdi. Altıncı ayda residiv yox idi, bir il ətrafında “sağalma” sözü işlədilməyə başladı. Eyni yazıya görə Cleland 1999-da 25 illik remissiyanı qeyd etdi. Bu, bir xəstənin hekayəsidir: tək xəstə, tək ikinci dərəcəli izah. Tarixləri ziddiyyət təşkil edən iki təfərrüat fakt yoxlama qutusundadır.

— 1977-DƏN 1984-Ə: BİR BİRLƏŞMƏ SADƏLƏŞİR —

Eyni seriya, iki izah

Einhorn və Donohuenin hesabatı Annals of Internal Medicine-də dərc olundu (cild 87, səhifə 293-298, 1977). Xülasəsini 141-ci gündə vermişdik: 50 xəstə, 74 faiz tam cavab və əməliyyatla xəstəliksiz qalan beş qismən cavab verənlə birlikdə ümumi 85 faiz xəstəliksiz, 6 aydan 30 aydan çox izləmə. 2002-də Einhorn eyni ilk seriyanı 47 xəstə, 70 faiz tam cavab və 53 faiz sağalma kimi xatırlayır. İkisi ziddiyyət təşkil etməli deyil; eyni şeyi ölçmürlər: 1977 xülasəsi qısa izləmənin şəkli, 2002 rəqəmi isə uzun izləmənin hesabıdır. Amma 50-nin 47-yə, 74 faizin 70 faizə və 85 faizin 53 faizə düşməsinin səbəbini heç bir mənbədə açıq yazılmış tapmadım; mümkün səbəblər izləmə müddəti, xəstələrin yenidən təsnifatı və “sağalma”nın tərifidir. 5 faizdən 53 faizə keçid nisbi olaraq təxminən on qatdır; mütləq olaraq yüz xəstədə beşin əvəzinə əlli üç nəfər. Amma bu, tək mərkəzli, randomizə olunmamış seriyadır və müqayisə tarixi dövrlərlə aparılır.

Sonrakı illər birləşməni sadələşdirdi. Southeastern Cancer Study Group 1981-1984-də 24 qurumdan 244 xəstəni PVB və ya BEP-ə (vinblastinin yerinə etoposid) təsadüfi qruplara ayırdı; Einhornun xülasəsinə görə tam cavab PVB-də 121 xəstədən 74-də (61 faiz), BEP-də 123-dən 74-də (60 faiz) görüldü. Cərrahiyyədən sonra xəstəliksiz nisbət PVB-də 74 faiz, BEP-də 83 faiz idi; BEP-in irəliləmiş xəstəlikdə sağ qalma üstünlüyü (P = 0,02) və nəzərə çarpacaq dərəcədə az əsəb-əzələ zəhərliliyi var idi (Williams və b., N Engl J Med 1987). BEP 1984-dən bəri standart birinci xətt müalicə kimi xatırlanır.

İkinci sadələşdirmə müddətə və tsikl sayına aid idi; bu, 104-cü gündə danışdığımız “daha az kəsmək” prinsipinin dərmandakı qarşılığıdır. Einhornun təsvir etdiyi randomizə olunmuş tədqiqatda 12 həftəlik PVB-dən sonra 113 xəstə 21 aylıq vinblastin saxlama müalicəsinə və ya heç bir əlavə müalicəyə bölündü; residiv hər iki qolda 5 faiz idi, yəni saxlama müalicəsi görünən fayda vermədi (bu şərh mənimdir). Yaxşı riskli xəstələrdə üç və ya dörd tsikl BEP ekvivalent idi; EORTC-nin 812 xəstəlik tədqiqatında irəliləməsiz sağ qalma üç tsiklə 90,4 faiz, dörd tsiklə 89,4 faiz idi. Residiv edənlər üçün də yol açıldı: vinblastin, ifosfamid və sisplatinlə 135 xəstənin 49,6 faizi xəstəliksiz vəziyyətə gəldi, 23,7 faizi ən azı beş il xəstəliksiz qaldı; 1986-da Indianada başlayan yüksək doza müalicədə 65 xəstədən 35-i (54 faiz) ən azı iki il xəstəliksiz izləndi.

Hədlər və bədəl

İlk bədəl müalicənin özü idi. Einhorna görə ilk illərdə sisplatin şiddətli ürəkbulanma, qusma və böyrək zədələnməsi yaradırdı, dəstəkləyici müalicə isə bunları sonradan nəzərəçarpacaq dərəcədə yüngülləşdirdi. Vinblastin əhəmiyyətli əsəb-əzələ və sümük iliyi zəhərliliyi daşıyırdı; dozanın 0,4-dən 0,3 mq/kq-a endirilməsi remissiya və sağalma nisbətini azaltmadan zəhərliliyi azaltdı. Bleomisin ağciyər fibrozu, sisplatin isə əsəb və eşitmə zədələnməsi ilə əlaqələndirilir; bunlar Einhornun müalicəni qısaltma səbəbləri arasındadır. 141-ci gündə xatırladığımız 1977 xülasəsi dərmanla bağlı iki insanın həyatını itirdiyini bildirirdi. Gec residiv təxminən 2-3 faizdə olur, ən gec residiv müalicədən 32 il sonra görülüb. Cleland-ın 1983-də viral kardiomiopatiya ilə yatması məqalədə gec təsir kimi təsvir olunur; müalicə ilə səbəb əlaqəsi bu izahdan təsdiqlənə bilməz.

İkinci hədd ümumiləşdirmədir. Testis mikrob hüceyrəli şişləri bu birləşməyə fövqəladə həssas çıxdı; bu, digər xərçənglərdə eyni nəticənin gözlənilə biləcəyi demək deyil. Üçüncüsü rəqəmlərin xarakteridir: yuxarıdakı faizlərin məxrəcləri, izləmə müddəti və mənbələri fərqlidir; tək bir rəqəmlə “xərçəng sağaldı” demək yanlış olardı. Bu yazı müalicə tövsiyəsi deyil.

Qalan
  • Sisplatin əsaslı birləşmə: BEP, 1984-dən standart birinci xətt
  • Əvvəl sağaltmaq, sonra müalicəni qısaltmaq: yaxşı riskli xəstədə üç tsikl
  • Yan təsiri idarə etmək: ürəkbulanma və böyrək zədələnməsinin dəstəkləyici müalicə ilə yüngülləşdirilməsi
Düşən və ya məhdudlaşan
  • Tək dərmanlı dactinomycin standart kimi
  • İki illik vinblastin saxlama müalicəsi (residiv hər iki qolda 5 faiz)
  • Sisplatinin böyrək zəhərliliyinə görə atılacağı gözləntisi
Li və b.: testis xərçənginin kombinə dərman müalicəsi, JAMA (5 noy 1960)Rosenberg və b.: platin elektrod və bakteriyalar, Nature (fev 1965)Higby və b.: sisplatin faza I; tədqiqat 1973, nəşr may 1974 (aralıq)Einhorn: PVB tədqiqatı İndianada başlayır (avq 1974, Einhorn 2002)Cleland: ilk PVB müalicəsi (7 okt 1974, xəstə hekayəsi)Samuels və b.: vinblastin və bleomisin (1976, Einhorna görə)Einhorn, Donohue: ilk PVB seriyası, Ann Intern Med (1977)Williams və b.: PVB ilə BEP müqayisəsi, NEJM (1987)Öztürk: Gülhane dissertasiyası, PVB alan xəstələr, Türkiyə (1994, xülasə)Einhorn: Curing metastatic testicular cancer, PNAS (2002)19601970198019902000yalnız ili məlum olan tarixlər ilin ortasında çəkilib; ox: il

Linin 1960 məqaləsindən Einhornun 2002 qiymətləndirməsinə: 1960-2002. Ox 1955-dən 2005-ə uzanır. Yaşıl işarələr tarixi bir neçə qeyddə və ya ilkin qeyddə təsdiqlənən hadisələrdir; mavi işarələr tək mənbəyə əsaslanır; kəhrəba çubuq mənbələrin ziddiyyət təşkil etdiyi tarix aralığını göstərir (Higby: tədqiqat 1973, nəşr may 1974). Yalnız ili məlum olan tarixlər ilin ortasında çəkilib.

— TÜRKİYƏ PERSPEKTİVİ —

Gülhanədə PVB: 1987-1994-cü illərin xəstələri

PVB-nin və ya sisplatinin Türkiyədə testis xərçəngində ilk istifadə tarixini təsdiqləyə bilmədim; Einhorna və ya PVB-nin doğuluşuna Türkiyə bağlantısı qurmuram. Bir nümunə verirəm: Ahmet Bekir Öztürkün Gülhane Hərbi Tibb Akademiyasında (elmi rəhbər Mustafa Kutlu) hazırlanmış “Germ hücreli testis kanserlerinde 78 aylık izlem ve kemoterapi sonuçları” (testis mikrob hüceyrəli xərçənglərində 78 aylıq izləmə və kimyaterapiya nəticələri) adlı tezisi 1994 tarixi ilə qeydə alınıb (qeyd 2018-də əlavə olunub; qeyddə tezis doktorluq tezisi kimi göstərilir).

Xülasəyə görə 1987-1994 arasında diaqnoz qoyulan 65 xəstədən 10-u kimyaterapiya almadığı, 17-si izləmədən çıxdığı üçün kənarda qaldı; orta yaşı 21,89 olan 38 xəstə qiymətləndirildi. Xəstələrin 31-i (82 faiz) PVB aldı; üç xəstə BEP aldı; residiv edən 15 xəstəyə (40 faiz) xilasedici müalicə kimi VIP (etoposid, ifosfamid, sisplatin) verildi. Ümumi sağ qalma 69,22 faiz bildirilir; ağır müalicə yan təsiri 11 xəstədə (29 faiz) olub. İki xəbərdarlıq: median izləmə yalnız 14,49 ay, ən uzun izləmə 78 ay idi; buna görə bu faizi Einhornun uzunmüddətli nəticələri ilə yan-yana qoymaq yanlış olar. Bundan başqa xülasədə BEP payı “0,8 faiz” yazılıb, amma 38 xəstədə üç nəfər təxminən 8 faizdir. Yalnız xülasəni oxudum.

— ZAMAN XƏTTİ —

1960-dan bu günə

5 noy 1960
Li, Whitmore, Golbey, Grabstald. Testis xərçəngində birləşdirilmiş dərman müalicəsi; JAMA 174(10):1291-1299 (qeyd səhifəsi; xülasə oxuna bilmədi).
fev 1965
Rosenberg, VanCamp, Krigas. Platin elektrodun bakteriyalara təsiri; Nature 205:698-699 (bax: 141-ci gün).
1973
Higby və b. Sisplatinin faza I-II sınağı; Einhorna görə 11 davamlı xəstədə üç tam, üç qismən cavab.
may 1974
Higby və b. Cancer 33(5):1219-1225 (istinad Einhornun ədəbiyyat siyahısından; başlıq və xülasə oxunmadı).
avq 1974
Einhorn. PVB tədqiqatı Indianada başlayır (Einhorn, 2002).
7 okt 1974
Cleland. İlk PVB müalicəsi (CureToday xəstə hekayəsi; ikinci dərəcəli mənbə).
1976
Samuels və b. Vinblastin və bleomisin; Cancer Treat Rev 3:185-204 (yalnız Einhornun siyahısı).
1977
Einhorn, Donohue. İlk PVB seriyası; Ann Intern Med 87:293-298.
1981-1984
Southeastern Cancer Study Group. PVB ilə BEP müqayisəsi; 244 xəstə (Einhorn, 2002).
1984
BEP. Standart birinci xətt müalicə (Einhorn, 2002).
1987
Williams və b. PVB ilə BEP; N Engl J Med 316:1435-1440.
1994
Öztürk. Gülhane tezisi; 38 xəstədən 31-i PVB almışdı (xülasə).
2002
Einhorn. “Curing metastatic testicular cancer”; PNAS 99(7):4592-4595.
BU GÜN — GÜN 157
Üç dərman, dörd tsikl. 5 faizlik sağ qalma, bir həkimin sisplatini iki tanış dərmanla birləşdirməsi və tsikllərin sayını məhdudlaşdırması ilə xəstələrin çoxunun xəstəliksiz qaldığı mənzərəyə çevrildi; amma bədəl və qeyri-müəyyənliklər göz qabağındadır.
— FAKT YOXLAMA QEYDLƏRİ —

Nə təsdiqləndi, nə qeyri-müəyyən qaldı

  • Dünənki söz və nömrə səhvi: 156-cı günün “sabah” qutusu sisplatin hekayəsini “148-ci gün” kimi göstərmişdi; düzgünü 141-ci gündür (plan nömrəsi ilə yazılmış gün nömrəsi qarışdırılmışdı; 148-ci gün Li-Fraumeni sindromudur). Burada düzəldildi.
  • Başlanğıc tarixi: PVB tədqiqatının 1974-cü ilin avqustunda başlaması Einhornun 2002-ci il PNAS yazısından gəlir (xülasə aləti ilə oxundu); Indiana Universitetinin 2024-cü il yazısı yalnız 1974 deyir. Cleland-ın ilk müalicə tarixi (7 oktyabr 1974) tək bir xəstə hekayəsinə əsaslanır.
  • Əsas nəşr: Einhorn LH, Donohue J. Ann Intern Med 1977;87(3):293-298, doi:10.7326/0003-4819-87-3-293; xülasə səviyyəsində oxundu, tam mətn oxunmadı. Müəllif adlarının bu səhifədən yox, Einhornun ədəbiyyat siyahısından təsdiqləndiyini qeyd edirəm.
  • Rəqəm ziddiyyəti: 1977 xülasəsi 50 xəstə, 74 faiz tam cavab, 85 faiz xəstəliksiz (izləmə 6 aydan 30 aydan çox) verir; 2002 izahı 47 xəstə, 70 faiz tam cavab, 53 faiz sağalma verir. Fərqi açıq izah edən mənbə tapmadım (izləmə müddəti, yenidən təsnifat və tərif fərqi mümkündür); həll olunmadı.
  • Li 1960 səhifə nömrələri: qeyd səhifəsi (doi 10.1001/jama.1960.03030100059013) 5 noyabr 1960, cild 174, say 10, səhifə 1291-1299 verir; Einhornun 2002-ci il ədəbiyyat siyahısı eyni DOI üçün 145-153 çap edib. Qeyd səhifəsini əsas götürdüm; Einhorndakı səhifə nömrəsi böyük ehtimalla çap səhvidir. Məqalənin xülasəsi oxuna bilmədi, buna görə dərmanlar və xəstə sayları verilmədi.
  • Higby və tarix: istinad (Cancer 1974;33:1219-1225, DOI sətrindən may sayı) Einhornun siyahısından; “1973-də sınandı” ifadəsi Einhornun mətnindən. 141-ci gündə Oksford 1973 görüşü üçün verilən “11 xəstədə qismən cavablar, üçündə tam” ilə burada bildirilən “üç tam, üç qismən” arasında kiçik ifadə fərqi var; eyni 11 xəstə olub-olmadığını təsdiqləyə bilmədim.
  • Williams və b. 1987: başlıq və “261 kişi” ifadəsi bir qeyd səhifəsinin xülasəsindən; istinad (cild 316, səhifə 1435-1440) və 244 xəstə sayı Einhornun siyahısından və izahından. 261 ilə 244 arasındakı fərqi (qiymətləndirilə bilən xəstə sayı ola bilər) təsdiqləyə bilmədim. 61, 60, 74 və 83 faiz dəyərləri Einhornun xülasəsindəndir; məqalənin tam xülasəsini oxumadım.
  • Hidratasiya: Cleland hekayəsi protokolun böyrəkləri qoruyan maye dəstəyi ilə hazırlandığını deyir; Einhornun 2002-ci il yazısından çıxan mətndə maye dəstəyi xatırlanmır. İlk protokolda maye dəstəyinin təfərrüatları təsdiqlənə bilmədi.
  • Cleland hekayəsi: iki daxili ziddiyyət var. Məqalə ağciyər şişlərinin ilk müalicədən təxminən on gün sonra yoxa çıxdığını, amma ikinci müalicənin üç həftə sonra olduğunu da yazır; ikisi birlikdə doğru ola bilməz. Yaşı həm 22, həm 23 verilir. Səhifənin üst məlumatı 2009, say etiketi Qış 2004 göstərir. “Sağalma” sözünün tərifi yazılmayıb.
  • Samuels 25 faiz: yalnız Einhornun xülasəsindən; Samuelsin məqaləsi oxunmadı.
  • Türkiyə tezisi: yalnız qeyd səhifəsindəki xülasə oxundu; tezisin tam mətninə baxılmadı; BEP faizi (“0,8 faiz”) xülasədə ziddiyyətlidir; qeyd tezis növünü doktorluq kimi göstərir, qeyd tarixi 2018-dir.
Sabah — gün 158

Bir hüceyrəni antikor fabrikinə çevirmək: Köhler, Milstein və monoklonal antikorlar, 1975

Bu gün dərman birləşməsinin nə qədər irəli gedə bildiyini gördük; amma dərmanlar çox vaxt sağlam hüceyrələrə də toxunurdu. Sabahkı hekayə 96-cı gündə danışdığımız Ehrlichin “sehrli güllə” arzusuna yeni bir yol açır: tək bir hədəfi tanıyan antikoru laboratoriyada qeyri-məhdud miqdarda hazırlamaq. Sabah Köhler və Milsteinin 1975-ci il nəşrinin istinadını və tarixini, 1984-cü il Nobelini və kəşfin patentləşdirilmədiyi iddiasını təsdiqləyəcəyəm.

Müəllifin qeydi: Bu yazıda ən çox diqqət etdiyim şey Einhornun rəqəmlərini tək bir rəqəmə sıxışdırmamaq idi: 1977-nin 85 faizi ilə 2002-nin 53 faizi eyni seriyanın iki ayrı şəklidir və aradakı fərqi izah edən mənbə tapmadım. İkinci diqqət nöqtəm dünənki qutudakı gün nömrəsi səhvini gizlətmədən düzəltmək idi.

Mənbələr və əlavə oxu

  1. Einhorn LH. Curing metastatic testicular cancer. Proc Natl Acad Sci USA 2002;99(7):4592-4595. PubMed Central: PMC123692 (xülasə aləti ilə oxundu).
  2. Einhorn LH, Donohue J. Cis-diamminedichloroplatinum, vinblastine, and bleomycin combination chemotherapy in disseminated testicular cancer. Ann Intern Med 1977;87(3):293-298. doi:10.7326/0003-4819-87-3-293 (xülasə səviyyəsində oxundu).
  3. Li MC, Whitmore WF, Golbey R, Grabstald H. Effects of combined drug therapy on metastatic cancer of the testis. JAMA 1960;174(10):1291-1299. doi:10.1001/jama.1960.03030100059013 (qeyd səhifəsi; xülasə oxuna bilmədi).
  4. Higby DJ, Wallace HJ, Albert DJ, Holland JF. Cancer 1974;33(5):1219-1225 (istinad Einhornun 2002-ci il siyahısından; başlıq və xülasə oxunmadı).
  5. Samuels ML, Lanzotti VJ, Holoye PY, Boyle LE, Smith TL, Johnson DE. Cancer Treat Rev 1976;3:185-204 (istinad Einhornun siyahısından; oxunmadı).
  6. Williams SD, Birch R, Einhorn LH, Irwin L, Greco FA, Loehrer PJ. Treatment of disseminated germ-cell tumors with cisplatin, bleomycin, and either vinblastine or etoposide. N Engl J Med 1987;316:1435-1440 (başlıq bir qeyd səhifəsindən, istinad Einhornun siyahısından; tam xülasə oxunmadı).
  7. Rosenberg B, VanCamp L, Krigas T. Inhibition of cell division in Escherichia coli by electrolysis products from a platinum electrode. Nature 1965;205:698-699. doi:10.1038/205698a0 (istinad; bax: 141-ci gün).
  8. CureToday. Cured: the John Cleland story. Qış 2004, curetoday.com (xülasə aləti ilə oxundu; xəstə hekayəsi, ikinci dərəcəli mənbə).
  9. Indiana University Simon Comprehensive Cancer Center. Einhorn: 50 years of the cure. 16 sentyabr 2024 (141-ci gündə oxundu; ikinci dərəcəli mənbə).
  10. Öztürk AB. Germ hücreli testis kanserlerinde 78 aylık izlem ve kemoterapi sonuçları. Gülhane Hərbi Tibb Akademiyası, 1994, acikbilim.yok.gov.tr (qeyd səhifəsindəki xülasə oxundu).
  11. Mukherjee S. The Emperor of All Maladies: A Biography of Cancer. New York: Scribner; 2010 (ümumi kontekst; müvafiq hissə bu yazı üçün yenidən oxunmadı).

Bu yazı “365 Gündə Xərçəng Tarixi” seriyasının 157-ci günüdür və testis xərçəngində sisplatinli birləşmənin doğuluşunu tarixi oxu kimi təqdim edir. Tarixi-populyar məzmundur; diaqnoz və ya müalicə tövsiyəsi deyil. Müalicə qərarları üçün həkiminizə müraciət edin. Mənbələr yoxlanılıb; yalnız tək bir ikinci dərəcəli mənbəyə, yalnız bir xülasəyə və ya oxuna bilməyən mətnə əsaslanan təfərrüatlar fakt yoxlama qeydlərində işarələnib.

DROZDOGAN SÜNİ İNTELLEKT

Bu məqaləni birlikdə araşdıraq

Məqalə haqqında sual verin və cavabları saytımızdakı yayımlanmış mənbələrlə birlikdə oxuyun.

DROZDOGAN SÜNİ İNTELLEKT

Drozdogan Köməkçisi

Testis xərçənginin dönüş nöqtəsi: Larry Einhorn və sisplatin, 1974

Məqalə haqqında sual verin və cavabları saytımızdakı yayımlanmış mənbələrlə birlikdə oxuyun.

Söhbət və məxfilik məlumatı

Bu söhbətə Drozdogan Köməkçisi cavab verir. Səlahiyyətli sayt idarəçiləri onu keyfiyyət üçün nəzərdən keçirə bilər. Şəxsi məlumat paylaşmayın.

Cavablar OpenAI infrastrukturu ilə hazırlanır. Suallar və cavablar həmin xidmət tərəfindən işlənir; söhbət qeydləri saytımızda saxlanılır. Şəxsiyyət, əlaqə və ya şəxsi sağlamlıq məlumatlarını paylaşmayın.

0 / 1000

Yalnız məlumat üçündür; fərdi diaqnoz və ya müalicə məsləhəti verilmir.

Əlaqəli məqalələr

Bu mövzuda digər məqalələrə baxın.

Yeniliklərdən xəbərdar olun

Yeni məqalələri və elmi yenilikləri e-poçtla alın.

Google Analytics ümumi səhifələrdə bu pəncərədən asılı olmadan işləyir və analitik kukilərdən istifadə edə bilər. Buradakı seçiminiz yalnız xarici xidmətləri idarə edir.