نقطهٔ عطف در سرطان بیضه: لری اینهورن و سیسپلاتین، ۱۹۷۴

در این مقاله
نقطهٔ عطف در سرطان بیضه: لری اینهورن و سیسپلاتین، ۱۹۷۴
در روز ۱۵۶ با یک ظرف باکتری پرسیدیم آیا مادهای سرطان میآورد. امروز برعکس میپرسیم: آیا در سرطانی که جوانان را درگیر میکند، یک ترکیب دارویی توانست بیشتر بیماران را درمان کند؟ در کادر دیروز نوشته بودم این را به «داستان سیسپلاتین در روز ۱۴۸» وصل میکنم؛ شماره اشتباه بود. سیسپلاتین در روز ۱۴۱ بود (روز ۱۴۸ سندرم لی-فرائومنی بود)، پس پیوند را به آنجا میزنم. در روز ۱۴۱ اینهورن را فقط با تاریخهایش و خلاصهٔ ۱۹۷۷ آورده بودیم. امروز به همان رویداد از زاویهٔ تصمیمهای طراحی یک پزشک نگاه میکنیم: چند دوره، کدام داروها، چرا همان عدد. هر دو بخش قول دیروز پایین است: تاریخ آغاز مطالعه و ارجاع نخستین انتشار.
پیش از ۱۹۷۴: دارو بود، درمان قطعی نبود
یک بیمار جوان را تصور کنید: یک بیضهاش برداشته شده، تومور به غدد لنفاوی پشت شکم و به ریهها رسیده. به روایت خود اینهورن، در آغاز دههٔ ۱۹۷۰ سرطان بیضهٔ متاستاتیک فقط با ۵ درصد بقا همراه بود (PNAS، ۲۰۰۲). علتش نبودن دارو نبود. در ۵ نوامبر ۱۹۶۰ مین چیو لی، ویلت ویتمور، رابرت گلبی و هری گرابستالد در JAMA (جلد ۱۷۴) مقالهای با عنوان «Effects of combined drug therapy on metastatic cancer of the testis» منتشر کردند. لی همان مین چیو لی است که در روز ۱۳۲ با کوریوکارسینوم دیده بودیمش. بر پایهٔ خلاصهٔ اینهورن، گروه لی در بیمارستان سرطان نیویورک با داکتینومایسین بهتنهایی یا همراه متوترکسات و کلرامبوسیل نشان داد سرطان بیضه به شیمیدرمانی حساس است: حدود ۵۰ درصد پاسخ عینی، ۱۰ تا ۲۰ درصد بهبودی کامل و ۵ تا ۱۰ درصد درمان. وقتی این سه عدد کنار هم خوانده شوند فاصله پیدا میشود: نیمی از بیماران پاسخ میدادند، اما درمان پایدار برای یک نفر از بیست تا یک نفر از ده بود. (این استنتاج از من است.)
در ام. دی. اندرسون در هیوستون ساموئلز و همکارانش وینبلاستین را با بلئومایسین ترکیب کردند. اینهورن این جفت را در مطالعات آزمایشگاهی همافزا توصیف میکند و ۲۵ درصد بقای بلندمدت بدون بیماری را میآورد (ساموئلز و همکاران، Cancer Treat Rev ۱۹۷۶؛ این را فقط از روایت اینهورن میدانم و مقاله را نخواندهام). سیسپلاتین از در دیگری وارد تصویر شد. در روز ۱۴۱ آزمایش روزنبرگ با الکترود پلاتین و نخستین آزمایشهای بالینی را روایت کردیم. مطالعهٔ فاز I هیگبی و همکارانش در مه ۱۹۷۴ در Cancer منتشر شد؛ به گفتهٔ اینهورن دارو از ۱۹۷۳ در آزمایشهای اولیه سنجیده میشد و در ۱۱ بیمار که به داکتینومایسین پاسخ نداده بودند، سه بهبودی کامل و سه بهبودی نسبی دیده شد. سمیت از همان روز اول آشکار بود: تهوع و استفراغ شدید و آسیب کلیه. اما یک ویژگی به ترکیب میخورد: مغز استخوان را نسبتاً کم سرکوب میکرد. ایدهٔ اینهورن این دو تکه را به هم رساند: افزودن سیسپلاتین به وینبلاستین و بلئومایسین ساموئلز. این ترکیب با نام PVB (cisplatin، vinblastine، bleomycin) شناخته میشد.
چهار دوره، دو سال درمان نگهدارنده
به روایت ۲۰۰۲ اینهورن، مطالعهٔ PVB در اوت ۱۹۷۴ در مرکز پزشکی دانشگاه ایندیانا آغاز شد. اسکلت کار این بود: چهار دوره (نوبت درمان) که هر سه هفته تکرار میشد، سپس درمان نگهدارندهٔ ماهانه با وینبلاستین، در مجموع دو سال. شمار دورهها بهخاطر نگرانی از سمیت انباشتهٔ سیسپلاتین برای کلیه به چهار محدود شد. در سری نخست، ۳۳ نفر از ۴۷ بیمار (۷۰ درصد) پاسخ کامل داشتند؛ در پنج بیمار (۱۱ درصد) با برداشتن جراحی تودهٔ باقیمانده پس از درمان، بیماری از میان رفت. اینهورن نرخ درمان را ۵۳ درصد میآورد و آن را حدود ده برابر بهتر از نتایج داکتینومایسین در همان دوره توصیف میکند.
این را با ابزار خلاصهساز خواندم؛ متن کامل مجله را مستقیم ندیدم. ماه «اوت ۱۹۷۴» فقط در همین روایت آمده؛ نوشتهٔ دانشگاه ایندیانا در ۲۰۲۴ فقط «۱۹۷۴» میگوید.
پاسخ کامل، بدون بیماری، درمان
پاسخ کامل یعنی پس از درمان در تصویربرداری و نشانگرهای تومور ردی از بیماری نماند. «بدون بیماری» (NED) علاوه بر آن حالتی را هم شامل میشود که تودهٔ باقیمانده با جراحی برداشته شده و بیماری یافت نشده است. درمان یعنی بیماری در پیگیری طولانی برنگردد؛ تعریف آن و مدت پیگیری از مطالعهای به مطالعهٔ دیگر فرق میکند. در ادامه «دوره» را برای یک نوبت درمان و «درمان» را برای بهبود پایدار به کار میبرم. این یک تعریف سادهشده است.
هفتم اکتبر: پس از سه رژیم ناموفق
یکی از نخستین بیماران پروتکل جان کلیلند بود. بر پایهٔ روایت بیمار در CureToday (شمارهٔ زمستان ۲۰۰۴)، کلیلند، دانشجوی دانشگاه پردو، در اوت ۱۹۷۳ نقطهای سخت روی بیضهاش حس کرد؛ در نوامبر ۱۹۷۳ بیضه برداشته شد و از ۵۳ غدهای که در تخلیهٔ غدد پشتصفاقی برداشته شد، در دو غده تومور میکروسکوپی بود. در فوریهٔ ۱۹۷۴ بیماری برگشت. رژیمی از آدریامایسین، بلئومایسین و وینکریستین زخمهای شدید دهان آورد و وزنش از ۱۵۸ به ۱۰۶ پوند رسید. در ژوئیهٔ ۱۹۷۴ به داکتینومایسین گذشتند. در سپتامبر ۱۹۷۴ بیماری به ریهها رسیده بود. اینهورن سیسپلاتین را که آن زمان آزمایشی بود پیشنهاد کرد؛ به روایت بیمار، پروتکل با مایع برای حفظ کلیهها و داروهای ضدتهوع طراحی شده بود. نخستین درمان در ۷ اکتبر ۱۹۷۴ و در یک بستری پنجروزه داده شد.
در ویزیت دوم تصاویر ریه پاک بود؛ در روایت آمده رادیولوژیست گمان برده بود فیلمها از بیمار دیگری است. گزارش شده اینهورن آن روز به او گفته شانس درمان دارد (خلاصهٔ مفهومی؛ نقلقول کلمهبهکلمه نمینویسم). دو دورهٔ دیگر آمد؛ یکی را در روز شکرگزاری پرستاری در خانه داد. پس از شش ماه عود نبود و نزدیک یک سال بعد واژهٔ «درمان» به کار رفتن گرفت. بر پایهٔ همان نوشته، کلیلند در ۱۹۹۹ بیستوپنج سال بهبودی را جشن گرفت. این روایت یک بیمار است: یک بیمار و یک روایت دستدوم. دو جزئیات که تاریخهایشان ناهمخوان است در کادر fact-check آمده.
یک سری، دو روایت
گزارش اینهورن و دونوهیو در Annals of Internal Medicine منتشر شد (جلد ۸۷، صفحهٔ ۲۹۳-۲۹۸، ۱۹۷۷). خلاصهاش را در روز ۱۴۱ آوردیم: ۵۰ بیمار، ۷۴ درصد پاسخ کامل و با پنج پاسخدهندهٔ نسبی که با جراحی بدون بیماری شدند، در مجموع ۸۵ درصد بدون بیماری، با پیگیری ۶ تا بیش از ۳۰ ماه. در ۲۰۰۲ اینهورن همان سری نخست را ۴۷ بیمار، ۷۰ درصد پاسخ کامل و ۵۳ درصد درمان میآورد. این دو لزوماً با هم ناسازگار نیستند؛ یک چیز را نمیسنجند: خلاصهٔ ۱۹۷۷ عکسی از پیگیری کوتاه است و رقم ۲۰۰۲ حساب پیگیری بلند. اما دلیل صریحی که ۵۰ را ۴۷، ۷۴ درصد را ۷۰ و ۸۵ درصد را ۵۳ کرده باشد در هیچ منبعی نیافتم؛ دلایل ممکن مدت پیگیری، بازطبقهبندی بیماران و تعریف «درمان» است. جهش از ۵ به ۵۳ درصد در سطح نسبی حدود ده برابر است؛ در سطح مطلق، پنجاهوسه نفر از صد نفر بهجای پنج نفر. اما این یک سری تکمرکزی و غیرتصادفی است و مقایسه با دورههای تاریخی انجام میشود.
سالهای بعد ترکیب را سادهتر کرد. Southeastern Cancer Study Group در ۱۹۸۱-۱۹۸۴ تعداد ۲۴۴ بیمار از ۲۴ مرکز را تصادفی به PVB یا BEP (اتوپوزاید بهجای وینبلاستین) تقسیم کرد؛ بر پایهٔ خلاصهٔ اینهورن، پاسخ کامل در ۷۴ نفر از ۱۲۱ بیمار (۶۱ درصد) با PVB و در ۷۴ نفر از ۱۲۳ بیمار (۶۰ درصد) با BEP دیده شد. پس از جراحی نسبت بدون بیماری با PVB برابر ۷۴ درصد و با BEP برابر ۸۳ درصد بود؛ BEP در بیماری پیشرفته برتری بقا داشت (P = ۰٫۰۲) و سمیت عصبی-عضلانی آشکارا کمتر بود (ویلیامز و همکاران، N Engl J Med ۱۹۸۷). BEP از ۱۹۸۴ بهعنوان درمان استاندارد خط اول یاد میشود.
سادهسازی دوم دربارهٔ مدت و شمار دورهها بود؛ معادل دارویی اصل «کمتر بریدن» که در روز ۱۰۴ دیدیم. در یک مطالعهٔ تصادفی که اینهورن شرح میدهد، پس از ۱۲ هفته PVB تعداد ۱۱۳ بیمار به ۲۱ ماه وینبلاستین نگهدارنده یا بدون درمان بیشتر تقسیم شدند؛ عود در هر دو بازو ۵ درصد بود، یعنی درمان نگهدارنده سود دیدنی نداشت (این تفسیر از من است). در بیماران با پیشآگهی خوب سه یا چهار دورهٔ BEP همارز بود؛ در مطالعهٔ EORTC با ۸۱۲ بیمار بقای بدون پیشرفت با سه دوره ۹۰٫۴ درصد و با چهار دوره ۸۹٫۴ درصد بود. برای آنان که عود کردند هم راهی گشوده شد: با وینبلاستین، ایفوسفامید و سیسپلاتین، ۴۹٫۶ درصد از ۱۳۵ بیمار بدون بیماری شدند و ۲۳٫۷ درصد دستکم پنج سال بدون بیماری ماندند؛ در درمان با دوز بالا که در ۱۹۸۶ در ایندیانا آغاز شد، ۳۵ نفر از ۶۵ بیمار (۵۴ درصد) دستکم دو سال بدون بیماری پیگیری شدند.
حدود و بها
نخستین بها خود درمان بود. به گفتهٔ اینهورن، در سالهای اول سیسپلاتین تهوع، استفراغ و آسیب کلیوی شدید میآورد و مراقبت حمایتی بعدها آنها را بهروشنی کم کرد. وینبلاستین سمیت عصبی-عضلانی و مغز استخوانی مهمی داشت؛ کاهش دوز از ۰٫۴ به ۰٫۳ میلیگرم بر کیلوگرم سمیت را کم کرد بیآنکه نرخ بهبودی و درمان پایین بیاید. بلئومایسین با فیبروز ریه و سیسپلاتین با آسیب عصب و شنوایی مرتبط دانسته میشود؛ اینها از دلایل اینهورن برای کوتاهکردن درمان است. خلاصهٔ ۱۹۷۷ که در روز ۱۴۱ آوردیم از دو نفر خبر میداد که بهسبب دارو جان خود را از دست دادند. عود دیررس در حدود ۲ تا ۳ درصد رخ میدهد و دیرترین عود ۳۲ سال پس از درمان دیده شده است. بستری شدن کلیلند در ۱۹۸۳ با کاردیومیوپاتی ویروسی در مقاله اثر دیررس خوانده شده؛ رابطهٔ علّی آن با درمان از این روایت قابل تأیید نیست.
حد دوم تعمیم است. تومورهای سلول زایای بیضه به این ترکیب بهشکل استثنایی حساس بودند؛ این به آن معنا نیست که در سرطانهای دیگر همین نتیجه را میتوان انتظار داشت. سوم ماهیت عددهاست: درصدهای بالا مخرج، پیگیری و منبع متفاوتی دارند؛ گفتن «سرطان درمان شد» با یک عدد نادرست است. این نوشته توصیهٔ درمانی نیست.
آنچه ماند
- ترکیب مبتنی بر سیسپلاتین: BEP، استاندارد خط اول از ۱۹۸۴
- نخست درمان کردن، سپس کوتاهکردن درمان: سه دوره در پیشآگهی خوب
- مدیریت عوارض: کمکردن تهوع و آسیب کلیه با درمان حمایتی
آنچه افتاد یا محدود شد
- داکتینومایسین تکدارویی بهعنوان استاندارد
- دو سال وینبلاستین نگهدارنده (عود ۵ درصد در هر دو بازو)
- انتظار اینکه سیسپلاتین بهخاطر سمیت کلیوی کنار گذاشته شود
از مقالهٔ لی در ۱۹۶۰ تا ارزیابی اینهورن در ۲۰۰۲: ۱۹۶۰-۲۰۰۲. محور از ۱۹۵۵ تا ۲۰۰۵ است. نشانههای سبز رویدادهاییاند که تاریخشان در چند ثبت یا در ثبت اصلی تأیید شده؛ نشانههای آبی به یک منبع تکیه دارند؛ نوار کهربایی بازهٔ تاریخی را نشان میدهد که منابع در آن ناهمخواناند (هیگبی: مطالعه ۱۹۷۳، انتشار مه ۱۹۷۴). تاریخهایی که فقط سالشان معلوم است در میانهٔ سال رسم شدهاند.
PVB در گولهانه: بیماران ۱۹۸۷-۱۹۹۴
اینکه PVB یا سیسپلاتین نخستین بار در ترکیه در سرطان بیضه کی به کار رفت را نتوانستم راستیآزمایی کنم؛ پیوندی ترکی با اینهورن یا زایش PVB نمیسازم. یک نمونه میآورم: پایاننامهٔ احمد بکیر اوزتورک با عنوان «Germ hücreli testis kanserlerinde ۷۸ aylık izlem ve kemoterapi sonuçları» (نتایج ۷۸ ماه پیگیری و شیمیدرمانی در سرطانهای سلول زایای بیضه)، که در آکادمی پزشکی نظامی گولهانه (استاد راهنما مصطفی کوتلو) تهیه شده و با تاریخ ۱۹۹۴ ثبت شده است (ثبت در ۲۰۱۸ افزوده شده؛ ثبت آن را پایاننامهٔ دکتری میخواند).
بر پایهٔ چکیده، از ۶۵ بیماری که بین ۱۹۸۷ و ۱۹۹۴ تشخیص گرفتند، ۱۰ نفر چون شیمیدرمانی نگرفته بودند و ۱۷ نفر چون از پیگیری خارج شده بودند کنار گذاشته شدند؛ ۳۸ بیمار با میانگین سن ۲۱٫۸۹ ارزیابی شدند. از این میان ۳۱ نفر (۸۲ درصد) PVB گرفتند؛ سه نفر BEP گرفتند؛ ۱۵ بیمار (۴۰ درصد) که عود کرده بودند VIP (اتوپوزاید، ایفوسفامید، سیسپلاتین) را بهعنوان درمان نجات گرفتند. بقای کلی ۶۹٫۲۲ درصد گزارش شده؛ عارضهٔ شدید درمان در ۱۱ بیمار (۲۹ درصد) دیده شده است. دو هشدار: میانهٔ پیگیری فقط ۱۴٫۴۹ ماه و طولانیترین پیگیری ۷۸ ماه بود؛ پس گذاشتن این درصد کنار نتایج بلندمدت اینهورن نادرست است. افزون بر این سهم BEP در چکیده «۰٫۸ درصد» نوشته شده، اما سه نفر از ۳۸ بیمار حدود ۸ درصد است. فقط چکیده را خواندم.
از ۱۹۶۰ تا امروز
آنچه تأیید شد و آنچه نامطمئن ماند
- قول دیروز و خطای شماره: کادر «فردا»ی روز ۱۵۶ داستان سیسپلاتین را «روز ۱۴۸» نشان داده بود؛ درست آن روز ۱۴۱ است (شمارهٔ برنامه با شمارهٔ روز نوشتهشده اشتباه شده بود؛ روز ۱۴۸ سندرم لی-فرائومنی است). اینجا تصحیح شد.
- تاریخ آغاز: اینکه مطالعهٔ PVB در اوت ۱۹۷۴ آغاز شد از مقالهٔ اینهورن در PNAS سال ۲۰۰۲ است (با ابزار خلاصهساز خوانده شد)؛ نوشتهٔ دانشگاه ایندیانا در ۲۰۲۴ فقط ۱۹۷۴ میگوید. تاریخ نخستین درمان کلیلند (۷ اکتبر ۱۹۷۴) به یک روایت بیمار تکیه دارد.
- انتشار اصلی: Einhorn LH, Donohue J. Ann Intern Med 1977;87(3):293-298, doi:10.7326/0003-4819-87-3-293؛ در سطح چکیده خوانده شد و متن کامل خوانده نشد. یادآوری میکنم نام نویسندگان از این صفحه تأیید نشد، از فهرست منابع اینهورن آمده است.
- ناهمخوانی عددها: خلاصهٔ ۱۹۷۷ پنجاه بیمار، ۷۴ درصد پاسخ کامل و ۸۵ درصد بدون بیماری میدهد (پیگیری ۶ تا بیش از ۳۰ ماه)؛ روایت ۲۰۰۲ چهلوهفت بیمار، ۷۰ درصد پاسخ کامل و ۵۳ درصد درمان میدهد. منبعی که تفاوت را صریح توضیح دهد نیافتم (مدت پیگیری، بازطبقهبندی و تفاوت تعریف ممکن است)؛ حل نشد.
- صفحههای مقالهٔ لی ۱۹۶۰: صفحهٔ ثبت (doi 10.1001/jama.1960.03030100059013) تاریخ ۵ نوامبر ۱۹۶۰، جلد ۱۷۴، شمارهٔ ۱۰، صفحههای ۱۲۹۱-۱۲۹۹ را میدهد؛ فهرست منابع اینهورن در ۲۰۰۲ برای همان DOI صفحههای ۱۴۵-۱۵۳ را چاپ کرده. صفحهٔ ثبت را مبنا گرفتم؛ شمارهٔ صفحه در اینهورن به احتمال زیاد خطای چاپی است. چکیدهٔ مقاله خوانده نشد، از این رو داروها و شمار بیماران نیامد.
- هیگبی و تاریخ: ارجاع (Cancer 1974;33:1219-1225، شمارهٔ مه از رشتهٔ DOI) از فهرست اینهورن است؛ عبارت «در ۱۹۷۳ سنجیده میشد» از متن اینهورن. میان «پاسخ نسبی در ۱۱ بیمار و کامل در سه نفر» که در روز ۱۴۱ برای نشست آکسفورد ۱۹۷۳ آمد و «سه کامل و سه نسبی» که اینجا آمده تفاوت جزئی عبارت هست؛ اینکه همان ۱۱ بیمارند یا نه را نتوانستم راستیآزمایی کنم.
- ویلیامز و همکاران ۱۹۸۷: عنوان و عبارت «۲۶۱ بیمار» از چکیدهٔ یک صفحهٔ ثبت است؛ ارجاع (جلد ۳۱۶، صفحههای ۱۴۳۵-۱۴۴۰) و عدد ۲۴۴ بیمار از فهرست و روایت اینهورن. تفاوت ۲۶۱ و ۲۴۴ (شاید شمار بیماران قابل ارزیابی) راستیآزمایی نشد. مقدارهای ۶۱، ۶۰، ۷۴ و ۸۳ درصد از خلاصهٔ اینهورن است؛ چکیدهٔ کامل مقاله را نخواندهام.
- آبرسانی: روایت کلیلند میگوید پروتکل با مایعِ حافظ کلیه طراحی شده بود؛ در متن برگرفته از مقالهٔ اینهورن ۲۰۰۲ مایع ذکر نشده. جزئیات حمایت مایع در پروتکل نخست راستیآزمایی نشد.
- روایت کلیلند: دو ناهمخوانی درونی دارد. مقاله مینویسد تومورهای ریه حدود ده روز پس از درمان نخست ناپدید شدند، اما مینویسد درمان دوم سه هفته بعد بود؛ هر دو با هم درست نیستند. سنش هم ۲۲ و هم ۲۳ آمده. فرادادههای صفحه ۲۰۰۹ میگوید و برچسب شماره زمستان ۲۰۰۴. واژهٔ «درمان» تعریف نشده است.
- ساموئلز، ۲۵ درصد: فقط از خلاصهٔ اینهورن؛ مقالهٔ ساموئلز خوانده نشد.
- پایاننامهٔ ترکیه: فقط چکیدهٔ صفحهٔ ثبت خوانده شد؛ به متن کامل پایاننامه مراجعه نشد؛ درصد BEP («۰٫۸ درصد») در چکیده ناسازگار است؛ ثبت نوع کار را دکتری آورده و تاریخ ثبت ۲۰۱۸ است.
تبدیل یک سلول به کارخانهٔ پادتن: کولر، میلشتاین و پادتنهای تکدودمانی، ۱۹۷۵
امروز دیدیم یک ترکیب دارویی تا کجا میتوانست پیش برود؛ اما داروها بیشتر وقتها به سلولهای سالم هم دست میزدند. داستان فردا راه تازهای به رؤیای «گلولهٔ جادویی» ارلیش میگشاید که در روز ۹۶ گفتیم: ساختن پادتنی که تنها یک هدف را بشناسد، در آزمایشگاه و به مقدار نامحدود. فردا ارجاع و تاریخ انتشار کولر و میلشتاین در ۱۹۷۵، نوبل ۱۹۸۴ و این ادعا را که کشف به ثبت اختراع نرسید راستیآزمایی میکنم.
یادداشت نویسنده: در این نوشته بیش از همه مراقب بودم عددهای اینهورن را در یک عدد نفشارم: ۸۵ درصد ۱۹۷۷ و ۵۳ درصد ۲۰۰۲ دو عکس از یک سریاند و منبعی که فاصله را توضیح دهد نیافتم. دغدغهٔ دومم این بود که خطای شمارهٔ روز در کادر دیروز را بیپنهانکاری تصحیح کنم.
منابع و خوانش بیشتر
- Einhorn LH. Curing metastatic testicular cancer. Proc Natl Acad Sci USA 2002;99(7):4592-4595. PubMed Central: PMC123692 (با ابزار خلاصهساز خوانده شد).
- Einhorn LH, Donohue J. Cis-diamminedichloroplatinum, vinblastine, and bleomycin combination chemotherapy in disseminated testicular cancer. Ann Intern Med 1977;87(3):293-298. doi:10.7326/0003-4819-87-3-293 (در سطح چکیده خوانده شد).
- Li MC, Whitmore WF, Golbey R, Grabstald H. Effects of combined drug therapy on metastatic cancer of the testis. JAMA 1960;174(10):1291-1299. doi:10.1001/jama.1960.03030100059013 (صفحهٔ ثبت؛ چکیده خوانده نشد).
- Higby DJ, Wallace HJ, Albert DJ, Holland JF. Cancer 1974;33(5):1219-1225 (ارجاع از فهرست اینهورن 2002؛ عنوان و چکیده خوانده نشد).
- Samuels ML, Lanzotti VJ, Holoye PY, Boyle LE, Smith TL, Johnson DE. Cancer Treat Rev 1976;3:185-204 (ارجاع از فهرست اینهورن؛ خوانده نشد).
- Williams SD, Birch R, Einhorn LH, Irwin L, Greco FA, Loehrer PJ. Treatment of disseminated germ-cell tumors with cisplatin, bleomycin, and either vinblastine or etoposide. N Engl J Med 1987;316:1435-1440 (عنوان از یک صفحهٔ ثبت، ارجاع از فهرست اینهورن؛ چکیدهٔ کامل خوانده نشد).
- Rosenberg B, VanCamp L, Krigas T. Inhibition of cell division in Escherichia coli by electrolysis products from a platinum electrode. Nature 1965;205:698-699. doi:10.1038/205698a0 (ارجاع؛ نک. روز 141).
- CureToday. Cured: the John Cleland story. زمستان 2004، curetoday.com (با ابزار خلاصهساز خوانده شد؛ روایت بیمار، منبع دستدوم).
- Indiana University Simon Comprehensive Cancer Center. Einhorn: 50 years of the cure. 16 سپتامبر 2024 (در روز 141 خوانده شد؛ منبع دستدوم).
- Öztürk AB. Germ hücreli testis kanserlerinde 78 aylık izlem ve kemoterapi sonuçları. آکادمی پزشکی نظامی گولهانه، 1994، acikbilim.yok.gov.tr (چکیدهٔ صفحهٔ ثبت خوانده شد).
- Mukherjee S. The Emperor of All Maladies: A Biography of Cancer. New York: Scribner; 2010 (زمینهٔ عمومی؛ بخش مربوط برای این نوشته دوباره خوانده نشد).
این نوشته روز ۱۵۷ از مجموعهٔ «تاریخ سرطان در ۳۶۵ روز» است و زایش ترکیب سیسپلاتین در سرطان بیضه را بهعنوان یک خوانش تاریخی ارائه میکند. محتوایی تاریخی-عمومی است؛ توصیهٔ تشخیصی یا درمانی نیست. برای تصمیمهای درمانی با پزشک خود مشورت کنید. منابع راستیآزمایی شدهاند؛ جزئیاتی که فقط به یک منبع دستدوم، فقط به یک چکیده یا به متنی که خوانده نشد تکیه دارند در یادداشتهای fact-check علامت خوردهاند.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک میکند.




