ქიმიოთერაპია ოპერაციის შემდეგ: ბონადონა, ფიშერი და ადიუვანტური მკურნალობა, 1975-1976

ამ სტატიაში
ქიმიოთერაპია ოპერაციის შემდეგ: ბონადონა, ფიშერი და ადიუვანტური მკურნალობა, 1975-1976
ეს არის მე-159 დღე; 158-ე დღე გამოტოვებულია. 157-ე დღის „ხვალის“ ყუთი კიოლერსა და მილშტაინს (მონოკლონური ანტისხეულები, 1975) გვპირდებოდა; ეს დაპირება ჯერ არ შესრულებულა, ის დღე მოგვიანებით დაიწერება. დღეს მეზობელ კითხვას ვუბრუნდებით: როცა კიბო ოპერაციით ამოიღეს, უნდა მიეცეს თუ არა წამალი იმ დაავადებას, რომელიც არ ჩანს? მე-104 დღეს პეიტის „ნაკლები ჭრის“ იდეა გავიხსენეთ; მე-100 დღეს განვიხილეთ სისტემური მკურნალობა, რომელიც ორი ადგილობრივი საყრდენის გვერდით აღმოცენდებოდა. დღეს ეს ორი ძაფი ერთდება: ქირურგიის შემცირებაზე მიმანიშნებელ მტკიცებულებებთან ერთად, ოპერაციის შემდეგ წამლის მიცემის პირველი მსხვილი კონტროლირებადი კვლევები.
ერთი გუნდი, ორი კითხვა
მასტექტომია ხილულ სიმსივნეს ამოიღებს, მაგრამ ზოგ ქალში დაავადება წლების შემდეგ ძვალში, ღვიძლში ან ფილტვში ბრუნდებოდა. მიზეზზე ერთმანეთის გვერდით ორი აზრი არსებობდა: ან ქირურგის დანა საკმარისად ფართო არ იყო, ან უჯრედები ოპერაციამდე უკვე გასულიყვნენ. NSABP-მ (National Surgical Adjuvant Breast and Bowel Project), რომელსაც ბერნარდ ფიშერი ხელმძღვანელობდა, ორივე კითხვა იმავე წლებში შეამოწმა. პირველი: იძლევა თუ არა ნაკლები ქირურგია იგივე შედეგს? B-04 კვლევაში 1 765 ქალი შევიდა; სრული მასტექტომია, სხივური თერაპიით ან მის გარეშე, რადიკალური მასტექტომიისგან საკმარისად ახლო შედეგს იძლეოდა (პირველი შედეგები Cancer 1977;39:2827; 25-წლიანი დაკვირვება N Engl J Med 2002;347:567, მიმოხილვის წყაროდან მოყვანილი). მეორე: ცვლის თუ არა შედეგს ოპერაციის შემდეგ დამატებული წამალი? დღევანდელი წერილი ამ მეორე კითხვაზეა.
დღევანდელი ამბის ორ წამლოვან კომბინაციაში სერიიდან ნაცნობი სახეებია. CMF-ის „C“ ციკლოფოსფამიდია, აზოტიანი იპრიტის შთამომავალი (115-ე და 120-ე დღეები); „M“ მეტოტრექსატია, ფარბერის ამინოპტერინის ნათესავი (122-ე დღე); „F“ 5-ფტორურაცილია (131-ე დღე). სამი ცალკე ამბის წამალი ახლა ოპერაციის შემდეგ ერთად უნდა მიეცათ. L-PAM (L-ფენილალანინის იპრიტი) კი ფიშერის ჯგუფში ერთადერთი წამალი იყო.
ეროვნული ანგარიში და შუალედური შედეგები
The Cancer Letter-ის 1974 წლის 4 ოქტომბრის ნომრის მიხედვით, კიბოს ეროვნული ინსტიტუტის „Breast Cancer Report“ 1974 წლის 30 სექტემბრის ორშაბათისთვის იყო დაგეგმილი; ბეტი ფორდის რადიკალური მასტექტომია ორი დღით ადრე ჩატარდა და ანგარიში უცებ ეროვნულ ახალ ამბად იქცა. იმავე მასალაში ფიშერის L-PAM-ის კვლევა იყო ორმაგად ბრმა, პლაცებოთი კონტროლირებადი, იღლიის კვანძებდაზიანებულ ქალებში, 37 ცენტრში; წამალი ან პლაცებო ორი წლის განმავლობაში ექვს კვირაში ერთხელ ხუთი დღე ეძლეოდათ. შუალედურ შედეგში მენოპაუზამდელ ქალებში L-PAM-ის მიმღებ 30 ქალიდან ერთს განუვითარდა რეციდივი, მხოლოდ ოპერაციის მქონე 37 ქალიდან — თერთმეტს; მენოპაუზის შემდეგ შემცირება იყო, მაგრამ ნაკლებად გამოხატული და „განიხილებოდა“. ანგარიშის მიხედვით, მილანში 100 პაციენტზე ჩატარებული კვლევა ამ შედეგებს ეთანხმებოდა. იმავე წერილში სიფრთხილის შენიშვნაც არის: ზოგის აზრით, დასკვნები ნაადრევად შეიძლებოდა პრაქტიკაში გადასულიყო, ხოლო L-PAM-ის შედეგები დადასტურებული არ იქნებოდა, სანამ პაციენტები საკმარის სიცოცხლის ხანგრძლივობას არ დააგროვებდნენ.
ეს შემაჯამებელი ხელსაწყოთი წავიკითხე; ანგარიშის ორიგინალური გვერდი და ფიშერის 1975 წლის სტატიის სრული ტექსტი არ მინახავს. შუალედური შედეგის რიცხვები ძალიან მცირე ჯგუფებსა და მოკლე დაკვირვებას ეხება.
ადიუვანტური თერაპია
ადიუვანტი ნიშნავს „დამხმარეს“: დამატებითი მკურნალობა, რომელიც სიმსივნის ქირურგიული ამოღების შემდეგ ეძლევა და მიზნად ისახავს დარჩენილ უჯრედებს, რომლებიც გამოსახვაზე არ ჩანს. ერთ პაციენტში მისი დამტკიცება შეუძლებელია, რადგან ოპერაციის შემდეგ პაციენტი ისედაც „სუფთად“ გამოიყურება; სარგებელი მხოლოდ დიდ ჯგუფებშია ნაჩვენები, მკურნალობის მიმღებთა და არმიმღებთა რეციდივისა და გადარჩენის შედარებით. ამიტომ კარგი საკონტროლო ჯგუფია საჭირო. ეს გამარტივებული განმარტებაა.
მონაცემთა გაცვლა მილანში
მილანის Istituto Nazionale Tumori-ში ქირურგ უმბერტო ვერონეზისა და სამედიცინო ონკოლოგ ჯანი ბონადონას მიერ ჩატარებული CMF კვლევა, Oncopedia-ზე არსებული ისტორიის მიხედვით, 1973 წლის თებერვალში დაიწყო, მას შემდეგ რაც პოლ კარბონემ 1972 წლის მაისში CMF-ის მონაცემები ბონადონასთან გაიზიარა; კარბონე ფიშერის L-PAM-ის სტატიის ავტორთა შორისაცაა (სტატიის ბიბლიოგრაფიული ჩანაწერი), ე.ი. ორ კვლევას შორის პირადი ხიდი არსებობდა. იმავე გვერდზე იტალიაში ჩატარების მიზეზებად დასახელებულია: ერთგვაროვანი ქირურგია, დაბალი ღირებულება და არამკურნალი საკონტროლო ჯგუფის მიმართ ნაკლები ეთიკური შეშფოთება. ბოლო პუნქტი დღევანდელი თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია: საკონტროლო ჯგუფში მხოლოდ ოპერაცია იყო. უფროს ასაკის ქალებში დოზა მცირდებოდა, 75 წელს გადაცილებულები კი გამორიცხული იყვნენ.
ბონადონასა და თანაავტორთა ანგარიშმა გამოიკვლია გახანგრძლივებული ციკლური CMF იღლიის კვანძებდაზიანებულ ქალებში რადიკალური მასტექტომიის შემდეგ (N Engl J Med, 1976 წლის 19 თებერვალი, ტომი 294, გვერდები 405-410; თერთმეტი ავტორი, მათ შორის ვერონეზი). 1976 წლის პუბლიკაციის რიცხვების წაკითხვა ვერ შევძელი. იმავე კვლევის ოცწლიანი დაკვირვება 1995 წელს გამოქვეყნდა: 1973 წელს დაწყებულ მილანის კვლევაში 386 ქალი ჩაერთო; 179-ს ოპერაციის შემდეგ დამატებითი მკურნალობა არ მიუღია, 207-მა თორმეტი თვის განმავლობაში CMF მიიღო. დაკვირვების მედიანა 19,4 წელი იყო. რეციდივისთვის ფარდობითი რისკი შეუსწორებელ ანალიზში 0,71 იყო (95-პროცენტიანი სანდოობის ინტერვალი 0,56-0,90; P = 0,004), შესწორებულში — 0,65; საერთო გადარჩენისთვის 0,78 (0,62-0,99; P = 0,04) და შესწორებულში 0,76. სარგებელი ყველა ქვეჯგუფში ჩანდა, მენოპაუზის შემდგომი ქალების გარდა (N Engl J Med 1995;332:901-906).
0,71 ფარდობითი რისკი რეციდივის დაახლოებით 29-პროცენტიან ფარდობით შემცირებას ნიშნავს. ამის აბსოლუტური ექვივალენტი (ოცი წლის განმავლობაში ასზე რამდენ ქალში აირიდეს რეციდივი) ჩემ მიერ წაკითხულ რეზიუმეში არ არის მოცემული; ამიტომ აბსოლუტურ სხვაობას არ ვწერ. ეფექტი იმდენად მცირე არ არის, რომ უგულებელვყოთ, მაგრამ ყველასთვის თანაბარი სიდიდისაც არ არის: მენოპაუზის შემდგომ ქალებში 1995 წლის რეზიუმემ სარგებელი ვერ აღმოაჩინა.
ერთი კითხვა, ორი წამალი, ორი კონტინენტი
ფიშერისა და თანაავტორთა სტატია N Engl J Med-ში 1975 წლის 16 იანვარს გამოქვეყნდა (ტომი 292, ნომერი 3, გვერდები 117-122); ჩანაწერის გვერდზე არსებული ერთწინადადებიანი რეზიუმე ამბობს, რომ მასში შეფასდა გახანგრძლივებული L-PAM მასტექტომიის დამატებით, პროსპექტულ რანდომიზებულ კვლევაში, პირველადი ძუძუს კიბოს დროს, პათოლოგიურად დაზიანებული იღლიის კვანძებით. პაციენტთა რაოდენობა და რეციდივის სიხშირე ამ რეზიუმეში არ არის. მიმოხილვის ერთი წყარო წერს, რომ კვლევამ 1972-1974 წლებში 380 ქალი ჩართო, ხოლო The Cancer Letter-ის შუალედური ანგარიში დაახლოებით 250 პაციენტზე საუბრობდა. ამ ორ რიცხვს შორის სხვაობის დადასტურება ვერ შევძელი (შეიძლება შუალედური ანგარიში და დასრულებული ჩანაწერი იყოს). იმავე წყაროებიდან ჩანს, რომ ფიშერის 1975 წლის სტატია ბონადონას 1976 წლის სტატიას დაახლოებით ცამეტი თვით უსწრებდა. კითხვა, ვინ იყო „პირველი“, ამ წერილის თემა არ არის; არ შემიმოწმებია, არსებობდა თუ არა სხვა ცენტრებში მსგავსი იდეის უფრო ადრინდელი კვლევები, ამიტომ „პირველს“ არ ვამბობ.
საერთო შედეგი მე-104 დღის „ნაკლებად ჭრას“ საპირისპირო მხრიდან უკავშირდება: სანამ ქირურგია მცირდებოდა, სისტემური მკურნალობის წილი იზრდებოდა. იმავე წლებში ეს ფიშერის B-06 კვლევაში ჩანდა (2 163 პაციენტი; მოდიფიცირებული რადიკალური მასტექტომია ლუმპექტომიისა და ლუმპექტომიის პლუს სხივური თერაპიის წინააღმდეგ; პირველი შედეგები N Engl J Med 1985;312:665, ოცწლიანი შედეგები 2002;347:1233): ოც წელიწადში საერთო გადარჩენაში, დაავადებისგან თავისუფალ გადარჩენასა და შორეული დაავადებისგან თავისუფალ გადარჩენაში მნიშვნელოვანი სხვაობა არ იყო. წყვილი „შეამცირე ქირურგია, სისტემური თერაპია სერიოზულად მიიღე“ აქედან მოდის; ამ წინადადებას შეჯამების სახით ვწერ და არ ვამტკიცებ, რომ ორმა კვლევამ საერთო პრინციპი დაამტკიცა.
საზღვრები და ფასი
ყველა ქალმა ამ მკურნალობიდან თანაბარი სარგებელი არ მიიღო. მილანში სარგებელი მენოპაუზის შემდეგ არ ჩანდა; ფიშერის შუალედურ ანგარიშში ეს ჯგუფი „განიხილებოდა“. ანუ ზოგმა პაციენტმა გვერდითი მოვლენები სარგებლის გარეშე გადაიტანა. წამლის ტვირთი რეალური იყო: L-PAM ზედიზედ ხუთი დღე, ექვს კვირაში ერთხელ, ორი წელი; CMF თორმეტი თვე. დოზები ასაკის მიხედვით მცირდებოდა და 75 წელს გადაცილებულები გამორიცხული იყვნენ; ქირურგები ქიმიოთერაპიის გვერდით მოვლენებს ერიდებოდნენ. გვერდითი მოვლენების დეტალური სიხშირეები არ წამიკითხავს, ამიტომ აქ რიცხვებს არ ვაქვეყნებ.
სარგებლის საზომთანაც სიფრთხილეა საჭირო. შუალედურ ანგარიშში „თერთმეტი ქალი ერთის წინააღმდეგ“ შთამბეჭდავია; მაგრამ ეს იყო შუალედური შედეგი ძალიან მცირე ჯგუფებში, მოკლე დაკვირვებით, და The Cancer Letter-ის მიხედვით ზოგს აწუხებდა, რომ დასკვნები ზედმეტად ადრე გადავიდოდა პრაქტიკაში. ორივე კვლევაში საკონტროლო ჯგუფს დამატებითი წამალი არ ჰქონდა (ფიშერთან პლაცებო, მილანში — მხოლოდ ოპერაცია); დღეს იგივე კონტროლის აგება ეთიკურად შეიძლება უფრო რთული იყოს. ეს წერილი მკურნალობის რეკომენდაცია არ არის.
რაც დარჩა
- ოპერაციის შემდეგ სისტემური მკურნალობის იდეა და რანდომიზებული საკონტროლო ჯგუფი, რომელმაც ის შეამოწმა
- რამდენიმე წამლის კომბინაცია (142-ე დღის ლოგიკა) ოპერაციის შემდგომ პირობებში
- რეციდივისა და გადარჩენის ოცწლიანი დაკვირვება სარგებლის საზომად
რაც დაეცა ან შეიზღუდა
- დაშვება, რომ კვანძებდაზიანებულ დაავადებაში „მხოლოდ ოპერაცია საკმარისია“
- დაშვება, რომ „სარგებელი ყველასთვის ერთნაირია“ (1995 წლის რეზიუმეში მენოპაუზის შემდგომი ქალების გარდა)
- დიზაინი, რომელშიც საკონტროლო ჯგუფი არავითარ დამატებით მკურნალობას არ იღებს
ფიშერი და ბონადონა: 1972-2005. ღერძი 1970-დან 2010-მდე გრძელდება. მწვანე ნიშნები ის მოვლენებია, რომელთა თარიღი რამდენიმე ჩანაწერში ან პირველად ჩანაწერშია დადასტურებული; ლურჯი ნიშნები და ზოლები ერთ წყაროს ეყრდნობა ან თარიღთა შუალედია. მხოლოდ წლით ცნობილი თარიღები წლის შუაშია გამოსახული.
ექვსი კურსი თუ თორმეტი?
თურქეთში ადიუვანტური ქიმიოთერაპიის პირველად გამოყენების დრო დადასტურებული არ მაქვს და ფიშერსა და ბონადონასთან თურქეთის კავშირს არ ვქმნი. არსებობს ერთი მაგალითი, რომელიც მილანის „თორმეტი თვის“ კითხვას ეხება: უმაღლესი განათლების საბჭოს ღია მეცნიერების ჩანაწერში არსებული დისერტაცია სათაურით „ძუძუს კიბოში ადიუვანტური ქიმიოთერაპიის 6 ან 12 კურსად ჩატარების გავლენა გადარჩენაზე“. ჩანაწერის გვერდი არ აჩვენებს ავტორს, უნივერსიტეტს, წელს და ხელმძღვანელს; ნათქვამია, რომ ეს რეტროსპექტული კვლევაა 1980-1985 წლებში ნამკურნალევ მენოპაუზამდელ პაციენტებზე.
რეზიუმეს მიხედვით, II სტადიაში ხუთწლიანი დაავადებისგან თავისუფალი გადარჩენა ექვს კურსზე დაახლოებით 40 პროცენტია, თორმეტ კურსზე — „5,4 პროცენტი“ (ეს რიცხვი, სავარაუდოდ, ბეჭდვითი შეცდომაა; შეიძლება 54 პროცენტი იყოს, არ არის შემოწმებული); საერთო გადარჩენა 48 და 57 პროცენტი. III სტადიაში დაავადებისგან თავისუფალი გადარჩენა ორივე ჯგუფში 30 პროცენტია, საერთო გადარჩენა — 40 და 50 პროცენტი. ჯგუფებს შორის სხვაობა სტატისტიკურად მნიშვნელოვნად არ ჩაუთვლიათ. ავტორთა დასკვნა: ადიუვანტური ქიმიოთერაპიის საჭიროება კარგად არის დასაბუთებული, მაგრამ იდეალური ხანგრძლივობა და ფორმა გადაუჭრელია. წავიკითხე მხოლოდ ჩანაწერის გვერდზე არსებული რეზიუმე და არა დისერტაციის სრული ტექსტი.
1972 წლიდან დღემდე
რა დადასტურდა, რა დარჩა გაურკვეველი
- გამოტოვებული რიგი: 158-ე დღე (კიოლერი და მილშტაინი) ამ ეტაპზე არ დაწერილა; 157-ე დღის „ხვალის“ ყუთის დაპირება ჯერ არ შესრულებულა და ის დღე მოგვიანებით შეივსება.
- ფიშერის ბიბლიოგრაფიული ჩანაწერი: Fisher B, Carbone P, Economou SG და სხვ. N Engl J Med 1975;292(3):117-122, 1975 წლის 16 იანვარი, doi:10.1056/NEJM197501162920301; ჩანაწერის გვერდი მხოლოდ ერთწინადადებიან რეზიუმეს იძლევა, ამიტომ პაციენტთა რაოდენობა და რეციდივის სიხშირე ვერ წაიკითხა. მიმოხილვის ერთი წყაროს ჩანაწერის სათაურში წერია „1-ფენილალანინი“; ტექსტში — „L-ფენილალანინი“. სათაურის „1“, სავარაუდოდ, ბეჭდვითი შეცდომაა; გამოვიყენე „L-“.
- B-05-ის პაციენტთა რაოდენობა: მიმოხილვის ერთი წყარო 1972-1974 წლებში 380 ქალს ასახელებს; The Cancer Letter-ის 1974 წლის შუალედური ანგარიში 250 პაციენტზე საუბრობს. სხვაობის ამხსნელი წყარო ვერ ვიპოვე (შუალედური და დასრულებული ჩანაწერი შეიძლება იყოს); გადაუჭრელია.
- შუალედური შედეგი (1/30 და 11/37): მხოლოდ The Cancer Letter-ის 1974 წლის 4 ოქტომბრის ცნობიდან (შემაჯამებელი ხელსაწყოთი წაკითხული); ვერ დავადასტურე, ემთხვევა თუ არა ფიშერის 1975 წლის სტატიის შედეგებს. 1974 წლის 28 სექტემბრის თარიღი გამოყვანილია ცნობის დეტალიდან „ბეტი ფორდის მასტექტომია ორი დღით ადრე“.
- ბონადონა 1976: ბიბლიოგრაფიული ჩანაწერი (ტომი 294, ნომერი 8, გვერდები 405-410, 1976 წლის 19 თებერვალი, doi:10.1056/NEJM197602192940801, თერთმეტი ავტორი) ჩანაწერის გვერდიდანაა; პაციენტთა რაოდენობა, რეციდივის სიხშირე და ტოქსიკურობა ვერ წაიკითხა. 1995 წლის რეზიუმის 386, 179 და 207 საბოლოო კოჰორტას ეკუთვნის; არ ვვარაუდობ, რომ ისინი 1976 წლის ანგარიშის პაციენტთა რაოდენობის იდენტურია.
- დაწყების თარიღი: Oncopedia (2026) ასახელებს 1973 წლის თებერვალს და კარბონეს მიერ მონაცემთა გაზიარებას 1972 წლის მაისში; 1995 წლის რეზიუმე მხოლოდ „1973“-ს ამბობს. Oncopedia-ს გვერდზე ბეჭდვითი შეცდომები და რეჟიმის შეუსაბამობაა (CMFP/CMF); დეტალს ერთ წყაროდ ვთვლი.
- 1995 წლის შედეგები: ფარდობითი რისკები 0,71 და 0,65 რეციდივისთვის და 0,78 და 0,76 საერთო გადარჩენისთვის რეზიუმიდანაა; აბსოლუტური შედეგები და ქვეჯგუფების რიცხვები არ წაკითხულა.
- B-04 და B-06: პაციენტთა რაოდენობა და ბიბლიოგრაფიული ჩანაწერები მიმოხილვის გვერდიდანაა (1 765; 2 163); ორიგინალური სტატიები არ წაკითხულა.
- BMJ 2005: მხოლოდ „Nature“-ის მოკლე შენიშვნიდან; BMJ-ის სტატია არ წაკითხულა.
- „პირველის“ მტკიცება: არ შემიმოწმებია, იყო თუ არა სხვა ცენტრებში უფრო ადრინდელი ადიუვანტური კვლევები; ამიტომ არსად ვამბობ „პირველს“.
- თურქული დისერტაცია: წაკითხულია მხოლოდ ჩანაწერის გვერდზე არსებული რეზიუმე (ორიგინალი ჩანაწერის სრული ხედი რობოტული წვდომისთვის დახურული იყო); ავტორი, უნივერსიტეტი და წელი გვერდზე არ არის; „5,4 პროცენტი“, სავარაუდოდ, ბეჭდვითი შეცდომაა.
ნორმალური გენის კიბოსებრი სახე: ბიშოპი, ვარმუსი და ონკოგენის უჯრედული წარმოშობა, 1976
დღეს ვნახეთ, როგორ დაემატა ოპერაციას წამალი. ხვალ ვუბრუნდებით რაუსის ქათმის სარკომას, რომელიც მე-97 დღეს მოვყევით: ჰყავდა თუ არა მას გამომწვევ ვირუსულ გენს ნათესავი ქათმის საკუთარ უჯრედებში? ხვალ შემოწმებით დავწერ ბიშოპისა და ვარმუსის გუნდის პუბლიკაციის ბიბლიოგრაფიულ ჩანაწერსა და თარიღს, 1989 წლის ნობელის პრემიას, რა დაამატა აღმოჩენამ იდეას, რომ „კიბოს გენები ჯანმრთელ უჯრედში ცხოვრობს“, და რა დარჩა მხოლოდ ჰიპოთეზად.
ავტორის შენიშვნა: ამ წერილში ყველაზე მეტად ვცდილობდი, 1974 წლის მცირე შუალედური შედეგი (1/30 და 11/37) 1995 წლის ოცწლიან დაკვირვებასთან არ შემეჯვარებინა და არ დამეწერა აბსოლუტური სხვაობა იქ, სადაც არ წამიკითხავს. ჩემი მეორე საზრუნავი იყო, ღიად მეთქვა, რომ 158-ე დღე გამოტოვებულია.
წყაროები და დამატებითი საკითხავი
- Fisher B, Carbone P, Economou SG, Frelick R, Glass A, Lerner H, Redmond C, Zelen M, Band P, Katrych DL, Wolmark N, Fisher ER. L-Phenylalanine mustard (L-PAM) in the management of primary breast cancer. N Engl J Med 1975;292(3):117-122. doi:10.1056/NEJM197501162920301 (ჩანაწერის გვერდი; ერთწინადადებიანი რეზიუმე).
- Bonadonna G, Brusamolino E, Valagussa P, Rossi A, Brugnatelli L, Brambilla C, De Lena M, Tancini G, Bajetta E, Musumeci R, Veronesi U. Combination chemotherapy as an adjuvant treatment in operable breast cancer. N Engl J Med 1976;294(8):405-410. doi:10.1056/NEJM197602192940801 (ჩანაწერის გვერდი; რიცხვები ვერ წაიკითხა).
- Bonadonna G, Valagussa P, Moliterni A, Zambetti M, Brambilla C. Adjuvant cyclophosphamide, methotrexate, and fluorouracil in node-positive breast cancer: the results of 20 years of follow-up. N Engl J Med 1995;332(14):901-906. doi:10.1056/NEJM199504063321401 (წაკითხულია რეზიუმეს დონეზე).
- Monfardini S, Costa A, Rutgers E. CMF adjuvant chemotherapy for operable breast cancer: a change of paradigm. Oncopedia (ESO), 2026 წლის 25 თებერვალი, oncopedia.wiki (შემაჯამებელი ხელსაწყოთი წაკითხული; მეორეული წყარო; აქვს ბეჭდვითი შეცდომები).
- The Cancer Letter. Breast cancer report to the profession suddenly is a report to the nation; treatment progress noted. 1(35), 1974 წლის 4 ოქტომბერი, cancerhistoryproject.com (შემაჯამებელი ხელსაწყოთი წაკითხული; ეპოქის ცნობა).
- Milestone clinical trials of the National Surgical Adjuvant Breast and Bowel Project (NSABP). Chinese Clinical Oncology, cco.amegroups.org (შემაჯამებელი ხელსაწყოთი წაკითხული; მიმოხილვა; B-04, B-05, B-06 ჩანაწერები).
- Adjuvant CMF in breast cancer: 30 years' experience. Nature Clinical Practice Oncology 2005;2:118, doi:10.1038/ncponc0113 (წაკითხულია მხოლოდ მოკლე შენიშვნა; ბონადონა და სხვ., BMJ 2005-ის შესახებ).
- ძუძუს კიბოში ადიუვანტური ქიმიოთერაპიის 6 ან 12 კურსად ჩატარების გავლენა გადარჩენაზე (თურქული სათაური: Meme kanserinde adjuvant kemoterapinin 6 kür veya 12 kür yapılmasının sağ kalıma etkisi). დისერტაცია, acikbilim.yok.gov.tr (წაკითხულია ჩანაწერის გვერდზე არსებული რეზიუმე; ავტორი და წელი გვერდზე არ არის).
- Mukherjee S. The Emperor of All Maladies: A Biography of Cancer. New York: Scribner; 2010 (ზოგადი კონტექსტი; შესაბამისი ნაწილი ამ წერილისთვის თავიდან არ წაკითხულა).
ეს წერილი სერიის „კიბოს ისტორია 365 დღეში“ მე-159 დღეა და ძუძუს კიბოში ადიუვანტური ქიმიოთერაპიის დასაწყისს ისტორიულ საკითხავად წარმოადგენს. ეს ისტორიულ-პოპულარული შინაარსია; დიაგნოზის ან მკურნალობის რეკომენდაცია არ არის. მკურნალობის გადაწყვეტილებებისთვის მიმართეთ თქვენს ექიმს. წყაროები შემოწმებულია; დეტალები, რომლებიც მხოლოდ ერთ მეორეულ წყაროს, მხოლოდ რეზიუმეს ან წაუკითხავ ტექსტს ეყრდნობა, ფაქტების შემოწმების შენიშვნებშია აღნიშნული.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.




