ESMO 2022 პრემიის მფლობელი Karim Fizazi შარდსასქესო კიბოებში სიახლეებზე საუბრობს

ESMO-ს კონგრესი 2022 იწყება. ამ წელს ESMO 2022 პრემიის მფლობელია საფრანგეთის ქალაქ ვილჟუიფში მდებარე Paris Saclay-ის უნივერსიტეტის პროფ. დოქტორი Karim Fizazi.

დოქტორმა Fizazi-მ წლევანდელი ESMO პრემია პროსტატისა და სხვა შარდსასქესო (შარდსაწვეთის, შარდის ბუშტის, სათესლისა და სხვ.) კიბოების სფეროში პიონერული მუშაობისთვის მიიღო. ის მრავალი ნაშრომის ავტორია, რომლებმაც პროსტატისა და სათესლის კიბოს მკურნალობის მიდგომებში რევოლუცია მოახდინა; ამ სტატიაში კი შარდსასქესო გზების კიბოების მკურნალობის მომავალზე საუბრობს. ქვემოთ გთავაზობთ ESMO-ს გუნდის მიერ დოქტორ Fizazi-სთან ჩატარებული ინტერვიუს თარგმანს.

თქვენ ჩაატარეთ ისეთი კვლევები, როგორებიცაა LATITUDE და PEACE-1, რომლებმაც პროსტატის კიბოს ბედი შეცვალა. თქვენი აზრით, რა არის პროსტატის კიბოში მნიშვნელოვანი გარღვევების მიღწევის გასაღები?

ჩემი კვლევების უმრავლესობის შედეგის მისაღებად წლები იყო საჭირო, ამიტომ შეუპოვრობისა და მოთმინების მჯერა. ორივე კლინიკურმა კვლევამ დაადასტურა ჩემი ჰიპოთეზა, რომ ინტენსიური მკურნალობა პირველ ხაზში უნდა ჩატარდეს. ეს მიდგომა უკეთ აკონტროლებს დაავადების გაუარესებას, გართულებასა და კასტრაციისადმი (ტესტოსტერონის დათრგუნვისადმი) რეზისტენტობის განვითარებას და ამგვარად გადარჩენას ახანგრძლივებს. შესაძლებლობა მქონდა, ამ ორ III ფაზის კვლევას ვხელმძღვანელობდი.

2017 წელს NEJM-ში გამოქვეყნებული LATITUDE პირველი კვლევა იყო, რომელმაც ახალი თაობის ჰორმონული თერაპიის — აბირატერონის — როლი განსაზღვრა ტრადიციულ ჰორმონულ მკურნალობასთან ერთად საერთო და პროგრესირების გარეშე გადარჩენის გასაუმჯობესებლად მამაკაცებში, რომლებსაც ახლად დიაგნოზირებული მეტასტაზური (4. სტადიის), კასტრაციისადმი მგრძნობიარე პროსტატის კიბო ჰქონდათ.

უფრო ახლახან PEACE-1 კვლევამ აჩვენა, რომ ტესტოსტერონის დათრგუნვის, დოცეტაქსელისა და აბირატერონის შემცველი სამმაგი მკურნალობა ახლად დიაგნოზირებული მეტასტაზური, კასტრაციისადმი მგრძნობიარე პროსტატის კიბოს მქონე მამაკაცებში საერთო და რადიოლოგიური პროგრესირების გარეშე გადარჩენას აუმჯობესებდა; ის 2022 წელს Lancet-ში გამოქვეყნდა.

პარალელურად, ანდროგენის რეცეპტორის ანტაგონისტ დაროლუტამიდის როლის განმსაზღვრელ — მეტასტაზების გარეშე გადარჩენისა და არამეტასტაზური, კასტრაციისადმი რეზისტენტული პროსტატის კიბოს დროს საერთო გადარჩენის გახანგრძლივებაში — ARAMIS კვლევას ვხელმძღვანელობდი; ის NEJM-ში გამოქვეყნდა.

ამ წარმატებებს რომ ვუყურებ, ვფიქრობ, ჩემი მუშაობის ძირითადი სტრატეგია დაავადების პროცესის გაგებისა და რთული მექანიზმების გამარტივების მცდელობაა — ანუ კარცინოგენეზის პროცესის მნიშვნელოვანი მამოძრავებელი ფაქტორებისა და მათზე დამიზნების გზების გარკვევა. ონკოლოგიაში მუშაობის განმავლობაში ერთი რამ ცხადია: ყველა სამკურნალო სტრატეგია ყველა პაციენტში ეფექტური არ იქნება და მკურნალობა კიბოს ქვეტიპებისა და პაციენტის მიხედვით ინდივიდუალურად უნდა შევარჩიოთ.

როგორ განვითარდა დღემდე სხვა შარდსასქესო კიბოების მართვა?

1980-იანი წლებიდან სათესლის კიბოს მკურნალობაში მიღწეული პროგრესის შედეგად ადრეული სტადიის მქონე მამაკაცთა უმრავლესობა და მეტასტაზური დაავადების მქონეთა დიდი ნაწილი სრულად განიკურნა. თუმცა 2000-იანების დასაწყისშიც რჩებოდა მეტასტაზური დაავადებისა და ცუდი პროგნოზის მქონე პაციენტების ჯგუფი, რომელსაც ოპერაციისა და შემდგომ ბლეომიცინის, ეტოპოზიდისა და ცისპლატინის (BEP) შემცველი თანამედროვე სტანდარტული სამმაგი ქიმიოთერაპიის მიუხედავად კიბოს რეციდივისა და/ან სიკვდილის რისკი ჰქონდა. ალტერნატიული ქიმიოთერაპიის რეჟიმების მრავალი რანდომიზებული კლინიკური კვლევის მიუხედავად, ცუდი პროგნოზის მქონე შორსწასული ჩანასახოვანუჯრედოვანი სიმსივნეების ამ პაციენტებისთვის შედეგები დამაკმაყოფილებელი არ არის. ამიტომ ჩემს კვლევით გუნდთან ერთად პრობლემის მოგვარების ალტერნატიული გზის ძიება დავიწყე: აღმოვაჩინეთ, რომ ქიმიოთერაპიის 3 კვირის შემდეგ სიმსივნის მარკერების — ალფა-ფეტოპროტეინისა და ადამიანის ქორიონული გონადოტროპინის — შემცირება მკურნალობაზე პასუხს პროგნოზირებდა. შემდგომმა კლინიკურმა კვლევამ აჩვენა, რომ პაციენტებში, რომელთა სიმსივნის მარკერები BEP ქიმიოთერაპიის 3 კვირის შემდეგ მოსალოდნელად არ შემცირდა, ექვსი აგენტის შემცველი დოზაინტენსიური ქიმიოთერაპიით მკურნალობის გაძლიერება პროგრესირების გარეშე გადარჩენას აუმჯობესებდა — Lancet-ის 2014 წლის კვლევა. უფრო მნიშვნელოვანია, რომ გვერდითი ეფექტები შექცევადი იყო, ხოლო დოზაინტენსიური ქიმიოთერაპიის მიმღებ ამ მამაკაცებში სიკვდილის რისკი 30%-ით შემცირდა.

რა დაუკმაყოფილებელი საჭიროებები არსებობს ამჟამად შარდსასქესო სიმსივნეების მკურნალობაში?

ბოლო ათწლეულში მეტასტაზური, კასტრაციისადმი მგრძნობიარე პროსტატის კიბოს მკურნალობის სტრატეგიები ჯერ ერთი, შემდეგ ორი და ახლა სამი აგენტის ერთდროულ გამოყენებამდე განვითარდა — ანუ ყველაზე ეფექტური მკურნალობა პირველ ხაზში ირჩევა. თუმცა ამ სფეროში ჯერ კიდევ რჩება დაუკმაყოფილებელი საჭიროებები.

რეჟიმისთვის მეოთხე აგენტის დამატების ნაცვლად, ვფიქრობ, ამ პაციენტების დეტალური შესწავლაა საჭირო, რათა ქვეჯგუფებისთვის საუკეთესო სამკურნალო სტრატეგია შეირჩეს. სწორედ ეს არის რანდომიზებული კვლევების PEACE-6 პლატფორმის მიზანი. ამ პლატფორმის სხვადასხვა კვლევა მკურნალობას განსხვავებული ქვეჯგუფებისთვის შეისწავლის — მაგალითად, ოლიგომეტასტაზური (მცირე რაოდენობის მეტასტაზებით) დაავადების მქონეთათვის, მოწყვლადი პაციენტებისთვის, როგორებიც არიან 80-იან და 90-იან ასაკობრივ ჯგუფებში მყოფნი, და მათთვის, ვისაც სისტემური მკურნალობის რამდენიმე თვის შემდეგ კარგი ან ცუდი პასუხი აქვს. ბოლო ორ ჯგუფში სასარგებლო იქნება დადგენა, შეიძლება თუ არა მკურნალობის შემცირება კარგი პასუხის მქონე პაციენტებში და არის თუ არა ინტენსიური მკურნალობა კარგი არჩევანი მათთვის, ვინც მიმდინარე მკურნალობაზე კარგად არ პასუხობს.

გარდა ამისა, გადაუდებელია ახალი სამიზნეებისა და მკურნალობების ძიება პაციენტებისთვის, რომლებშიც არსებული მკურნალობები წარუმატებელია. ჩემი კვლევითი ჯგუფი იკვლევს ODM-208 სახელწოდების ახალ მკურნალობას — CYP11A1 ფერმენტის არასტეროიდულ, შერჩევით ინჰიბიტორს, რომელიც ყველა სტეროიდული ჰორმონისა და მათი წინამორბედების სინთეზს თრგუნავს. ზოგიერთ პაციენტში სიმსივნის უჯრედებში არსებული მუტირებული ანდროგენის რეცეპტორი უჯრედებს ანდროგენების ნაცვლად სხვა სტეროიდული ჰორმონების, მაგალითად პროგესტერონისა და გლუკოკორტიკოიდების, მიმართ მგრძნობიარეს ხდის. შედეგად, ანდროგენზე დამიზნებული აგენტები ამ პაციენტებში არაეფექტურია, ODM-208 კი სტეროიდული ჰორმონების წარმოების დასაბლოკად და ამგვარად სიმსივნური უჯრედების რეზისტენტობის მექანიზმის დასაძლევად შეიქმნა.

რა მნიშვნელოვან განვითარებას მოელით მომდევნო რამდენიმე წელიწადში?

ვფიქრობ, თანდათან გაიზრდება შარდსასქესო კიბოებში სისტემური მკურნალობის ადრეულ დაწყებაზე გადასვლა როგორც მამაკაცებში, ისე ქალებში. მთავარი ისაა, რომ ადრეული სტადიის კიბოს შემთხვევაში დაავადების რეციდივის პრევენციული სტრატეგიების გამოყენება უფრო მარტივია. ასევე მჯერა, რომ შორსწასულ შარდსასქესო კიბოებს სიმსივნის ბიოლოგიის მიხედვით უმკურნალებენ და არა კიბოს ტიპის მიხედვით, რაც ონკოლოგიის სხვა სფეროებში შეცვლილ მიდგომას ასახავს. სამწუხაროდ, მკურნალობების დაფინანსება მზარდ შეშფოთებას იწვევს. ვფიქრობ, ESMO-ს კონგრესზე წარმოდგენილმა ქვეყნებმა და კომპანიებმა, პოლიტიკოსებთან ერთად, პრაქტიკული გადაწყვეტილებების მოსაძებნად უნდა ითანამშრომლონ, რათა კვლევის შედეგები ყველა პაციენტისთვის ფინანსურად ხელმისაწვდომი გახდეს.

*

გარე შინაარსის სანახავად მართეთ პარამეტრები