პროსტატის კიბოს მკურნალობაში ახალი ეპოქა იწყება

მსოფლიოში მამაკაცთა ყველაზე ხშირი კიბო პროსტატისაა. ახალდიაგნოსტირებულთა %20-ს შეადგენს, თუმცა სიკვდილიანობა ძალიან დაბალია. ამ გაუმჯობესებაში ახალ მკურნალობებს დიდი წვლილი აქვს.

პროსტატის კიბო, მამაკაცის ერთ-ერთ რეპროდუქციულ ჯირკვალში, პროსტატაში, უჯრედების უკონტროლო ზრდით წარმოქმნილი მდგომარეობაა. ამ კიბოს უჯრედებს ზრდისთვის მამრობითი ჰორმონები, ანდროგენები, ანუ, ტესტოსტერონი სჭირდება. 1940-იან წლებში ზრდა-გავრცელების ჰორმონულ სტიმულაციაზე დამოკიდებულების აღმოჩენამ და ანდროგენის დათრგუნვამ მეტასტაზური მკურნალობის საფუძველი შექმნა.

დიაგნოზის მქონეთა %80, ადრეულ სტადიაზეა. დიაგნოზისას გავრცელებული შემთხვევა %4-ია. ჰორმონული დათრგუნვის სარგებლის მიუხედავად საშუალოდ 1 წელში რეზისტენტობა ვითარდება: სხვადასხვა გზით სხეულსა და სიმსივნეში ტესტოსტერონი და სხვა მამრობითი ჰორმონი კვლავ წარმოიქმნება. ამ გზის დასათრგუნად შეიქმნა, აბირატერონი (zytiga). სხვა ჰორმონის მამრობითად გარდამქმნელ ფერმენტ CYP17-ს ბლოკავს. 1990 წელს აღმოჩენილი წამლის, კლინიკური კვლევები, მეტასტაზურ პროსტატის კიბოში 2004 წელს დაიწყო. Zytiga (აბირატერონი) შორსწასული კიბოსას, თავდაპირველი კლასიკური ანდროგენული დათრგუნვის, შემდეგ უპასუხობისას ქიმიოთერაპიისა და ამ ყველაფერზე პროგრესირების შემდეგ, 2011 წელს, FDA-ის ნებართვით კლინიკაში შევიდა. ჩვენს ქვეყანაშიც დღემდე 3. რიგის მკურნალობაა.

ბოლო წლებში აინტერესებდათ, ადგილობრივად შორსწასულ და მეტასტაზურ დაავადებაში კლასიკურ ჰორმონებზე დასაწყისშივე დამატება სასარგებლოა თუ არა. დიდი სიმსივნური ტვირთის მქონე შორსწასულ პაციენტებში უკვე 2 წელია ჰორმონებთან ქიმიოთერაპიას ვიყენებთ. ორმაგი ჰორმონული სტრატეგია ამ ეტაპზე ქიმიოთერაპიის საჭიროებას მოხსნის? დამაჯერებელი საწყისი წარმატებით მის ჩანაცვლებას შეძლებს?

პასუხის მაძიებელი, ASCO 2017-ზე წარმოდგენილი LATITUDE-ის შედეგები ცნობილ NEJM-ში (New England Journal of Medicine) გამოქვეყნდა.

34 ქვეყნის 235 ცენტრი მონაწილეობდა. ახლად დიაგნოსტირებულ მაღალი რისკის, სხეულში, მეტასტაზირებულ პროსტატის კიბოს 1199 პაციენტში კლასიკურ,

ჰორმონულ დათრგუნვაზე აბირატერონის დამატება შეფასდა. მაღალი რისკის ნიშნები იყო, გლისონის ქულა 8 და მეტი, სამზე მეტ ძვლოვან უბანში მეტასტაზი ან შინაგანი ორგანოს ჩართვა. ორ ჯგუფში ერთს მხოლოდ კლასიკური დათრგუნვა ეძლეოდა, მეორეს აბირატერონი და პრედნიზონი (კორტიზონი) დაემატა.

შედეგად, მაღალი რისკის მეტასტაზურ კიბოში აბირატერონმა გაუარესებამდე დრო გააორმაგა (14.8-ის ნაცვლად 33 თვე), დაავადებით სიკვდილი %38-ით შეამცირა. სტანდარტით საერთო საშუალო სიცოცხლე 34 თვე იყო, დამატების ჯგუფში კი უმეტესობის ცოცხლად ყოფნის გამო ჯერ ვერ დადგინდა. გაუარესების რისკი %53-ით ნაკლები და ზრდის დამატებითი დაყოვნება 18 თვე იყო.

მძიმე გვერდითი მოვლენები აბირატერონის ჯგუფში %68, პლაცებოში %48 იყო. ამის გამო შეწყვეტის სიხშირე არ განსხვავდებოდა. ყველაზე ხშირად %20-ში მაღალი წნევა, %10-ში კალიუმის დაქვეითება გვხვდებოდა; ადვილად სამართავობის გამო შეწყვეტას არ მოითხოვდა.

წინა კვლევებით ვიცით, რომ ახალდიაგნოსტირებულთა გარკვეულ ჯგუფში სტანდარტულ, ჰორმონულ დათრგუნვაზე დოცეტაქსელის ქიმიოთერაპიის დამატება სასარგებლოა. ამ კვლევამ აბირატერონით მსგავსი სარგებელიც აჩვენა.

პაციენტებისთვის ეს კარგი ამბავია: თითქმის 1950-იანი წლებიდან მსგავსი სტრატეგიით ჰორმონულ მკურნალობას ახალი იმედი დაემატა. მომავალში დასაწყისში გამოყენებული ქიმიოთერაპიის საჭიროებაც შეიძლება მოხსნას.

ბოლო 10 წლის სიახლეები თავბრუდამხვევია: ახალი არჩევანით სიკვდილი მცირდება და სიცოცხლე საოცრად გრძელდება. თუმცა ქვეყნებს ფინანსური სირთულეებიც ემატება. ვიმედოვნებთ, თანასწორობის პრინციპით ეს სიახლეები ჩვენს ქვეყანასა და მთელ მსოფლიოს თანაბრად მიუწვდება.