دوره‌ای جدید در درمان سرطان پروستات آغاز می‌شود

شایع‌ترین سرطان مردان در سراسر جهان سرطان پروستات است. اگرچه سرطان پروستات %20 بیماران مرد مبتلا به سرطان با تشخیص جدید را تشکیل می‌دهد، میزان مرگ ناشی از سرطان پروستات بسیار پایین است. سهم درمان‌های تازه توسعه‌یافته در این پیشرفت بسیار بزرگ است.

سرطان پروستاتوضعیتی است که با رشد کنترل‌نشده سلول‌های غده پروستات، یکی از غدد تولیدمثلی مردان، پدید می‌آید. سلول‌های سرطان پروستات برای رشد به هورمون‌های مردانه موسوم به آندروژن، یعنی تستوسترون نیاز دارند. با کشف وابستگی رشد و گسترش سلول‌های سرطان پروستات به تحریک هورمونی در دهه 1940 و آغاز استفاده از درمان‌های مهارکننده آندروژن، پایه درمان سرطان پروستات متاستاتیک گذاشته شد.

از بیمارانی که سرطان پروستات در آنها تشخیص داده می‌شود، %80 در مرحله زودرسقرار دارند. نسبت بیمارانی که هنگام تشخیص بیماری در بدنشان گسترش یافته %4 است. حتی اگر این بیماران از درمان مهارکننده هورمون سود ببرند، به‌طور متوسط طی 1 سال مقاومت به درمان هورمونی ایجاد می‌شود. این سازوکار مقاومت به ادامه تولید تستوسترون و دیگر هورمون‌های مردانه از مسیرهای مختلف در بدن و داخل تومور وابسته است. یکی از داروهایی که با هدف مهار این مسیر هورمونی نیز ساخته شده، آبیراترون (zytiga)است. آبیراترون با مهار آنزیمی (CYP17) که باعث تبدیل دیگر هورمون‌های بدن به هورمون مردانه می‌شود اثر می‌کند. این دارو در سال 1990 کشف شد و مطالعات بالینیآن در سرطان پروستات گسترش‌یافته در بدن (متاستاتیک) در سال 2004 آغاز شد. Zytiga (آبیراترون) برای سرطان پروستات متاستاتیک که در آن بیمار تشخیص سرطان پروستات مرحله پیشرفته گرفته، به‌عنوان درمان نخست مهار معمول آندروژن دریافت کرده، پس از پاسخ ندادن شیمی‌درمانی شده و بیماری‌اش در جریان این درمان‌ها پیشرفت کرده بود، در سال 2011 تأیید FDA را گرفت و وارد کاربرد بالینی شد. در کشور ما نیز همچنان به‌عنوان درمان خط 3. استفاده می‌شود.

در سال‌های اخیر موضوعی که بیش از همه مورد پرسش بوده این است که آیا افزودن آبیراترون از همان ابتدا به درمان هورمونی معمول در بیماری پیشرفته موضعی و متاستاتیک، یعنی مرحله پیشرفته، سودمند خواهد بود یا نه. به‌ویژه در بیماران سرطان پروستات مرحله پیشرفته با بار توموری زیاد، 2 سال است که شیمی‌درمانی را همراه با درمان هورمونی معمول به کار می‌بریم. آیا راهبرد درمان هورمونی دوگانه در این مرحله نیاز به شیمی‌درمانی را از میان می‌برد؟ به عبارت دیگر، «آیا درمان هورمونی دوگانه می‌تواند در دوره آغازین با موفقیتی که ما را قانع کند جای شیمی‌درمانی را بگیرد؟

نتایج مطالعه‌ای در جست‌وجوی پاسخ به این پرسش، که در ASCO 2017با نام LATITUDE ارائه شد، در مجله پزشکی مشهور جهانی NEJM (New England Journal of Medicine) منتشر شد.

از 34 کشور در مجموع 235 مرکز در مطالعه شرکت کردند. در بیماران دارای سرطان پروستات تازه‌تشخیص‌داده‌شده، پرخطر و دارای متاستاز در بدن، یعنی 1199 بیمار، اثر افزودن آبیراترون به درمان معمول

مهارکننده هورمون ارزیابی شد. عوامل خطر بالا در بیماران سرطان پروستات عبارت بودند از؛ امتیاز گلیسون برابر 8 و بالاتر، متاستاز در بیش از سه ناحیه استخوانی و گسترش به اندام داخلی. بیماران به دو گروه تقسیم شدند؛ به یک گروه فقط درمان معمول مهارکننده هورمون داده شد و در گروه دیگر آبیراترون و پردنیزون (کورتیزون) به این درمان اضافه شد.

در نتیجه، مشخص شد که در سرطان پروستات پرخطر و گسترش‌یافته در بدن، افزودن آبیراترون به درمان استاندارد مهارکننده هورمون، زمان تا بدتر شدن بیماری را دو برابر می‌کند (در برابر 14.8 ماه، 33 ماه) و خطر مرگ ناشی از بیماری را %38 کاهش می‌دهد. درحالی‌که میانگین کلی طول عمر با درمان استاندارد 34 ماه بود، در گروه دریافت‌کننده آبیراترون به‌دلیل زنده بودن بخش بزرگی از بیماران هنوز قابل تعیین نبود. مشخص شد که در گروه آبیراترون، خطر بدتر شدن سرطان %53 کمتر است و رشد سرطان با 18 ماه تأخیر اضافی همراه می‌شود.

شدید عوارض جانبی در گروه آبیراترون %68 و در گروه دارونما %48 تعیین شد. بااین‌حال، در میزان قطع دارو به‌دلیل این عوارض جانبی تفاوتی دیده نشد. شایع‌ترین عوارضی که در ارتباط با آبیراترون با آنها روبه‌رو شدیم، فشار خون بالا در %20 بیماران و کاهش الکترولیت پتاسیم در %10 بیماران بودند؛ اما چون این عوارض به‌آسانی قابل مداخله و مدیریت بودند، وضعیتی ایجاد نکردند که بیماران مجبور به قطع دارو شوند.

از مطالعات پیشین می‌دانیم که در بیماران سرطان پروستات تازه‌تشخیص‌داده‌شده، گروهی وجود دارد که افزودن شیمی‌درمانی دوستاکسل به درمان استاندارد مهارکننده هورمون برای آنها سودمند است. این مطالعه نشان داد که سود مشابهی با درمان آبیراترون نیز به دست می‌آید.

نتایج به‌دست‌آمده از این مطالعه برای بیماران مبتلا به سرطان پروستات ما خبری خوش است. به درمان هورمونی سرطان پروستات که تقریباً از دهه 1950 با راهبردی مشابه انجام می‌شد، امید تازه‌ای افزوده شده است. همچنین در آینده این رویکرد ممکن است نیاز به شیمی‌درمانی را که در دوره آغازین استفاده می‌کنیم از میان ببرد.

نوآوری‌ها در سرطان پروستات طی 10 سال گذشته به سطحی سرگیجه‌آور رسیده‌اند و هر روز بیماران ما با یک گزینه درمانی جدید، مرگ‌های ناشی از این بیماری را کاهش می‌دهند و طول عمر خود را به شکلی شگفت‌انگیز افزایش می‌دهند. بااین‌حال، همه این دستاوردهای مثبت دشواری‌های مالی برای کشورها نیز به همراه می‌آورند. امیدواریم در آینده با حرکت از اصل برابری در سلامت، این نوآوری‌ها نه‌فقط برای کشور ما، بلکه برای همه شهروندان جهان به‌طور برابر در دسترس باشند.