კიბოს მქონე პაციენტებს სქესობრივი ცხოვრების დაბრუნება სურთ — თუმცა კითხვის დასმა ერიდებათ

სექსუალური ჯანმრთელობა კიბოს გადატანილ ადამიანებში კვლავ დაუკმაყოფილებელ საჭიროებად რჩება და უგულებელყოფილი სქესობრივი ცხოვრება პაციენტებისა და მათი პარტნიორების ცხოვრების ხარისხს მნიშვნელოვან საფრთხეს უქმნის.

უგულებელყოფით გამწვავებული პრობლემა

როდ-აილენდში მდებარე მთელი სიცოცხლის კიბოს ინსტიტუტის ქალთა სიმსივნეების განყოფილების დირექტორმა დოქტორმა დონ დიზონმა, "ონკოლოგებმა უნდა გააცნობიერონ, რომ ეს პრობლემაა, დასვან კითხვები და კიბოს დროს სექსუალობის შესახებ ინფორმაციის წყაროები შესთავაზონ" — თქვა მან. "ასაკის მიუხედავად, კიბოს გადატანილებს ან კიბოს მქონე პაციენტებს პარტნიორებთან სიახლოვის შეუძლებლობა არ აწუხებთ — ამის ვარაუდს უნდა შევეშვათ. არ არსებობს ადამიანი, ვისთვისაც სექსუალური ჯანმრთელობა საერთოდ პრობლემას არ წარმოადგენს."

დიზონის თქმით, პაციენტებს ხშირად არ სურთ ექიმს უთხრან, რომ მკურნალობა სექსუალურ გვერდით მოვლენებს იწვევს. მეორე მხრივ, მან დაამატა, რომ ონკოლოგებს კიბოგადატანილთა მეთვალყურეობისა და მოვლის შესახებ ოფიციალური სწავლება არ გაუვლიათ და პაციენტებთან სექსუალური პრობლემების წამოსაჭრელად ხშირად მოუმზადებლად გრძნობენ თავს.

ორი პაციენტის ისტორია და კომერციული წამოწყება

ინგლისში კიბოგადატანილმა ორმა ადამიანმა გადაწყვიტა, მართვის სადავეები თავად აეღო. გასულ ოქტომბერში ბრაიან ლობელი და ჯუნ-ლინ გო ქალთა ეროტიკულ მაღაზიას შეუერთდნენ sexwithcancer.com-ის გასაშვებად — გაერთიანებული სამეფოს პირველი ონლაინ სექსმაღაზიისა „კიბოს მქონე და კიბოგადატანილი ადამიანებისთვის“.

ვებსაიტი ფსიქოსექსუალური თერაპევტებისა და სხვა ექსპერტების რჩევებზე დაფუძნებულ პრაქტიკულ გადაწყვეტილებებს, თანატოლთა რეკომენდაციებს, შერჩეულ პროდუქტებსა და სქესობრივ ცხოვრებაში დახმარებას სთავაზობს. ექსპერტები პასუხობენ კიბოგადატანილთა სექსუალობის შესახებ 25 უმთავრესი კითხვის ჩამონათვალს.

პაციენტთა სქესობრივ ცხოვრებაზე საუბრის დასაწყებად გამიზნულ სხვა შეთავაზებებს შორის არის კიბოს დროს სექსუალობაზე საუბრის კომპეტენციის სასერტიფიკატო კურსიც.

ლობელმა ელფოსტაში დაწერა: "კომპანიის მონაცემებზე სასაუბროდ ჯერ ცოტა ადრეა". "თუმცა კიბოს მქონე და კიბოს გადატანილი ადამიანებისა და პროფესიონალების ყველა გამოხმაურებამ შთაბეჭდილება მოახდინა ჩვენზე."

კითხვაზე, თუ რომელი პროდუქტები იყო აქამდე ყველაზე პოპულარული, პასუხი იყო Lube და ჯანდაცვის სპეციალისტებისთვის განკუთვნილი სამკერდე ნიშანი წარწერით "სექსი კიბოსთან — საუბრის ჩემპიონი". ლობელმა თქვა: "შეუძლია ამას საუბრის დაწყება? აძლევს პაციენტს კითხვის დასმის უფლებამოსილებას? ამის იმედი გვაქვს,".

ამ თემაზე საუბრის ნორმალიზება

ჰარვარდის სამედიცინო სკოლის მედიცინის პროფესორი არიჯ ელ-ჯავაჰრი ამბობს: "კიბოს გადატანილთა მოვლის გაუმჯობესების პირველი ნაბიჯი სექსუალურ ჯანმრთელობასა და სიახლოვეზე მოქმედი პრობლემების სკრინინგი და ამ საკითხზე საუბრის ნორმალიზება არის".

"ჩემი კვლევებიდან ხშირად ვიგებ, რომ თუ ექიმი ან ჯანდაცვის თანამშრომელი თემის წამოჭრისა და განხილვისას თავს კომფორტულად გრძნობს, პაციენტისთვის საკუთარი საზრუნავის გასაზიარებლად უფრო კომფორტული გარემო იქმნება."

ელ-ჯავაჰრი, რომელიც მასაჩუსეტსის საერთო საავადმყოფოს კიბოს ცენტრში ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაციის პროგრამასაც ხელმძღვანელობს, აღნიშნავს, რომ ჰემატოლოგიური სიმსივნეების მქონე პაციენტებს სექსუალური ჯანმრთელობის მრავალი ისეთივე რისკი ემუქრებათ, როგორიც ორგანოთა სიმსივნეების მქონეთ. ჰემატოპოეზური ღეროვანი უჯრედების ტრანსპლანტაცია სექსუალურ ფუნქციაზე მოქმედი ქრონიკული ტრანსპლანტატის მასპინძლის წინააღმდეგ დაავადების რისკსაც ქმნის.

ონკოლოგების დასახმარებლად კიბოს მქონე პაციენტთა სექსუალური ჯანმრთელობის საკითხების განხილვაში კლინიკური პრაქტიკის გზამკვლევი ამერიკის კლინიკური ონკოლოგიის საზოგადოებამ 2017 წელს გამოაქვეყნა.

გზამკვლევი რეკომენდაციას იძლევა, საუბარი ჯანდაცვის გუნდის წევრმა დაიწყოს და კიბოს მქონე ყველა პაციენტს შესთავაზონ ფსიქოსოციალური და/ან ფსიქოსექსუალური კონსულტაცია სექსუალური რეაქციის, სხეულის აღქმის, სიახლოვისა და ურთიერთობის პრობლემების, აგრეთვე ზოგადი სექსუალური ფუნქციისა და კმაყოფილების გასაუმჯობესებლად.

მიუხედავად ამისა, Journal of Cancer Survivorship-ში გამოქვეყნებული 2021 წლის ლიტერატურის მიმოხილვის ავტორებმა დაასკვნეს, რომ ჯანდაცვის თანამშრომლებმა უკეთ უნდა ისწავლონ კომუნიკაცია, იქნება ეს პირისპირ თუ ონლაინ.

ამსტერდამის უნივერსიტეტის სამედიცინო ცენტრის ვიკი ლემანის ხელმძღვანელობით მომუშავე ავტორები ამბობენ: "წლებია გაისმის მოწოდება, ონკოლოგიაში სექსუალობის შესახებ კომუნიკაცია გაუმჯობესდეს. თუმცა პაციენტები და კიბოგადატანილები კვლავ აღნიშნავენ ამ საკითხთან დაკავშირებული მოვლის ნაკლებობას, რაც კლინიკურ პრაქტიკაში გადატანის არასაკმარისობაზე მიუთითებს".

"სათანადო მოვლის მხარდაჭერასა და მის განხორციელებას შორის თითქოს წყვეტაა, რომელიც შესაძლოა კლინიკურ გარემოში პრობლემების გამოვლენისა და გადაჭრის გზებს უკავშირდებოდეს", — ამატებენ ისინი.

რადიაციული ონკოლოგების მიერ 2020 წელს ჩატარებულ გამოკითხვაში პაციენტთა პასუხები აჩვენებს, რომ კიდევ ბევრია გასაკეთებელი. ძუძუს, საშვილოსნოს, შარდის ბუშტის, პროსტატისა და სწორი ნაწლავის კიბოს მქონე 391 მონაწილიდან ყოველი 10-დან 9 მკურნალობის შემდეგ სექსუალურ გვერდით მოვლენებს აღნიშნავდა, თუმცა მხოლოდ 28%-მა თქვა, რომ ჯანდაცვის თანამშრომლებმა სექსუალური ჯანმრთელობის შესახებ ჰკითხეს.

მთავარმა ავტორმა ჯეიმს ტეილორმა, პენსილვანიის Thomas Jefferson-ის უნივერსიტეტის Sidney Kimmel-ის კიბოს ცენტრის რადიაციულმა ონკოლოგმა, თქვა, რომ მკურნალობის დაწყებამდე ონკოლოგებმა პაციენტებს მკაფიოდ უნდა აუხსნან მასთან დაკავშირებული რისკები და გვერდითი მოვლენები.

გამოკითხვაში კიბოს მქონე პაციენტთა 51%-მა თქვა, რომ სექსუალურ ჯანმრთელობაზე საუბრისას თავს უფრო კომფორტულად იგრძნობდა, თუ საუბარს ჯანდაცვის თანამშრომელი დაიწყებდა. მათ ასევე სურდათ, საუბარი კითხვარის პასუხებით წარმართულიყო.

ტეილორი ასკვნის, რომ ვალიდირებული კითხვარების დანერგვის დრო დადგა.

"ახლა მრავალი კიბოს შემთხვევაში მართლაც კარგ შედეგებს ვიღებთ და უნდა ვიფიქროთ, როგორ იცხოვრებენ ეს პაციენტები მომდევნო 20 ან 30 წლის განმავლობაში".

კაცები და ქალები

გამოკითხვა სექსუალური ჯანმრთელობის კონსულტაციაში გენდერულ მიკერძოებასაც უსვამს ხაზს. კაც პაციენტთა 53%-მა, ქალთა 22%-თან შედარებით, თქვა, რომ მკურნალობამდე სექსუალური ფუნქციის დარღვევასთან დაკავშირებული რისკების შესახებ ინფორმაცია მიიღო. ამასთან, კაცების 32% და ქალების 5% ფორმალურად შეაფასეს. ანუ კიბოს მქონე კაცების სექსუალურ ჯანმრთელობას უფრო ხშირად განიხილავენ.

ნიუ-იორკის Memorial Sloan Kettering-ის კიბოს ცენტრის (MSKCC) სამედიცინო ონკოლოგმა შარი ბ. გოლდფარბმა თქვა: "იგივე გვჭირდება კიბოგადატანილი ქალებისთვისაც". "ძუძუს ადრეული კიბოს მქონე ქალთა უმეტესობა ცოცხალია და კიბოს გადატანიდან 5 წელია მეთვალყურეობის ქვეშ იმყოფება", — აღნიშნავს ის.

პროსტატის კიბოს გამო ნამკურნალებ 2943 ევროპელ კაცში ჩატარებულმა 2020 წლის EUPROMS კვლევამ აჩვენა, რომ 75%-ზე მეტი მკურნალობის შემდეგ თავის სექსუალურ ფუნქციას ცუდად ან ძალიან ცუდად აფასებდა. მესამედმა თქვა, რომ ცხოვრების ხარისხზე ყველაზე დიდ გავლენას სექსუალური ფუნქციის დარღვევა ახდენდა, ხოლო 45% შფოთვას ან დეპრესიას აღნიშნავდა. კვლევაში კაცების საშუალო ასაკი 70 იყო.

ბელგიის Limburgs Universitair Centrum-ის მკვლევარმა ანდრე დეშამმა გასულ წელს კვლევის გამოქვეყნებისას Medscape Medical News-ს განუცხადა, რომ პროსტატის კიბოსა და სხვადასხვა მკურნალობის გავლენის შესახებ საუბრის ნაკლებობა „პრობლემის არსი“ იყო.

ევროპის პროსტატის კიბოს კოალიციის თავმჯდომარემ დეშამმა დაამატა: "ჭკუიდან მშლის, როცა ამბობენ, რომ 70 წელს გადაცილებულ კაცს სქესობრივი ცხოვრება არ აქვს". "ჩვენი კვლევა მკურნალობის შემდეგ ცხოვრების ხარისხის რეალურ სურათს გაჩვენებთ. ვიცით, რომ მასზე გავლენა ბევრად დიდია, ვიდრე სამედიცინო სამყარო გვეუბნება."

სტატიაზე კომენტარში კანზასელმა ოჯახის ექიმმა ბრიუს ე. ჰოჯესმა დაწერა: "სექსზე ფიქრისთვის არასდროს ვბერდებით ზედმეტად. მედიცინაში, სხვებზე მეტად, ემპათიური უნდა ვიყოთ..."

მცირე ცვლილებები, დიდი განსხვავება

MSKCC-ის გოლდფარბმა, რომელიც ძუძუს კიბოს მქონე პაციენტებს მკურნალობს, თქვა, რომ მცირე ცვლილებებს დიდი განსხვავების შექმნა შეუძლია. ის პაციენტებს მოსაცდელში ყოფნისას სიმპტომებისა და ჩივილების საკონტროლო ჩამონათვალის რეგულარულად შევსებას სთხოვს. მისი განმარტებით, ეს სიმპტომების სწრაფ გამოვლენასა და საუბრის ნორმალიზებას შესაძლებელს ხდის.

გოლდბერგი ასევე ხაზს უსვამს, რომ არ უნდა ვივარაუდოთ, თითქოს სექსუალური ჯანმრთელობის პრობლემები მხოლოდ ახალგაზრდა პაციენტებს აქვთ. "ძუძუს კიბოს მქონე ხანდაზმულ პაციენტებსაც აქვთ სექსუალური ჯანმრთელობის საკითხები, რომელთა განხილვაც სურთ", — თქვა მან.

გაერთიანებული სამეფოს ძუძუს კიბოს ქირურგიის კონსულტანტმა ლიზ ო’რიორდანმა ecancer -ის ონლაინ ჟურნალში გამოქვეყნებულ სტატიაში თქვა: "კიბოს მკურნალობის პროცესის გაუმჯობესება მართლაც ძალიან მარტივია და ხშირად ყველაზე დიდ განსხვავებას სწორედ მცირე რამ ქმნის".

საკმარისია პაციენტებს ჰკითხოთ

 როგორც ჩვენს ვებსაიტზე ადრეც დავწერეთ, დოქტორ ლიზ ო’რიორდანს 40 წლის ასაკში ძუძუს კიბოს 3. სტადია დაუდგინდა.

მისი თქმით, სანამ თავად ძუძუს კიბო დაემართებოდა, პაციენტებთან სექსუალობაზე არასდროს უსაუბრია. ო’რიორდანი აღიარებს: "არ მეგონა, რომ ეს ჩემი საქმე იყო,". ახლა კი პაციენტების „ხელახლა ცხოვრების დასაწყებად გაძლიერებას“ თავის პასუხისმგებლობად მიიჩნევს.

მისი რჩევაა: "ისაუბრეთ რთულ საკითხებზე — სამსახურზე, სექსუალობაზე, ვარჯიშსა და განმეორების შიშთან გამკლავებაზე. მოამზადეთ საკუთარი თავი და გუნდი, რათა იცოდეთ, სად გადაამისამართოთ პაციენტები, თუ დახმარება დასჭირდებათ." 

ყველაზე მთავარია ამ კარის გაღება

დიზონმა აღნიშნა, რომ ონკოლოგებმა პაციენტთან პირველივე შეხვედრაზე სექსუალური ჯანმრთელობის კითხვები სამედიცინო ანამნეზის ნაწილად უნდა აქციონ. ჰკითხეთ პაციენტებს, ჰყავთ თუ არა პარტნიორი, არიან თუ არა სექსუალურად აქტიური და როგორია მათი სექსუალური პრეფერენციები. ყველაზე მთავარია "ამ კარის გაღება", — თქვა დიზონმა. "იმ მომენტში პაციენტებს სექსუალურ ჯანმრთელობაზე საუბარი შეიძლება არაკომფორტულად ეჩვენებოდეთ, თუმცა იმის ცოდნა, რომ კარი ღიაა, სხვა დროს საუბარში დაეხმარება."

თუ რესურსები არ გაქვთ, მოძებნეთ და დაუკავშირდით მათ, ვისაც აქვს, — ურჩია დიზონმა. როდ-აილენდის საავადმყოფოში სექსუალური ჯანმრთელობის პირველი რეაგირების კლინიკის ხელმძღვანელმა დიზონმა თქვა: "ლიმფედემის დროს ფიზიოთერაპევტებთან ვთანამშრომლობთ; ამიტომ თქვენს საზოგადოებაში იპოვეთ ადამიანი, რომელიც სექსუალური ჯანმრთელობის პრობლემებს მიხედავს".

მან განმარტა, რომ კლინიკაში კიბოს მკურნალობაზე მყოფი როგორც კაცების, ისე ქალების სექსუალური სიახლოვის პრობლემებს ონკოლოგის ხელმძღვანელობით განიხილავენ პალიატიური მოვლის ექიმებთან, ექთნებთან, სოციალურ მუშაკებთან, სამედიცინო რეაბილიტაციის სპეციალისტებთან, კვების სპეციალისტებსა და ფსიქიატრებთან კონსულტაციით.

პირველი შეხვედრა მოიცავს ვრცელ შესავალსა და ფიზიკურ გასინჯვას, ხოლო წყვილის 1-საათიანი კონსულტაცია პაციენტებსა და პარტნიორებს სექსუალური ჯანმრთელობის პრობლემებზე სასაუბროდ უსაფრთხო სივრცეს აძლევს.

დიზონმა აღნიშნა, რომ გადარჩენის მაჩვენებლების ზრდასთან ერთად კიბოს მქონე პაციენტებს "კიბოს გამო სექსუალურ ჯანმრთელობაზე უარის თქმა არ უნდა უწევდეთ".

"მომავლის ჩემი იმედია, რომ ამ პრობლემებს კიბოს ცენტრები უფრო მარტივად გაუმკლავდებიან, სადაც უნდა მდებარეობდნენ", — დაამატა მან.