ქირურგია და რადიოთერაპია პროსტატის კიბოს მკურნალობაში — რომელი ჯობია?
ამ სტატიაში
პროსტატის კიბოს მკურნალობისას, განსაკუთრებით ადრეულ სტადიებზე, პაციენტებს მრავალი კითხვა უჩნდებათ იმის შესახებ, თუ რომელი მკურნალობა უნდა აირჩიონ. ამ ეტაპზე სწორი გადაწყვეტილებისთვის მკურნალობის არჩევანისა და შედეგების ცოდნას დიდი მნიშვნელობა აქვს.
ადრეული სტადიის პროსტატის კიბოს დროს პირველად ოპერაცია გვახსენდება. თუ პაციენტის მდგომარეობა ოპერაციის საშუალებას არ იძლევა ან სიმსივნის სრული მოცილება ოპერაციით შეუძლებელია, განიხილება რადიოთერაპია და სხვა არაქირურგიული მეთოდები. ეს სწორიცაა. თუმცა დღეს უკვე ნათელია, რომ არაქირურგიული მეთოდების ეფექტიანობაც ოპერაციისას უტოლდება და ბევრ შემთხვევაში მათ ნაკლები მოკლე და გრძელვადიანი გვერდითი ეფექტი აქვთ.
ადრეული სტადიის, ანუ გაუვრცელებელი პროსტატის კიბოსთვის ქირურგიასა და რადიოთერაპიას წარმატების მსგავსი მაჩვენებლები აქვს. მკურნალობის ვარიანტებს შორის არჩევისა და პაციენტის ინფორმირებისას ვითვალისწინებთ ისეთ ფაქტორებს, როგორიცაა კიბოს ბიოლოგიური აგრესიულობა, სტადია, პაციენტის ასაკი, ჯანმრთელობის საერთო მდგომარეობა და მოლოდინები.
ქირურგია პროსტატის ჯირკვლის ამოკვეთას გულისხმობს, რადიოთერაპია კი მაღალი ენერგიის ტალღებით პროსტატის კიბოს უჯრედებს ანადგურებს. ზოგ შემთხვევაში ოპერაციის შემდეგ დამატებითი რადიოთერაპია შეიძლება გახდეს საჭირო. ეს მკურნალობები შეიძლება ცალ-ცალკე ან ერთად გამოიყენონ.
მიუხედავად იმისა, რომ კითხვას, რომელი მკურნალობა უკეთესია, ერთმნიშვნელოვანი პასუხი არ აქვს, ვარიანტებს შორის განსხვავებების გაგება პაციენტებს ინფორმირებული გადაწყვეტილების მიღებაში დაეხმარება. ეს სტატია პროსტატის კიბოს ქირურგიასა და რადიოთერაპიას ადარებს და დეტალურად განიხილავს მათ სარგებელს, გვერდით ეფექტებს, რისკებს, ხარჯებსა და გამოჯანმრთელების პროცესს.
პროსტატის კიბოსთვის ქირურგია ჯობია თუ დასხივება?
თანამედროვე სამეცნიერო მიგნებების მიხედვით, მკურნალობის ტრადიციული მეთოდები, როგორიცაა ქირურგია, გარეგანი და შიგნითა დასხივება, ადრეული სტადიის პროსტატის კიბოს დროს მსგავს ეფექტიანობას აჩვენებს.
ამასთან, ადრეული სტადიის პროსტატის კიბოს მკურნალობის ალტერნატიულ მეთოდებად არსებობს ისეთი ტექნიკაც, როგორიცაა HIFU (სიმსივნის განადგურება მაღალი ინტენსივობის ფოკუსირებული ულტრაბგერით) და კრიოაბლაცია (სიმსივნის განადგურება გაყინვით), და ეს მეთოდებიც ქირურგიისა თუ რადიოთერაპიის შესადარისი ეფექტიანობისაა.
მკურნალობის არჩევანი, როგორც წესი, პაციენტის ჯანმრთელობის საერთო მდგომარეობის, პირადი უპირატესობებისა და თითოეული მეთოდის შესაძლო რისკის დონის მიხედვით ყალიბდება. თითოეული მეთოდის უპირატესობებმა და შესაძლო რისკებმა შეიძლება მნიშვნელოვნად იმოქმედოს პაციენტის გადაწყვეტილებაზე.
ქირურგია პროსტატის კიბოსთვის
ჯანმრთელობის კარგი საერთო მდგომარეობის მქონე ადამიანს შეგვიძლია ქირურგია ვურჩიოთ. ზოგჯერ მხოლოდ ოპერაციასაც შეუძლია იმ კიბოს მკურნალობა, რომელიც პროსტატის ჯირკვალს არ გასცდენია.
პროსტატის კიბოს ქირურგია გულისხმობს პროსტატის მთელი ჯირკვლის ამოკვეთას პროცედურით, რომელიც ცნობილია როგორც რადიკალური პროსტატექტომია. ქირურგებს შეუძლიათ გარშემო არსებული ქსოვილების ამოკვეთაც.
რადიკალური პროსტატექტომია გულისხმობს მილის გადაჭრას, რომლითაც სათესლეები (სპერმის წარმომქმნელი) შარდსადენს უკავშირდება. ამიტომ ამ ოპერაციაგადატანილ ადამიანს ტიპური მეთოდებით შვილის ყოლა აღარ შეუძლია. თუმცა არსებობს რეპროდუქციული ფუნქციის შენარჩუნების ვარიანტები, მაგალითად სპერმის ბანკის გამოყენება.
რადიოთერაპია პროსტატის კიბოსთვის
რადიოთერაპია ადრეული სტადიის პროსტატის კიბოს მკურნალობის კიდევ ერთი ეფექტიანი მეთოდია. ეს მკურნალობა მაღალი ენერგიის სხივებით მიზანში იღებს და ანადგურებს კიბოს უჯრედებს.
რადიოთერაპიას უპირატესობა ენიჭება შემდეგ შემთხვევებში:
- თუ კიბოს ნელი ზრდა ახასიათებს და ის ადრეულ სტადიაზეა (პროსტატის ჯირკვლით შემოიფარგლება).
- თუ ქირურგია შეუძლებელია ან მაღალ რისკს შეიცავს.
- თუ ოპერაციით კიბოს სრულად ამოკვეთა შეუძლებელია.
- თუ კიბო განმეორდა.
მდგომარეობის მიხედვით რადიოთერაპია შეიძლება ცალკე ან ქირურგიასთან ერთად გამოიყენონ. ორივე შემთხვევაში, ზოგადად, დადებითი შედეგები მიიღება.
2013 და 2019 წლების მონაცემები აჩვენებს, რომ ლოკალიზებული პროსტატის კიბოს მქონე ადამიანების დიაგნოზიდან სულ მცირე 5 წელი სიცოცხლის ალბათობა 99%-ზე მეტია.
ვისთვისაა შესაფერისი ქირურგია და რადიოთერაპია?
პროსტატის კიბოს მკურნალობისთვის შესაბამისობა მრავალ ფაქტორზეა დამოკიდებული, მათ შორის კიბოს სტადიაზე, ჯანმრთელობის საერთო მდგომარეობაზე, ასაკსა და პირად უპირატესობებზე.
როგორც წესი, ქირურგიას პირველ რიგში შემდეგ შემთხვევებში განვიხილავთ:
- თუ ადამიანი 75 წელზე ახალგაზრდაა და ვარაუდობენ, რომ სულ მცირე კიდევ 10 წელს იცოცხლებს
- თუ კიბო პროსტატას არ გასცდენია
- თუ დიდია ალბათობა, რომ ქირურგია მთელ კიბოს ამოკვეთს
- თუ ადამიანს ქირურგიისა და ანესთეზიის მხრივ დაბალი რისკი აქვს
თუ ადამიანი ამ ან მსგავს კრიტერიუმებს ვერ აკმაყოფილებს, რადიოთერაპიას განვიხილავთ. საუკეთესო შედეგებისთვის ზოგჯერ მკურნალობათა კომბინაციებს ვიყენებთ, რაც შეიძლება ჰორმონული ბლოკადის თერაპიას მოიცავდეს კიდეც.
რისკების შედარება
ქირურგიულ და რადიოთერაპიულ მკურნალობას შეიძლება როგორც მოკლე, ისე გრძელვადიანი გართულებების რისკი ახლდეს.
ქირურგია
პროსტატის კიბოს ქირურგიას, სხვა ოპერაციების მსგავსად, გარკვეული რისკები აქვს:
- ტკივილი
- რეაქცია ანესთეზიაზე
- სისხლდენა და სისხლჩაქცევები
- ინფექცია
- გარშემო არსებული ქსოვილების, ნერვების ან ორგანოების დაზიანება
- ფეხებში სისხლის შედედება
პროსტატის ამოკვეთა გარკვეულ სპეციფიკურ რისკებსაც შეიცავს:
- შარდის ბუშტის კონტროლის დაკარგვა
- იმპოტენცია
- პენისის სიგრძის ცვლილება
- საზარდულის თიაქრის რისკის გაზრდა
რადიოთერაპია
რადიოთერაპიას, ჩვეულებრივ, ქირურგიასთან შედარებით ნაკლები მოკლევადიანი რისკი აქვს. თუმცა მას შეუძლია გამოიწვიოს ხანმოკლე გვერდითი ეფექტები:
- სწორი ნაწლავიდან სისხლდენა
- დიარეა
- შარდვის პრობლემები
- დაღლილობა
- პირის სიმშრალე
- გულისრევა
- მადის დაკარგვა
- ყაბზობა
ზოგ შემთხვევაში რადიოთერაპიამ შეიძლება შემდეგი გრძელვადიანი გართულებები გამოიწვიოს:
- იმპოტენცია
- ნაწლავის ფუნქციის პრობლემები
- შარდვის პრობლემები
ასევე არსებობს დასხივებით გამოწვეული მეორეული კიბოების რისკი, რომლებიც საწყისი მკურნალობიდან წლების შემდეგ შეიძლება განვითარდეს.
ხარჯების შედარება
2020 წელს აშშ-ში ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ქირურგიისა და რადიოთერაპიის საშუალო 1-წლიანი მკურნალობის ხარჯები მსგავსი იყო. სხეულის სტერეოტაქტიკური რადიოთერაპია დაახლოებით 28000 დოლარი ღირს, პროსტატექტომია კი დაახლოებით 22000 დოლარი. ყველაზე იაფი ვარიანტი ბრაქითერაპიაა (შიგნითა დასხივება), დაახლოებით 19000 დოლარით.
თურქეთში პროსტატის კიბოს მკურნალობის ხარჯები შემდეგია:
- რადიკალური პროსტატექტომია: თურქეთში გამოიყენება ღია, ლაპაროსკოპიული და რობოტული ქირურგიის მეთოდები. რობოტული ქირურგია უფრო ძვირია, თუმცა გართულებების ნაკლებ რისკსა და უფრო სწრაფ გამოჯანმრთელებას გვთავაზობს. თურქეთის კერძო საავადმყოფოებში რადიკალური პროსტატექტომიის ღირებულება 2024 წლის მდგომარეობით 200000 - 400000 TL-ის ფარგლებში მერყეობს.
- რადიოთერაპია: თურქეთში რადიოთერაპიის ვარიანტებია გარეგანი რადიოთერაპია (IMRT, VMAT, SBRT) და ბრაქითერაპია. კერძო საავადმყოფოებში SBRT დაახლოებით 50000 - 100000 TL ღირს, ხოლო ბრაქითერაპია — დაახლოებით 50000 - 80000 TL.
თუმცა ის თანხა, რომელსაც ადამიანი მკურნალობაში გადაიხდის, სხვადასხვა ფაქტორის მიხედვით შეიძლება იცვლებოდეს:
- მკურნალობის ჩატარების ადგილი
- შერჩეული საავადმყოფო ან კლინიკა (კერძოა თუ სახელმწიფო)
- დაზღვევით დაფარვა
- მკურნალობის სირთულე
- დამატებითი მკურნალობის საჭიროება
- მკურნალობის შემდგომი მოვლისა და დაკვირვების სერვისები
გამოჯანმრთელების შედარება
ქირურგიასა და რადიოთერაპიას შორის გამოჯანმრთელების პროცესები და გამოცდილება შეიძლება მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდეს.
ქირურგია
ოპერაციის შემდეგ გამოჯანმრთელების პროცესი ჩატარებული ოპერაციის ტიპზეა დამოკიდებული. რადიკალური პროსტატექტომია შეიძლება შემდეგი სამი მეთოდიდან ერთ-ერთით ჩატარდეს:
- ლაპაროსკოპიული ქირურგია: დახურული ოპერაცია, რომლის დროსაც პროსტატამდე მისასვლელად ძალიან მცირე განაკვეთები და კამერა გამოიყენება.
- რობოტის დახმარებით ლაპაროსკოპიული ქირურგია
- ღია ქირურგია: უფრო დიდი განაკვეთის გაკეთებას გულისხმობს.
ღია ქირურგიასთან შედარებით რობოტის დახმარებით ქირურგიას, ჩვეულებრივ, ახასიათებს:
- უფრო სწრაფი გამოჯანმრთელება
- საავადმყოფოში უფრო ხანმოკლე ყოფნა
- ნაკლები ტკივილი და სისხლის დანაკარგი
ოპერაციის შემდეგ პაციენტები, როგორც წესი, რამდენიმე დღე საავადმყოფოში რჩებიან. ამ პერიოდში შარდის გამოყოფის დასახმარებლად პენისიდან შარდის ბუშტამდე უყენდებათ კათეტერი / ზონდი — წვრილი მილი.
სახლში გამოჯანმრთელების პერიოდი შეიძლება რამდენიმე კვირა გაგრძელდეს. ამ დროს ადამიანს შეიძლება ჰქონდეს ტკივილი, დაღლილობა და მოძრაობის შეზღუდვა.
ხშირად არსებული ხანმოკლე პრობლემების, მაგალითად შარდის შეუკავებლობის, გაუმჯობესებას შეიძლება რამდენიმე თვე დასჭირდეს. ფიზიოთერაპია და მენჯის ფსკერის ვარჯიშები გამოჯანმრთელებას შეიძლება დაეხმაროს.
რადიოთერაპია
რადიოთერაპიის შემდეგ აღდგენა შეიძლება განსხვავებულად მიმდინარეობდეს. ზოგ ადამიანს მხოლოდ ხანმოკლე გვერდითი ეფექტები აქვს, რომლებიც მკურნალობისას ნელ-ნელა ვითარდება და მკურნალობის დასრულების შემდეგ უმჯობესდება. სხვებს შეიძლება ჰქონდეთ ხანგრძლივი გვერდითი ეფექტები, რომელთა გაუმჯობესებას თვეები სჭირდება ან რომლებიც მუდმივ მართვას მოითხოვს.
ადამიანები დასხივებით მკურნალობას, ჩვეულებრივ, ამბულატორიულად იღებენ და იმავე დღეს სახლში ბრუნდებიან. გარეგანი დასხივების სახეობათა უმეტესობის დროს მკურნალობა ტარდება კვირაში 5 დღე, სულ მცირე რამდენიმე კვირის განმავლობაში.
ხშირად დასმული კითხვები
როგორია პროსტატის ოპერაციის გამო სინანულის მაჩვენებელი?
2072 პაციენტზე ჩატარებული გამოკითხვის მიხედვით, რომლის შედეგებიც 2021 წელს გამოქვეყნდა, ადრეული სტადიის პროსტატის კიბოს მქონე მამაკაცები, რომლებმაც ოპერაცია აირჩიეს, უფრო ხშირად ნანობდნენ გადაწყვეტილებას, ვიდრე ისინი, ვინც რადიოთერაპია ან აქტიური მეთვალყურეობა აირჩია.
5 წელზე გამოკითხულ მამაკაცთა 13%-ს მკურნალობასთან დაკავშირებული სინანული ჰქონდა, რაც მკურნალობის ტიპის მიხედვით განსხვავდებოდა:
- ქირურგიული პაციენტების 16% (183) გადაწყვეტილებას ნანობდა,
- მაშინ როცა რადიოთერაპიის ამრჩევ მამაკაცთა 11% (76) და
- აქტიური დაკვირვების ამრჩევთა 7% (20).
იხილეთ, შესაბამისი კვლევის დეტალები.
რამდენად მოკლდება პენისი პროსტატის ოპერაციის შემდეგ?
პროსტატექტომიის შემდეგ პენისის სიგრძე ყველას არ უმცირდება. სინამდვილეში 2018 წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ პროსტატექტომიაგადატანილ ადამიანთა 60%-ზე მეტს პენისის სიგრძე 12 თვის განმავლობაში აღუდგა. ფოსფოდიესტერაზა-5 ინჰიბიტორის სახელით ცნობილი პრეპარატის რეგულარული მიღება შეიძლება სასარგებლო იყოს.
ვისაც სიგრძე არ აღუდგა, საშუალოდ 2,35 სანტიმეტრი (0,92 ინჩი) აკლდება.
რა განსხვავებაა ოპერაციასა და რადიოთერაპიას შორის სქესობრივი ფუნქციის მხრივ?
ერექციული დისფუნქცია მდგომარეობაა, როდესაც მამაკაცი ვერ აღწევს ან ვერ ინარჩუნებს სქესობრივი აქტისთვის საკმარის ერექციას.
რადიოთერაპიით ნამკურნალებ პაციენტებში ერექციული დისფუნქციის გრძელვადიანი მაჩვენებლები ოპერირებულ პაციენტებთან შედარებით დაბალია. მკურნალობის შემდეგ ერექციული ფუნქციის შესანარჩუნებლად შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ისეთი წამლები, როგორიცაა სილდენაფილი (Viagra და სხვ.), ან ერექციის რეაბილიტაციის სხვა მეთოდები.
როდის არის საჭირო ოპერაციის შემდეგ რადიოთერაპია?
პროსტატის კიბოს მკურნალობისას ოპერაციის შემდგომი ადიუვანტური რადიოთერაპიის (RT) საჭიროება დამოკიდებულია პაციენტის პათოლოგიურ მიგნებებსა და ოპერაციის შემდგომ რისკფაქტორებზე. ადიუვანტური RT, ჩვეულებრივ, შემდეგ შემთხვევებში განიხილება:
-
დადებითი ქირურგიული საზღვრები:
- თუ ოპერაციისას ყველა სიმსივნური ქსოვილი არ ამოიკვეთა და მიკროსკოპული კიბოს უჯრედები ქირურგიულ საზღვარზე დარჩა, შეიძლება ადიუვანტური RT იყოს რეკომენდებული. დადებითი ქირურგიული საზღვრები დაავადების განმეორების რისკს ზრდის.
-
ექსტრაკაფსულური გავრცელება:
- თუ კიბო პროსტატის კაფსულის გარეთ გავრცელდა, განიხილება ადიუვანტური RT. ეს მიუთითებს დაავადების უფრო შორსწასულ სტადიასა და განმეორების მაღალ რისკზე.
-
სათესლე ბუშტუკებში ინვაზია:
- თუ კიბო სათესლე ბუშტუკებში გავრცელდა, შეიძლება ადიუვანტური RT იყოს რეკომენდებული. ეს დაავადების უფრო აგრესიულ მიმდინარეობაზე მიუთითებს.
-
Gleason-ის მაღალი ქულა:
- Gleason-ის ქულა 8-10-ის მქონე პაციენტებში შეიძლება ადიუვანტური RT განიხილებოდეს, რადგან მაღალი ხარისხის სიმსივნეების განმეორების რისკი მაღალია.
-
ლიმფური კვანძების დადებითობა:
- ლიმფურ კვანძებში კიბოს გავრცელებისას (დადებითი ლიმფური კვანძები) შეიძლება ადიუვანტური RT გახდეს საჭირო. ეს სისტემური გავრცელებისა და განმეორების რისკს ზრდის.
-
პროსტატის სპეციფიკური ანტიგენის (PSA) დონე:
- თუ ოპერაციის შემდეგ PSA მაღალი რჩება ან არ მცირდება (პერსისტენტული PSA), შეიძლება ადიუვანტური RT იყოს რეკომენდებული. ეს შეიძლება მიუთითებდეს, რომ ყველა სიმსივნური ქსოვილი არ ამოკვეთილა.
შეჯამება
ადრეული სტადიის პროსტატის კიბოსთვის ქირურგიაც და რადიოთერაპიაც ეფექტიანი მკურნალობაა; ორივეს შეუძლია ამ მდგომარეობის მკურნალობა. თუმცა თითოეულ ვარიანტს თავისი უპირატესობები და ნაკლოვანებები აქვს, ამიტომ კონკრეტული ადამიანისთვის ის შეიძლება მეტად ან ნაკლებად შესაფერისი იყოს.
ქირურგია შესაფერისი არჩევანია, როდესაც ექიმებს სჯერათ, რომ მთელი კიბოს ამოკვეთას შეძლებენ. თუ ეს შეუძლებელია, ქირურგიის ნაცვლად ან მასთან ერთად შეიძლება რადიოთერაპია გამოიყენონ. რადიოთერაპია იმ ადამიანებისთვისაც შესაფერისი ვარიანტია, ვისაც ოპერაციის გადატანა არ შეუძლია ან ოპერაცია არ სურს.
პროსტატის კიბოს მკურნალობისთვის ეს ყოველთვის ერთადერთი არჩევანი არ არის. თითოეული ვარიანტის სარგებლისა და რისკების გასაგებად ადამიანებმა შემდგომი ნაბიჯები ჯანდაცვის სპეციალისტთან დეტალურად უნდა განიხილონ.
წყაროები
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6074073/
2. Fanshawe JB, et al. (2023). Decision regret in patients with localised prostate cancer: A systematic review and meta-analysis.
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2588931123000378
3. Kim EH, et al. (2018). Surgical management for prostate cancer.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6139865
4. Kwon YS, et al. (2018). Longitudinal recovery patterns of penile length and the underexplored benefit of long-term phosphodiesterase-5 inhibitor use after radical prostatectomy.
https://bmcurol.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12894-018-0341-8
5. Tang C, et al. (2020). Costs and complications after a diagnosis of prostate cancer treated with time-efficient modalities: An analysis of national Medicare data.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7395481/
6. M. Alexander Otto. The Hidden Cost of Prostatectomy: Patient Regret - Medscape - Dec 01, 2021.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.