جراحی یا پرتودرمانی سرطان پروستات؛ کدام بهتر است؟

در درمان سرطان پروستات ، به‌ویژه در مراحل اولیه، برای بیماران پرسش‌های زیادی وجود دارد که کدام درمان را انتخاب کنند. برای تصمیم درست در این مرحله، شناخت گزینه‌های درمان و نتایج آن‌ها اهمیت بزرگی دارد. 

در سرطان پروستات اولیه، جراحی نخستین گزینه‌ای است که به ذهن می‌رسد. اگر بیمار امکان عمل ندارد یا تومور کامل برداشته نمی‌شود، پرتودرمانی و روش‌های غیرجراحی بررسی می‌شوند. این درست است؛ اما اکنون روشن شده روش غیرجراحی نیز به‌اندازه عمل مؤثر است و در بسیاری موارد عوارض کوتاه‌مدت و بلندمدت کمتری دارد. 

برای سرطان پروستات اولیه و منتشرنشده، جراحی و پرتودرمانی موفقیت مشابهی دارند. هنگام انتخاب و آگاه کردن بیمار، تهاجمی بودن زیستی سرطان، مرحله، سن، سلامت عمومی و انتظارات بیمار را در نظر می‌گیریم.

جراحی غده پروستات را برمی‌دارد، اما پرتودرمانی با امواج پرانرژی سلول سرطانی پروستات را نابود می‌کند. گاهی پس از عمل پرتودرمانی افزوده لازم است. این درمان‌ها جداگانه یا همراه هم استفاده می‌شوند.

اگرچه پاسخ قطعی برای بهتر بودن یک روش نیست، شناخت تفاوت‌ها به تصمیم آگاهانه بیمار کمک می‌کند. این مقاله جراحی و پرتودرمانی پروستات را از نظر فایده، عارضه، خطر، هزینه و بهبودی مقایسه می‌کند.

جراحی یا پرتو برای سرطان پروستات بهتر است؟

بر اساس یافته‌های علمی کنونی، درمان‌های متعارف مانند جراحی، پرتودهی خارجی و داخلی در سرطان پروستات اولیه اثربخشی مشابه دارند.

بااین‌حال، روش‌های جایگزین سرطان پروستات اولیه مانند HIFU (نابودی تومور با سونوگرافی متمرکز پُرشدت) و کرایوابلیشن (نابودی تومور با انجماد) نیز وجود دارند و اثربخشی قابل‌مقایسه با جراحی یا پرتودرمانی دارند.

انتخاب درمان عموماً بر سلامت کلی، ترجیح شخصی و خطر هر روش استوار است. مزایا و خطرهای احتمالی هر گزینه می‌تواند بر تصمیم بیمار اثر مهمی داشته باشد.

جراحی برای سرطان پروستات

برای فرد دارای سلامت عمومی خوب می‌توانیم جراحی پیشنهاد کنیم. گاهی عمل به‌تنهایی سرطان محدود به غده پروستات را درمان می‌کند.

جراحی سرطان پروستات با فرایندی به نام پروستاتکتومی رادیکال شامل برداشتن کامل غده پروستات است. جراح ممکن است بافت اطراف را هم بردارد.

پروستاتکتومی رادیکال شامل قطع لوله رابط بیضه‌ها، تولیدکننده اسپرم، و پیشابراه است. بنابراین فرد پس از آن نمی‌تواند با روش معمول صاحب فرزند شود. اما گزینه‌های حفظ باروری، مانند بانک اسپرم، وجود دارند.

پرتودرمانی برای سرطان پروستات

پرتودرمانی روش مؤثر دیگر سرطان پروستات اولیه است و با پرتو پرانرژی سلول سرطانی را هدف می‌گیرد و نابود می‌کند.

پرتودرمانی در این وضعیت‌ها ترجیح داده می‌شود:

• سرطان رشد آهسته دارد و اولیه و محدود به پروستات است.
• جراحی ممکن نیست یا پرخطر است.
• جراحی نمی‌تواند سرطان را کامل بردارد.
• سرطان عود کرده است.

بسته به وضعیت، پرتودرمانی تنها یا همراه جراحی استفاده می‌شود و در هر دو حالت عموماً نتیجه مطلوب دارد.

داده‌های 2013 تا 2019 نشان می‌دهد احتمال زنده ماندن افراد سرطان پروستات موضعی دست‌کم 5 سال پس از تشخیص، بیش از 99% است.

چه کسانی مناسب جراحی و پرتودرمانی‌اند؟

مناسب بودن درمان به عواملی مانند مرحله سرطان، سلامت عمومی، سن و ترجیح فرد بستگی دارد.

معمولاً در این وضعیت‌ها نخست جراحی را در نظر می‌گیریم:

• سن زیر 75 سال و امید زندگی دست‌کم 10 سال دیگر
• سرطان از پروستات فراتر نرفته است
• احتمال برداشت کامل سرطان با عمل بالاست
• خطر جراحی و بیهوشی پایین است

برای فردی که این معیارها یا موارد مشابه را ندارد، پرتودرمانی را بررسی می‌کنیم. برای بهترین نتیجه گاهی درمان ترکیبی به کار می‌بریم که ممکن است درمان مهار هورمون را نیز شامل شود.

مقایسه خطرها

جراحی و پرتودرمانی هر دو خطر عوارض کوتاه‌مدت و بلندمدت دارند.

جراحی

جراحی سرطان پروستات مانند عمل‌های دیگر خطرهایی دارد:

• درد
• واکنش به بیهوشی
• خونریزی و کبودی
• عفونت
• آسیب به بافت، عصب یا اندام اطراف
• لخته خون در پاها

برداشتن پروستات خطرهای ویژه‌ای نیز دارد:

• از دست دادن کنترل مثانه
• ناتوانی جنسی
• تغییر طول آلت
• افزایش خطر فتق کشاله ران

پرتودرمانی

پرتودرمانی معمولاً خطر کوتاه‌مدت کمتری از جراحی دارد، اما ممکن است این عوارض کوتاه‌مدت را ایجاد کند:

• خونریزی راست‌روده
• اسهال
• مشکلات ادراری
• خستگی
• خشکی دهان
• تهوع
• کاهش اشتها
• یبوست

گاهی پرتودرمانی این عوارض بلندمدت را ایجاد می‌کند:

• ناتوانی جنسی
• مشکلات عملکرد روده
• مشکلات ادراری

همچنین خطر سرطان‌های ثانویه ناشی از پرتو وجود دارد که ممکن است سال‌ها پس از درمان اولیه پدید آیند.

مقایسه هزینه

مطالعه‌ای آمریکایی در 2020، میانگین هزینه درمان 1 ساله جراحی و پرتودرمانی را مشابه یافت. هزینه پرتودرمانی استریوتاکتیک بدن حدود 28000 دلار و پروستاتکتومی حدود 22000 دلار بود. کم‌هزینه‌ترین گزینه براکی‌تراپی، پرتودهی داخلی، با حدود 19000 دلار بود.

هزینه درمان سرطان پروستات در ترکیه چنین است:

• پروستاتکتومی رادیکال: در ترکیه جراحی باز، لاپاروسکوپی و رباتیک استفاده می‌شود. روش رباتیک گران‌تر است، اما خطر عارضه کمتر و بهبودی سریع‌تر دارد. هزینه پروستاتکتومی رادیکال در بیمارستان خصوصی ترکیه در 2024 بین 200000 - 400000 TL بود.
• پرتودرمانی: در ترکیه پرتودرمانی خارجی (IMRT، VMAT، SBRT) و براکی‌تراپی موجود است. هزینه SBRT در بیمارستان خصوصی حدود 50000 - 100000 TL و براکی‌تراپی حدود 50000 - 80000 TL است.

اما مبلغ پرداختی فرد ممکن است با عوامل مختلف تغییر کند:

• محل انجام درمان
• بیمارستان یا کلینیک انتخابی، خصوصی یا دولتی
• پوشش بیمه
• پیچیدگی درمان
• نیاز به درمان افزوده
• مراقبت و پیگیری پس از درمان

مقایسه بهبودی

فرایند و تجربه بهبودی پس از جراحی و پرتودرمانی ممکن است بسیار متفاوت باشد.

جراحی

بهبودی به نوع عمل بستگی دارد. پروستاتکتومی رادیکال با یکی از سه روش زیر انجام می‌شود:

• لاپاروسکوپی: جراحی بسته با برش‌های بسیار کوچک و دوربین برای دسترسی به پروستات.
• لاپاروسکوپی با کمک ربات
• جراحی باز: شامل برش بزرگ‌تر است.

جراحی با کمک ربات نسبت به باز معمولاً این مزایا را دارد:

• بهبودی سریع‌تر
• بستری کوتاه‌تر
• درد و خون‌ریزی کمتر

بیمار معمولاً چند روز پس از عمل در بیمارستان می‌ماند. در این مدت سوند، لوله باریکی از راه آلت تا مثانه، برای کمک به تخلیه ادرار گذاشته می‌شود.

بهبودی در خانه ممکن است چند هفته طول بکشد و فرد درد، خستگی و محدودیت حرکت داشته باشد.

بهبود مشکلات کوتاه‌مدت رایج مانند بی‌اختیاری ادرار شاید چند ماه زمان ببرد. فیزیوتراپی و تمرین عضلات کف لگن می‌تواند کمک کند.

پرتودرمانی

بهبودی پرتودرمانی متفاوت است. بعضی فقط عوارض کوتاه‌مدت دارند که حین درمان تدریجی ایجاد و پس از پایان بهتر می‌شوند. دیگران ممکن است عوارض بلندمدت با بهبود چندماهه یا نیازمند مدیریت دائمی داشته باشند.

درمان معمولاً سرپایی است و فرد همان روز به خانه برمی‌گردد. بیشتر انواع پرتودهی خارجی دست‌کم چند هفته، هفته‌ای 5 روز انجام می‌شود.

پرسش‌های رایج

میزان پشیمانی از جراحی پروستات چقدر است؟

طبق پیمایش 2072 بیمار با نتایج منتشرشده در 2021، مردان سرطان پروستات اولیه که جراحی انتخاب کردند، نسبت به انتخاب‌کنندگان پرتودرمانی یا پایش فعال بیشتر از تصمیمشان پشیمان شدند.

در 5 سال، 13% مردان پیمایش از درمان پشیمان بودند و این میزان برحسب نوع درمان فرق داشت:

• 16% بیماران جراحی، یعنی 183 نفر، پشیمان بودند؛
• 11% انتخاب‌کنندگان پرتودرمانی، یعنی 76 نفر، و
• 7% انتخاب‌کنندگان پایش فعال، یعنی 20 نفر.

ببینید: جزئیات مطالعه مرتبط.

طول آلت پس از جراحی پروستات چقدر کم می‌شود؟

همه افراد پروستاتکتومی‌شده کاهش طول آلت ندارند. در واقع مطالعه 2018 نشان داد بیش از 60% افراد طی 12 ماه طول آلت را بازمی‌یابند. مصرف منظم دارویی از گروه مهارکننده فسفودی‌استراز-5 ممکن است کمک کند.

افرادی که طول را بازنمی‌یابند، به‌طور میانگین 2,35 سانتی‌متر (0,92 اینچ) از دست می‌دهند.

تفاوت جراحی و پرتودرمانی از نظر عملکرد جنسی چیست؟

اختلال نعوظ یعنی ناتوانی مرد در ایجاد یا حفظ نعوظ کافی برای رابطه جنسی.

اختلال نعوظ بلندمدت در پرتودرمانی کمتر از جراحی است. برای حفظ عملکرد پس از درمان، داروهایی مانند سیلدنافیل، Viagra و موارد مشابه، یا روش‌های دیگر توان‌بخشی نعوظ می‌توانند استفاده شوند. 

چه زمانی پرتودرمانی پس از عمل لازم است؟

در درمان سرطان پروستات، نیاز به پرتودرمانی کمکی (RT) پس از جراحی به یافته پاتولوژی و عوامل خطر پس از عمل بستگی دارد. RT کمکی معمولاً در وضعیت‌های زیر بررسی می‌شود:

1. حاشیه جراحی مثبت:

   • اگر تمام بافت سرطانی برداشته نشده و سلول میکروسکوپی در حاشیه جراحی بماند، شاید RT کمکی پیشنهاد شود. حاشیه مثبت خطر عود را افزایش می‌دهد.

2. گسترش بیرون‌کپسولی:

   • با گسترش سرطان به بیرون کپسول پروستات، RT کمکی بررسی می‌شود. این وضعیت مرحله پیشرفته‌تر و خطر عود بالا را نشان می‌دهد.

3. تهاجم به کیسه منی:

   • در گسترش سرطان به کیسه‌های منی، شاید RT کمکی توصیه شود. این وضعیت سیر تهاجمی‌تر بیماری را نشان می‌دهد.

4. امتیاز بالای Gleason:

   • امتیاز Gleason 8-10 به‌دلیل خطر بالای عود تومور درجه بالا، می‌تواند باعث بررسی RT کمکی شود.

5. مثبت بودن گره لنفاوی:

   • با گسترش سرطان به گره لنفاوی، یعنی گره مثبت، شاید RT کمکی لازم شود. این وضعیت خطر انتشار سیستمیک و عود را افزایش می‌دهد.

6. سطح آنتی‌ژن اختصاصی پروستات (PSA):

   • با PSA بالای پس از عمل یا کاهش نیافتن آن، PSA پایدار، ممکن است RT کمکی توصیه شود. این وضعیت می‌تواند نشان دهد همه بافت سرطانی برداشته نشده است.

خلاصه

جراحی و پرتودرمانی هر دو برای سرطان پروستات اولیه مؤثرند و می‌توانند آن را درمان کنند. اما هرکدام مزایا و معایبی دارند و برای هر فرد ممکن است مناسب‌تر یا نامناسب‌تر باشند.

جراحی وقتی مناسب است که پزشک امکان برداشت کامل سرطان را باور دارد. در غیر این صورت، پرتودرمانی به‌جای عمل یا همراه آن استفاده می‌شود. پرتودرمانی برای فرد ناتوان از عمل یا بی‌تمایل به آن نیز مناسب است.

این‌ها همیشه تنها گزینه‌های درمان پروستات نیستند. افراد باید برای شناخت فایده و خطر هر گزینه، گام‌های بعد را با متخصص سلامت به‌تفصیل گفت‌وگو کنند.