მითს ბოლო მოეღო: ზვიგენის ხრტილი კიბოს მკურნალობაში ეფექტიანი არ არის!

ზღვის სამყაროზე ბევრი ჭორი ვრცელდება, თუმცა ერთი ყველაზე მეტად იქცევს ყურადღებას: თითქოს ზვიგენებს კიბო არ ემართებათ „ჭორი“... ამ აზრის გამო მილიონობით ზვიგენს ხოცავენ ხრტილისგან წამლების დასამზადებლად და გამოსავლის მაძიებელი პაციენტებისთვის მისაყიდად, მტკიცებით, რომ კიბოს შეამცირებს ან განკურნავს...

როგორია ზვიგენის კიბოში გამოცდის ისტორია?

ეს ჭორი 1970-იან წლებში დაიწყო, როდესაც Johns Hopkins-ის სამედიცინო სკოლის Henry Brem-მა და Judah Folkman-მა პირველად აღმოაჩინეს, რომ ხრტილი ქსოვილში ახალი სისხლძარღვების განვითარებას აფერხებს . ანგიოგენეზად წოდებული ეს სისხლძარღვოვანი წარმოქმნა ავთვისებიანი სიმსივნის საკვანძო თვისებაა და შესაძლო ონკოლოგიური მკურნალობის ხშირი სამიზნეა.

Brem-მა და Folkman-მა ხრტილის ანტიანგიოგენური კომპონენტების შესწავლა დაიწყეს. ივარაუდეს, რომ თუ ხრტილში სისხლძარღვები არ არის, იგი კაპილარების წარმოქმნის დამბლოკავ მოლეკულებსა თუ ფერმენტებს უნდა აძლევდეს სიგნალს. ბაჭიის ხრტილის სიმსივნესთან მოთავსებამ საცდელ ცხოველებში ზრდა შეაფერხა. შემდგომ ხბოს ხრტილშიც იგივე თვისება აღმოჩნდა. ახალგაზრდა მკვლევარმა Robert Langer-მა გადაწყვიტა პირველი ცდა ზვიგენის ხრტილით გაემეორებინა: რადგან მთელი ჩონჩხი ხრტილოვანია, შესაძლო მკურნალობისთვის უფრო ხელმისაწვდომი წყარო იქნებოდა. მართლაც, მანაც შეაფერხა სიმსივნისკენ სისხლძარღვების განვითარება.

იმავე პერიოდში სარასოტას Mote Marine-ის ლაბორატორიის მეცნიერმა Carl Luer-მაც შეისწავლა ზვიგენებისა და კიბოს კავშირი. მან ყველა დაავადების, განსაკუთრებით კიბოს დაბალი სიხშირე აღმოაჩინა და მიზეზებით დაინტერესდა. კვლევაში ცნობილ ძლიერ კანცეროგენულ აფლატოქსინ B1-ის მაღალი დოზის მიმღებ ზვიგენებს სიმსივნე არ განუვითარდათ.

შემდეგ ექიმი William Lane ჩაერთო. Langer-ისა და Luer-ის კვლევების გაგებისთანავე დაიჯერა, რომ ხრტილის წამალს კიბოს მკურნალობა შეეძლო. 1992 წელს გამოსცა წიგნი „ზვიგენებს კიბო არ ემართებათ: როგორ შეიძლება ზვიგენის ხრტილმა სიცოცხლე გადაგირჩინოთ?“, რომელიც ბესტსელერი გახდა, Lane კი მედიის ახალი რჩეული. Lane-ისა და კუბელი ექიმების მექსიკაში ჩატარებული არასრულფასოვანი კვლევის შედეგები არაჩვეულებრივად მიიჩნიეს. შემდეგ 1996 წელს Lane-მა მეორე წიგნი გამოსცა: „ზვიგენებს კვლავ არ ემართებათ კიბო“.

ამავე დროს Lane-მა ზვიგენებზე მონადირე და ხრტილის აბების მწარმოებელი Lane Laboratories დააარსა, რომელიც დღესაც აწარმოებს და ყიდის მათ. თუმცა მარტო არ დარჩენილა: ბევრმა კომპანიამ ხრტილის წამლებისა და ფხვნილების ალტერნატიულ მკურნალობად ან დანამატად გაყიდვა დაიწყო. 1995 წელს მსოფლიო ბაზარზე პროდუქტებმა დაახლოებით 30 მილიონი დოლარის ზღვარს გადააჭარბა. ხრტილისთვის ყოველდღე უფრო მეტ ზვიგენს იჭერენ.

შედეგები საშინელი იყო. ჩრდილოეთ ამერიკაში ზვიგენების პოპულაცია ბოლო 10 წელიწადში %80-ით შემცირდა. კომპანიები ამერიკის წყლებში თვეში თითქმის 200.000 ზვიგენს იჭერს. კოსტა-რიკაში გახსნილი ამერიკული ქარხანა წელიწადში დაახლოებით 2.8 მილიონის განადგურებას გეგმავდა. ზვიგენები სხვა თევზებზე ნელა იზრდება და ასეთი ნადირობისას გამრავლებისთვის საკმარის ხანს ვერ იცოცხლებს. თუ თევზჭერა მსოფლიოში არ შემცირდა, ზოგი სახეობა შეუმჩნევლად გადაშენდება.

მართლაც მოქმედებს ზვიგენის ხრტილი კიბოში?

ამ საკითხზე 1998-2005 და 2007 წლებში ჩატარებული, ამერიკის წამლის ადმინისტრაციის (FDA) მიერაც მეთვალყურეობილი სულ მცირე 3 კვლევის შედეგი უარყოფითია. ეკოლოგიური ნგრევა უშედეგო ალტერნატიული პროდუქტისთვის სამწუხარო იყო! ზვიგენის ხრტილი კიბოს არც მკურნალობს და არც კურნავს. ფხვნილსა თუ აბს არც ერთ კიბოში დადებითი ეფექტი არ აქვს, რაც დამტკიცებულია. ექიმ Andrew Vickers-იც ამას აღნიშნავს. აშშ-ის ფედერალური სავაჭრო კომისია 2000 წელს ჩაერთო და Lane-ს 1 მილიონი დოლარის ჯარიმა დააკისრა, აუკრძალა დანამატისა თუ ნებისმიერი ხრტილოვანი წარმოებულის კიბოს მკურნალობის, განკურნების ან პრევენციის მტკიცება.

თუმცა ყველაზე უარესია, რომ უმცირესი იმედის მაძიებელი სასოწარკვეთილი ადამიანებისგან ფულის წამღები ეს თაღლითობა ზღაპარს ეფუძნება. რაც უნდა გითხრან აგრარული ბიოქიმიისა და კვების დოქტორობის მქონე ფულისმოყვარეებმა, ზვიგენებსაც ემართებათ კიბო!..

ხრტილის სიმსივნედ არქცევა არ ნიშნავს, რომ ზვიგენს კიბო არ ექნება. მეორე მხრივ, ადამიანის ხრტილშიც კიბო ძალიან იშვიათია. „დაბალი სიხშირის“ წარმოდგენა ზვიგენებში დაავადებების მხოლოდ ერთი კვლევიდან მოდის. არავის შეუმოწმებია სისტემატურად კიბო თუ სხვა დაავადებები. დაბალი სიხშირის კვლევა რეზისტენტობას ან იმუნიტეტს არ ნიშნავს. ზვიგენები პელაგიური, ღრმა ზღვაში მოცურავე თევზებია; ზოგი შედარებით სუფთა წყალში ცხოვრობს და სანაპიროს ცხოველებზე ნაკლებ კანცეროგენულ ქიმიკატს ხვდება.

2004 წელს ჰავაის უნივერსიტეტის ექიმმა Gary Ostrander-მა და კოლეგამ ზვიგენთა სიმსივნეების რეესტრის კვლევა გამოაქვეყნეს. ხრტილოვან თევზებში (ზვიგენი, სკაროსი და ლოქო) უკვე 42 სიმსივნე იყო ნაპოვნი. სულ მცირე 12 ავთვისებიანი და გავრცელებული აღმოჩნდა. 2 ზვიგენში გენეტიკური მიდრეკილების ან ძლიერი კანცეროგენული ზემოქმედების გამო მრავლობითი სიმსივნე იყო, მათ შორის ხრტილშიც! Ostrander იმედოვნებდა, რომ ეს ინფორმაცია უკიბო ზვიგენების ზღაპარს დაგვავიწყებდა.

მიუხედავად კვლევებისა, ხრტილის აბები კვლავ იყიდება და ბევრი ჭკვიანი ადამიანი კვლავ ზღაპარს უჯერებს. უარესიც — სოციალურ მედიაში შეიძლება ნახოთ ტვიტები: „წყალში რაღაც უნდა იყოს. ზვიგენები ერთადერთი ცნობილი სახეობაა, რომელსაც კიბო არ ემართება“ და მსგავსი ფრაზებით.

დასკვნა

შევაჯამოთ: ზვიგენებს კიბო ემართებათ! არც საკმარისი მტკიცებულებაა, რომ იშვიათია, და არც ვინმეს სისტემატურად შეუსწავლია სიხშირე. შესაბამისად, მათი კიბოსადმი რეზისტენტობის ყოველი მტკიცება შეცდომაში შემყვანი და სრულიად არასწორია.

ყველაზე გულდასაწყვეტი ისაა, რომ ზვიგენის იმუნური სისტემა წარმოუდგენლად მომხიბვლელია და სიმსივნის დათრგუნვის საკითხი კვლევას იმსახურებს. ზვიგენები RAG ცილების, T უჯრედის რეცეპტორებისა და იმუნოგლობულინის მქონე განვითარებული ადაპტაციური იმუნიტეტის ევოლუციურად უძველესი თაობაა. ორი უნიკალური იმუნური ორგანო აქვს: Leydig-ისა და Epigonal-ის ფუნქცია სრულად არ ვიცით. ყველა ხერხემლიანის ადაპტაციური იმუნიტეტის ევოლუციის გასაგებად მათი სისტემის კვლევა საჭიროა. თუ მართლაც კიბოსადმი რეზისტენტულია, ეს კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია. თუმცა ამის ნაცვლად არაეფექტიანი მკურნალობისთვის 100 მილიონზე მეტ ზვიგენს ვკლავთ და უკიბოობაზე საუბრით ბევრს შეცდომაში შეგვყავს.