მცენარეული მკურნალობა — ფიტოთერაპია: ნამდვილი მეცნიერება თუ დიდი ბიზნესი?

პირველ ნაწილში, მტკიცებულებაზე დაფუძნებული წამლების სიძვირის მიზეზს შევეხეთ.

მეორე ნაწილი: რატომ ირჩევენ ფიტოთერაპევტები იოლ გზას?

ვხედავთ, რომ ფიტოთერაპიად წოდებული მცენარეული მკურნალობის გამოყენება მატულობს. რატომ არის ეს პროდუქტები მიმზიდველი და არის თუ არა ეფექტიანი და უსაფრთხო? ამასთან, ირჩევენ თუ არა ფიტოთერაპევტები იოლ გზას?

ბოლო ორ საუკუნეში ყველამ ვიხილეთ, როგორ გახანგრძლივდა სიცოცხლე მეცნიერებისა და თანამედროვე მედიცინის წყალობით, როგორ გახდა მრავალი ადრე განუკურნებელი დაავადება მკურნალობადი და ზოგი სრულიად გაქრა. ამასთან, მედიცინას სრულად ესმის, რომ მრავალი ჯანმრთელობის პრობლემა უკეთეს გადაწყვეტილებას მოითხოვს.

ბოლო წლებში გაჩნდა თითქოს გაუმაძღარი ბაზარი ყველაფრისთვის, რასაც „ბუნებრივი“, „ტრადიციული“ და, უპირველესად, არამეცნიერული ეწოდება. შედეგად სამეცნიერო მედიცინის ძალისხმევა კონტროლირებული კვლევების, დამტკიცების, მტკიცებულებების, სტატისტიკური მნიშვნელობისა და უსაფრთხოების მიმართულებით „ალტერნატიული მედიცინის“ სასარგებლოდ უარყოფილი ან გაუფასურებულია და სულ მეტი პაციენტის სიცოცხლე საფრთხეში ვარდება.

დამატებითი და ალტერნატიული მედიცინის (TAT) ალბათ კომერციულად ყველაზე წარმატებული და გავრცელებული სფერო „ფიტოთერაპიად“ წოდებული მცენარეული მკურნალობაა. ქვეყნათა უმეტესობაში ბალახებით მოვაჭრეებთან და აფთიაქებში „საკვებ დანამატებად“ იყიდება აბები, ფხვნილები, მცენარეული ექსტრაქტები და ელექსირებად წოდებული სხვადასხვა თხევადი ნარევი.

მცენარეული პროდუქტების ბაზარი იზრდება. ინტერესის მიუხედავად, მხოლოდ ძალიან მცირე ნაწილის სარგებელი დადასტურდა მსუბუქი და საშუალო ჯანმრთელობის პრობლემებისთვის. მაგალითად ჟენშენი სისუსტისთვის, ჯანჯაფილი გულისრევისთვის, კრაზანა დეპრესიისა და სეზონური გუნებაგანწყობის აშლილობისთვის. თუმცა მძიმე დაავადებებში გამოცდისას ისინი ყოველთვის წარუმატებელი იყო. ამიტომ ბაზრის შესანარჩუნებლად „წამლის“ სახელი ვერ მიიღეს და არსებობას „ბუნებრივის“, „დანამატის“ ან „ტრადიციულის“ სახელებით აგრძელებენ.

გამოვლინდა, რომ მატერიალურად უზრუნველყოფილი, მაღალი კულტურული დონისა და განათლების მქონე ადამიანები მცენარეული მკურნალობისკენ უფრო არიან მიდრეკილი. მეტიც, 30 და 40 წლის ასაკის ქალები მათი ყველაზე დიდი მომხმარებლები არიან. ეს ერთდროულად გასაოცარიცაა და მოსალოდნელიც.

ერთ-ერთი მიზეზი თანამედროვე მედიცინის შეზღუდვებია. მრავალი დაავადების მკურნალობის დიდი წინსვლის მიუხედავად, მეცნიერებაში ჯერ კიდევ ბევრი უპასუხო კითხვაა. თუმცა მეცნიერები და ჯანდაცვის პროფესიონალები შეზღუდვებს აცნობიერებენ და თითოეული გამოყენებული მკურნალობის გაუმჯობესებას ცდილობენ.

კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ფაქტორია რწმენა, რომ „ბუნებრივად“ წოდებული ყველა პროდუქტი კარგია და უსაფრთხოა, მიუხედავად მრავალი საწინააღმდეგო მტკიცებულებისა. ბიოლოგიის მოყვარულებმა კარგად იციან, რომ ბუნებაში ბევრი შხამიც არსებობს. მაგალითია თამბაქო. შეცდომას, თითქოს ყველაფერი ბუნებრივი კარგი და უსაფრთხოა, ზოგი მოყვარული მკვლევარიც იზიარებს. ეს ფიტოთერაპევტების უდიდესი შეცდომაცაა.

კიდევ ერთი გამორჩენილი გარემოებაა ის, რომ ადამიანის სხეულისა და ფიზიოლოგიის დონეზე „ბუნებრივი“ მნიშვნელობას კარგავს. მაგალითად ორგანიზმი ფიზიოლოგიურად ვერ არჩევს ქიმიურად სინთეზირებულ C ვიტამინსა და ციტრუსიდან მიღებულ C ვიტამინს. ამასთან, რამდენად ბუნებრივია ექსტრაქტის აბებით ისეთი კონცენტრაციის მიღება (ასეულობით ან ათასჯერ ეკვივალენტი), რომელსაც ბუნებაში ვერ ნახავთ?

გარდა ამისა, რამდენად შეიძლება ვენდოთ მცენარეული პროდუქტების შემცველობას, რომლებიც წამლების მსგავს მკაცრ კონტროლს არ გადის? მაგალითად ზოგი „ჟენშენის აბი“ საერთოდ არ შეიცავდა ჟენშენს. ამასთან, ე.წ. „ბუნებრივი“ საშუალებები იყიდება მათი მოქმედებისა და საფრთხეების შესახებ ძალიან მცირე გადამოწმებადი ინფორმაციით.

ინტერესის ზრდის სხვა მიზეზია სინთეზური წამლების გვერდითი მოვლენების შიში. დამატებითი მედიცინის ერთ-ერთმა წამყვანმა მეცნიერმა, პროფესორმა ედზარდ ერნსტმა თქვა: „სიცოცხლისთვის საშიში მრავალი დაავადებისას აუცილებელ ზოგ მძიმე მკურნალობასთან შედარებით მცენარეული წამლები უფრო რბილი, ნაზი და უსაფრთხო საშუალებების ‘პრეტენზიას’ ატარებს.“ მცირე ეფექტის მქონეს მცირე გვერდითი მოვლენები რომ აქვს, გასაკვირი არ არის, თუმცა ყოველდღიურ პრაქტიკაში მცენარეული მკურნალობით დაზარალებულ ბევრ პაციენტსაც ვხვდებით.

შორსწასულ (მაგალითად 4. სტადიის მეტასტაზურ კიბოს) დაავადებებში სრული გამოჯანმრთელების ძიება მცენარეული მკურნალობისკენ მიმართვის კიდევ ერთი მოტივაციაა. ამის სურვილი უფრო მკაფიოა 4. სტადიის კიბოს პაციენტებში, რომლებსაც სტანდარტული მკურნალობა სრულ განკურნებას ვერ ჰპირდება. მათსა და ახლობლებში უიმედობა და დაძაბულობა შეინიშნება, ამასთან არსებობს რწმენა, რომ ალტერნატიული მკურნალობა სიცოცხლეს გადაარჩენს. ფიტოთერაპევტები ამას კარგად ხედავენ და „სრულ განკურნებას“ ჰპირდებიან (მიუხედავად იმისა, რომ კიბოს კონტროლსა და სრულ განკურნებაში მცენარეული მკურნალობის როლის არავითარი მტკიცებულება არ არსებობს).

ფიტოთერაპიის ბოლო მოტივაცია, სხვა დამატებითი და ალტერნატიული სფეროების მსგავსად, თვითმკურნალობის მიმზიდველობაა. საკუთარი ცხოვრების შესახებ მთავარი და ერთადერთი გადაწყვეტილების მიმღებად ყოფნის სურვილი თანამედროვე ადამიანის წამყვანი თვისებაა. თუმცა გასაკვირი არაა, რომ ადამიანები თმას, სახლსა და მანქანას სპეციალისტებს ანდობენ, ჯანმრთელობისა და სხეულის მიმართ კი ამ სიფრთხილეს უგულებელყოფენ?

ამასთან, არც გვავიწყდება და არც უგულებელვყოფთ, რომ მცენარეები „როგორც ყოველთვის“ წამლების მდიდარი წყაროა. დღეს მთლიანად სინთეზური ასპირინი საუკუნის წინ ტირიფის ქერქიდან მიიღეს. ხშირად გამოყენებული ეფექტიანი ქიმიოთერაპიული წამალი პაკლიტაქსელი თავდაპირველად ურთხმლიდან მიიღეს. ეფექტიანი წამლებისთვის მცენარეების კვლევა გრძელდება. თუმცა წარმოება უბრალოდ ექსტრაქტის გამოყოფა კი არა, აქტიური ქიმიკატის მოწინავე ტექნოლოგიით განცალკევებაა. ყველაფრის „ბუნებრივად“ ქცევის მოდა ზოგ ფიტოთერაპიის საფრთხისა და არაეფექტიანობის უგულებელყოფას იწვევს. სათანადო კვლევისა და რეგულირების გარეშე ეს მხოლოდ ნოსტალგიად დარჩება.

დასკვნა

ალტერნატიული მედიცინის მიმწოდებლები ჩვენს ქვეყანაშიც, განვითარებული ქვეყნების მსგავსად, სწრაფად იცვლებიან. ამ მიმზიდველი სფეროს პრაქტიკოსები სწრაფად პროფესიონალებად, ექიმებად და აკადემიური სტატუსის მქონე მასწავლებლებადაც იქცევიან. ერთგვარ სამეცნიერო თაღლითობაში ჩართული ეს ადამიანები ჯადოსნური და სწრაფად მზარდი ბაზრის წილისთვის შთამბეჭდავი სახელებით აქვეყნებენ ერთმანეთის მსგავს, ასლის ტიპის წიგნებს, კურსი, განკურნება სათაურებით და აშკარად უკვდავების გაყიდვაში ეჯიბრებიან ერთმანეთს. უკვდავება ისაა, რასაც მდიდარიც და ღარიბიც ყოველთვის იყიდდა. ეს უნივერსალური, არარეალური მოთხოვნა სამეცნიერო თაღლითთა ენთუზიაზმსა და მოტივაციას კვებავს. მანიპულატორები ნამდვილ მიზნებს ტექსტებსა და სიტყვებში პროცენტულად ოთხმოცდაათი და მეტი სწორი და საზოგადოებისთვის მისაღები მოსაზრებების შიგნით მალავენ. სტრიქონებს შორის ჩამარხული მიზნობრივი აზრებით, დაბნეულობით, მეცნიერებისადმი უნდობლობითა და უკვდავების ფარული დაპირებებით ამ ირაციონალურ მოთხოვნას ზრდიან და შეთავაზების ბაზარს ქმნიან.

დაკვირვებით დანახვა რთული არ არის. ადვილად ამოიცნობთ თაღლითებს, რომელთა განცხადება, კომენტარი ან წიგნი გიქმნით განცდას, რომ ყველა დაავადებას გამოსავალი აქვს და უკვდავება ბუნებაში იმალება, სანაცვლოდ კი მეთოდს, მცენარეულ კურსსა თუ ბუნებრივ პროდუქტს გთავაზობენ.