ორი დარტყმა: კნუდსონი, რეტინობლასტომა და მემკვიდრული კიბოს არითმეტიკა, 1971
ამ სტატიაში
ორი დარტყმა: კნუდსონი, რეტინობლასტომა და მემკვიდრული კიბოს არითმეტიკა, 1971
გუშინ ერმა კიბოსთვის ფული და ორგანიზაცია შექმნა (დღე 150). იმავე წელს, აპრილში, ექიმმა სხვა რამ გააკეთა: გათვლა ჩაატარა. რატომ ჩნდება ბავშვობის თვალის სიმსივნე ზოგ ბავშვს ერთ თვალში და ზოგს ორივეში? მისი პასუხი ოთხ გვერდს იკავებდა. 148-ე დღეს, ლი-ფრაუმენის ოჯახების შემდეგ, ვთქვი, რომ მომდევნო დღეებში ორი დარტყმის იდეას დავუბრუნდებოდით. დღეს ამ სიტყვას ვასრულებ.
ერთი ექიმი, ერთი დასტა საქაღალდე
რეტინობლასტომა ბავშვობის ასაკის სიმსივნეა, რომელიც თვალის უკანა კედელზე, ბადურაში ვითარდება. NCI-ის ექიმებისთვის განკუთვნილი მიმოხილვის მიხედვით, ის 15 წლამდე ასაკის კიბოების დაახლოებით 3 პროცენტს შეადგენს, ხოლო შემთხვევათა ორი მესამედი 2 წლამდე ვლინდება. ზოგ ბავშვს სიმსივნე ორივე თვალში უჩნდება, ხშირად რამდენიმე კერაში და ძალიან ადრე. ზოგს ერთ თვალში, ერთ კერაში, უფრო გვიან. ზოგ ოჯახში დაავადება თაობიდან თაობას გადაჰყვება.
ალფრედ კნუდსონი 1922 წელს ლოს-ანჯელესში დაიბადა; კიოტოს პრემიის გვერდის მიხედვით, მედიცინა კოლუმბიის უნივერსიტეტში (1947) და ბიოქიმიისა და გენეტიკის დოქტორის ხარისხი კალტექში (1956) მიიღო. 1969 წელს ჰიუსტონში, ტეხასის უნივერსიტეტში პროფესორი გახდა. ჩერნოფის 2021 წლის რეტროსპექტივის მიხედვით, 1971 წელს 49 წლის იყო და მემკვიდრულ მეტაბოლურ დაავადებებს სწავლობდა; იგი წლებზე გადაჭიმულ პაციენტთა ჩანაწერებს გადახედავდა. კროჩეს ბიოგრაფიული შენიშვნა ამბობს, რომ ჩანაწერები M.D. Anderson-ის რეტინობლასტომიანი ბავშვებისა იყო. ჩერნოფის მიხედვით, ანალიზი კომპიუტერის გარეშე გაკეთდა: მრუდების მორგება და პუასონის სტატისტიკა, ოთხგვერდიან სტატიაში, ერთი ავტორით და ერთი ნახაზით.
იდეა ვაკუუმში არ დაბადებულა. ჩერნოფი კიბოში მრავალმუტაციური თეორიისთვის ასახელებს ნორდლინგს (1953) და ეშლის (1969); არმიტაჯისა და დოლის 1954 წლის მრავალსაფეხურიანი თეორიაც იმავე შტოს ეკუთვნის. ეშლის 1969 წლის ივნისის მიმოხილვის სათაურში უკვე წერია „two hit“: კუჭის კიბოს ასაკობრივი მრუდებით ის ამტკიცებს, რომ მრავალსაფეხურიანი მოდელი ორსაფეხურიანზე უკეთ ერგება. ე.ი. გამოთქმა „ორი დარტყმა“ მხოლოდ კნუდსონს არ ეკუთვნის. კნუდსონის წვლილი ის იყო, რომ აბსტრაქტული ასაკობრივი მრუდი ერთი ადამიანური დაავადების დათვლად დაკვირვებებს დაუკავშირა და მემკვიდრეობა შემოიტანა.
ოთხი გვერდი: ორი მუტაცია
სტატია გამოქვეყნდა Proceedings of the National Academy of Sciences-ის 68-ე ტომის მე-4 ნომერში, 820-823 გვერდებზე (PubMed-ისა და SciSpace-ის ჩანაწერები). რეზიუმეს მიხედვით, კნუდსონმა 48 რეტინობლასტომის შემთხვევა და გამოქვეყნებული მოხსენებები შეისწავლა. კონცეპტუალური რეზიუმე: რეტინობლასტომა კიბოა, რომელიც ორი მუტაციური მოვლენით წარმოიშობა; მემკვიდრულ ფორმაში პირველი მუტაცია სასქესო უჯრედიდან მოდის, მეორე სხეულის უჯრედში ხდება; არამემკვიდრულ ფორმაში ორივე სხეულის უჯრედებში ხდება.
რიცხვითი ნაწილი ასეთია: თუ დავუშვებთ, რომ მეორე მოვლენა პირველი მუტაციის თითო მატარებელზე საშუალოდ დაახლოებით სამ სიმსივნეს იწვევს, პუასონის განაწილება ერთ ჩარჩოში ხსნის მატარებლებს, რომლებსაც სიმსივნე არასდროს უვითარდებათ, მათ, ვისაც ერთ ან ორივე თვალში აქვს სიმსივნე, და რამდენიმე სიმსივნეს ერთ თვალში. იგივე საშუალო მუტაციის სიჩქარეების შეფასების საშუალებასაც იძლევა; რეზიუმე იუწყება, რომ პირველი მუტაციის სიჩქარეები ჩანასახოვან ხაზსა და სხეულის უჯრედებში და მეორისა სხეულის უჯრედებში დაახლოებით თანაბარი აღმოჩნდა. ჩერნოფის მიხედვით, კნუდსონმა ოჯახური შემთხვევებიდან დაასკვნა, რომ დაზიანებული გენი რეცესიულად იქცევა.
როგორ იკითხება ორი დარტყმა
თითოეულ გენს ორი ასლი აქვს. მემკვიდრული რეტინობლასტომის მქონე ბავშვი პირველ „დარტყმას“ დაბადებიდან ატარებს, სხეულის თითოეულ უჯრედში. ბადურაში მილიონობით უჯრედია და საკმარისია, რომელიმე მათგანში მეორე ასლიც დაზიანდეს. ბევრი უჯრედი ბევრ შანსს ნიშნავს: სიმსივნე ადრე ჩნდება, რამდენიმე კერაში, ხშირად ორივე თვალში. არამემკვიდრულ ბავშვს ერთსა და იმავე ერთ უჯრედში ორი ცალკე დარტყმა უნდა მიეღო. ეს იშვიათი დამთხვევაა; სიმსივნე ერთია, გვიანი და ერთ თვალში. ერთი დაავადების ორი სახე, მოვლენათა ერთი და იგივე რაოდენობა.
პატარა გათვლა ამას კონკრეტულს ხდის. პუასონის განაწილებაში, სადაც სამი სიმსივნეა მოსალოდნელი, არც ერთის არქონის ალბათობა e-3-ია, ანუ დაახლოებით 5 პროცენტი. ეს ჩემი საკუთარი არითმეტიკაა, მოდელის პროგნოზი და არა სტატიიდან აღებული გაზომვა. კიოტოს პრემიის გვერდის მიხედვით, კნუდსონმა 1973 წელს შემოგვთავაზა, რომ ორი დარტყმა ერთი რეცესიული გენის ორ ასლზე მოდის, ხოლო 1982 წელს — სახელი „ანტიონკოგენი“. დღეს ასეთ გენებს სიმსივნის სუპრესორულ გენებს ეძახიან.
ჰიპოთეზიდან გენამდე
რამდენიმე წლის შემდეგ სხვა სახელი მსგავს მიმართულებას უყურებდა. კომინგსმა თავის 1973 წლის 1 დეკემბრის PNAS-ის სტატიაში შემოგვთავაზა, რომ სიმსივნეები მაშინ წარმოიშობა, როცა მარეგულირებელი გენების წყვილის ორივე წევრი დაზიანდება, და რომ ავტოსომურ-დომინანტურ მემკვიდრულ სიმსივნეებში, როგორიც რეტინობლასტომაა, ერთი დეფექტური მარეგულირებელი გენი ჩანასახოვანი ხაზიდან მოდის, მეორე კი მოგვიანებით ემატება. იყვნენ თუ არა ისინი ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი და ვინ იყო პირველი ერთი გენის ორი ასლის იდეაში, ჩემი წყაროები არ ამბობენ; არც მე ვამტკიცებ.
მტკიცებულების ნაწილი ქრომოსომებიდან მოვიდა. Nature-ის ერთი მიმოხილვის ბიბლიოგრაფიის სათაურების მიხედვით, 1976 წელს ორმა ცალკე შეტყობინებამ მე-13 ქრომოსომის გრძელ მკლავში დელეცია რეტინობლასტომას დააკავშირა (კნუდსონი და სხვ.; ფრანკე და კუნგი). 1983 წელს უებსტერ კავენიმ და კოლეგებმა Nature-ში აჩვენეს, რომ რეცესიული ალელები ქრომოსომული მექანიზმებით ვლინდება; ჩერნოფის მიხედვით, რეტინობლასტომებში პოლიმორფული გადამჭრელი უბნების დაკარგვამ ერთი დაზიანებული RB ალელისა და ერთი დაკარგული პარტნიორის იდეა გაამყარა. 1986 წელს ფრენდმა, ბერნარდსმა, როგელიმ, ვაინბერგმა, რაპაპორტმა, ალბერტმა და დრიამ Nature-ის 323-ე ტომში (643-646) 13q14-ზე RB ლოკუსის დნმ-ის ფრაგმენტი აღწერეს; ეს უბანი რეტინობლასტომებსა და ოსტეოსარკომებში ხშირად იშლება, ტრანსკრიპტი არ აღმოჩნდა. 1987 წელს ლიმ და კოლეგებმა გენი დაკლონეს და დაასექვენსეს (ჩერნოფი). კნუდსონის მიერ მისი აღწერიდან თხუთმეტი წელი გავიდა. ჩანასახოვანი ხაზის p53 მუტაცია, რომელიც მალკინმა და კოლეგებმა 1990 წელს ლი-ფრაუმენის ოჯახებში იპოვეს (დღე 148), იმავე ლოგიკის მეორე დიდი მაგალითი იყო. კიოტოს პრემიის გვერდი დასძენს, რომ ჰიპოთეზამ სხვა სუპრესორული გენების, როგორიცაა WT1 და BRCA1, აღმოჩენამდე მიიყვანა.
საზღვრები და ფასი
პირველი საზღვარი ისაა, რომ თორმეტი წელი ჰიპოთეზა სტატისტიკურ დასკვნად რჩებოდა: 48 შემთხვევა, ორი მოვლენა და მოდელი. იმას, რომ ის სწორი აღმოჩნდა, ეს არ წაუშლია. მეორე საზღვარი ისაა, რომ „ორი“ ზედა ზღვარი არ არის. ჩერნოფის მიხედვით, ორი დარტყმა სიმსივნეს იწყებს, მაგრამ არ ასრულებს; მესამე დარტყმებიც სჭირდება. ზოგი გენი ერთი ასლის დაკარგვითაც შეიძლება მოქმედებდეს (ჰაპლოუკმარისობა; ნაჩვენებია თაგვში p27-ისთვის, და ამას ადამიანში აღმოჩენად ვერ ჩავთვლით). RB1 ზოგჯერ პრომოტორის მეთილირებით ჩუმდება დნმ-ის თანმიმდევრობის ცვლილების გარეშე. ე.ი. ორი დარტყმა პრინციპი და სასტარტო წერტილია და არა ყველა კიბოს სქემა.
ფასი მემკვიდრული ფორმის მქონე ბავშვებზე ეკისრება. NCI-ის მიმოხილვის მიხედვით, რეტინობლასტომის მემკვიდრული ფორმა 25-30 პროცენტია, არამემკვიდრული 70-75 პროცენტი; ორმხრივი დაავადების მქონე ყველა პაციენტი და ცალმხრივთა დაახლოებით 15 პროცენტი მემკვიდრულად ითვლება. მემკვიდრული RB1 ვარიანტების დაახლოებით 25 პროცენტი დაავადებული მშობლისგან მოდის, დაახლოებით 75 პროცენტი ახლად ჩნდება. ე.ი. ოჯახური ანამნეზის არარსებობა რისკს არ გამორიცხავს. ფრენდისა და კოლეგების რეზიუმე ისიც აღნიშნავს, რომ მატარებლებს მეორადი სიმსივნეების, განსაკუთრებით ოსტეოსარკომის, მაღალი რისკი აქვთ. გენეტიკური ტესტი, ოჯახის გამოკვლევა და მეთვალყურეობა საკუთარ ტვირთს ატარებს.
რა დარჩა
- იდეა, რომ მემკვიდრული და არამემკვიდრული კიბო ერთი გზის ორი ბოლოა
- უჯრედის დონეზე რეცესიული, მაგრამ ოჯახში დომინანტურად მოჩანი რისკი
- სიმსივნის სუპრესორული გენის ცნება და მისი ძიების პროგრამა
რა დაეცა ან შესუსტდა
- სქემა „ზუსტად ორი დარტყმა, არც მეტი, არც ნაკლები“
- სახელი „ანტიონკოგენი“ (მის ადგილას სიმსივნის სუპრესორული გენი დამკვიდრდა)
მრავალსაფეხურიანი თეორიიდან RB1-მდე: 1953-1990. ღერძი 1950-დან 1991-მდე გრძელდება. მწვანე ნიშნები თარიღებია, რომლებზეც რამდენიმე წყარო თანხმდება; ცისფერი ნიშნები გვიჩვენებს თარიღებს, რომლებიც ერთ წყაროს ან მხოლოდ ბიბლიოგრაფიულ ჩანაწერს ეყრდნობა. ამ ტექსტში წყაროებს შორის წინააღმდეგობრივი თარიღი არ არის, ამიტომ ქარვისფერი ნიშანი არ გამოიყენება. მხოლოდ წლით ცნობილი თარიღები წლის შუაშია დახატული.
სტამბულის ერთი სერია
კნუდსონის მოდელს თურქეთთან პირდაპირ კავშირს არ ვუკავშირებ; მხოლოდ კლინიკურ სურათს გადმოვცემ. ჯებეჯის, ტუნჯერისა და კებუდის 2020 წელს Journal of Ophthalmology-ში გამოქვეყნებულმა ნაშრომმა (სტამბულის უნივერსიტეტი, სტამბულის სამედიცინო ფაკულტეტი, თვალის სნეულებები და ონკოლოგიის ინსტიტუტი, პედიატრიული ჰემატოლოგია-ონკოლოგია) 1992-2017 წლებში 298 თანმიმდევრული რეტინობლასტომიანი პაციენტიდან 5 წლის და მეტი ასაკის 18 პაციენტი (6 პროცენტი) შეისწავლა. დიაგნოზის დროს მედიანური ასაკი 9 იყო (5-18); 8 პაციენტს (44,4 პროცენტი) პირველადი დიაგნოზი არასწორი ჰქონდა; 16-ს ენუკლეაცია ჩაუტარდა; 97 თვის მედიანური მეთვალყურეობისას გადარჩენა 100 პროცენტი იყო, თვალის შენარჩუნების მაჩვენებელი 11,2 პროცენტი. ავტორები იმასაც შეგვახსენებენ, რომ დაბალრესურსიან ქვეყნებში პაციენტთა უმეტესობა გვიან სტადიაზე მიდის.
ნაშრომის რეზიუმე RB1 ტესტს არ ახსენებს. ჩემი დასკვნა ასეთია: ორი დარტყმის კლინიკური შესატყვისი წესია „სიმსივნე ორივე თვალში ან ადრეულ ასაკში, შეიძლება მემკვიდრული იყოს, ოჯახს მიადევნეთ თვალი“. ეს წესი მხოლოდ ადრეული დიაგნოსტიკისა და გენეტიკურ კონსულტაციაზე წვდომის პირობებში მუშაობს. თუ როგორ მუშაობს ეს თურქეთში, ამ წყაროებიდან ვერ ვიტყვი.
1953 წლიდან დღემდე
რა გადამოწმდა და რა რჩება გაურკვეველი
- ბიბლიოგრაფიული მონაცემი: PNAS 68(4):820-823, აპრილი 1971; PubMed-ისა და SciSpace-ის გვერდებზე თანხვედრაშია. სტატიის სრული ტექსტი ვერ გაიხსნა; შინაარსი აღებულია რეზიუმეებიდან და ჩერნოფის რეტროსპექტივიდან.
- 48 შემთხვევა: PubMed-ისა და SciSpace-ის რეზიუმეების მიხედვით, „48 შემთხვევა და გამოქვეყნებული მოხსენებები“. რომ ჩანაწერები M.D. Anderson-ს ეკუთვნოდა, მხოლოდ კროჩეს ბიოგრაფიული შენიშვნა ამბობს; ჩერნოფი და კიოტოს გვერდი ამას არ ახსენებს. ლექციის სლაიდზე მოცემული პროცენტები (მემკვიდრული წილი 35-45 პროცენტი) არ გამოვიყენე, რადგან 48 შემთხვევას არ ეთანხმება; მემკვიდრული წილი NCI-დანაა აღებული.
- „სამი სიმსივნე“ და მუტაციის სიჩქარეები: რეზიუმეებიდან; სტატიის ტექსტით არ გადამოწმებულა.
- e-3 ≈ 5 პროცენტი: ჩემი გათვლა და მოდელის პროგნოზი; რეალური პენეტრანტობა არ შემიმოწმებია.
- ტერმინი „two hit“: 1971 წლის რეზიუმე ამბობს „ორი მუტაციური მოვლენა“. ეშლის 1969 წლის სათაურში „two hit“ წერია. ვინ გამოიყენა ტერმინი პირველად კნუდსონის მოდელზე, ვერ ვიპოვე.
- ერთი გენის ორი ასლი: კიოტოს გვერდის მიხედვით, კნუდსონმა ეს 1973 წელს შემოგვთავაზა; კომინგსის სტატია 1973 წლის 1 დეკემბრითაა დათარიღებული. რომელი იყო პირველი, ვერ დავადგინე; კნუდსონის 1973 წლის მიმოხილვის ბიბლიოგრაფიული მონაცემი არ წამიკითხავს.
- არმიტაჯი-დოლი (1954), ნორდლინგი (1953): მხოლოდ ჩერნოფიდან და ერთი მიმოხილვის ბიბლიოგრაფიიდან; სტატიები არ წამიკითხავს. რამდენი საფეხური ჰქონდათ დაშვებული არმიტაჯსა და დოლს, არ დამიწერია.
- 1976 წლის დელეციის შეტყობინებები: მხოლოდ Nature-ის მიმოხილვის ბიბლიოგრაფიის სათაურები; შინაარსი არ წაკითხულა.
- კავენი 1983: მონაცემი DOI-დან (10.1038/305779a0); შინაარსი ჩერნოფიდან. ლი 1987: მხოლოდ ჩერნოფიდან; ბიბლიოგრაფიული მონაცემი არ არის.
- ფრენდი 1986: ავტორთა სია, ტომი და გვერდები ვისკონსინის უნივერსიტეტის ბიბლიოგრაფიული გვერდიდან; გამოქვეყნების თარიღი 16-22 ოქტომბერი, 1986.
- კნუდსონის ცხოვრება: 1922 წელს დაბადება და პრემიები კიოტოს გვერდიდან. რომ მისი სიცოცხლე 2016 წელს დასრულდა, Nature-ის 2016 წლის აგვისტოს ნეკროლოგის ჩანაწერიდან ჩანს; ზუსტი დღე არ გადამოწმებულა.
- საზღვრები: მესამე დარტყმები, ჰაპლოუკმარისობა და ეპიგენეტიკური გაჩუმება ჩერნოფიდან. თაგვის მონაცემი (p27) ადამიანზე არ განზოგადებულა.
- თურქეთი: ავტორები და ცენტრი PMC-ის გვერდიდან, რიცხვები რეზიუმედან. ნაშრომი არც კნუდსონს ეხება, არც RB1 ტესტს.
- გუშინდელი ყუთი: გადამოწმდა 1971 წლის სტატია, „ორი დარტყმის“ იდეა და მისი კავშირი 148-ე დღესთან.
სიმსივნის მიერ გამოძახებული სისხლძარღვი: ჯუდა ფოლკმანი და ანგიოგენეზი, 1971
დღეს სიმსივნის წარმოშობას, მის გენს შევხედეთ. ხვალ, იმავე წელს, ქირურგის კითხვა იმის შესახებ, რითი იკვებება სიმსივნე: შეიძლება მზარდმა სიმსივნემ ახალი სისხლძარღვები თავისკენ გამოიძახოს? გადავამოწმებ ჯუდა ფოლკმანის 1971 წლის იდეას, მასზე პირველ რეაქციებს და იმას, როგორ მიაღწია ის წამალამდე.
ავტორის შენიშვნა: ამ ტექსტზე მუშაობისას ყველაზე მეტად ის მაინტერესებდა, კნუდსონის გაკეთებული ისე გამეყო გამოთქმა „ორი დარტყმისგან“, რომ ეს გამოთქმა მისთვის არ მიმეწერა. მას მანამდეც იყენებდნენ სხვები; კნუდსონის წილი ისაა, რომ იგი დათვლად დაავადებას, მემკვიდრეობას და ბოლოს გენს დაუკავშირა. ჰიპოთეზა, რომელიც თორმეტი წელი მტკიცებულების გარეშე დარჩა და შემდეგ გენად გადაიქცა, ამ სერიის „მეცნიერების თვითგასწორების“ ერთ-ერთი ძაფია.
წყაროები და დამატებითი საკითხავი
- Knudson AG Jr. Mutation and cancer: statistical study of retinoblastoma. Proc Natl Acad Sci U S A 1971;68(4):820-823. doi:10.1073/pnas.68.4.820 (წაკითხულია PubMed-ისა და SciSpace-ის რეზიუმეებით; სრული ტექსტი ვერ გაიხსნა).
- Chernoff J. The two-hit theory hits 50. Mol Biol Cell 2021;32(22):rt1. doi:10.1091/mbc.E21-08-0407 (წაკითხულია შემაჯამებელი ხელსაწყოთი).
- Ashley DJB. The two "hit" and multiple "hit" theories of carcinogenesis. Br J Cancer 1969, გვ. 313-328. doi:10.1038/bjc.1969.41 (წაკითხულია შემაჯამებელი ხელსაწყოთი).
- Armitage P, Doll R. The age distribution of cancer and a multi-stage theory of carcinogenesis. Br J Cancer 1954 (ნანახია მხოლოდ ბიბლიოგრაფიული ჩანაწერი; შინაარსი არ წაკითხულა).
- Comings DE. A general theory of carcinogenesis. Proc Natl Acad Sci U S A 1973;70(12):3324-3328. doi:10.1073/pnas.70.12.3324 (წაკითხულია შემაჯამებელი ხელსაწყოთი).
- Cavenee WK, et al. Expression of recessive alleles by chromosomal mechanisms in retinoblastoma. Nature 1983;305:779. doi:10.1038/305779a0 (მხოლოდ ბიბლიოგრაფიული ჩანაწერი).
- Friend SH, Bernards R, Rogelj S, Weinberg RA, Rapaport JM, Albert DM, Dryja TP. A human DNA segment with properties of the gene that predisposes to retinoblastoma and osteosarcoma. Nature 1986;323(6089):643-646 (წაკითხულია რეზიუმის დონეზე).
- Kyoto Prize Foundation. 2004 Kyoto Prize Laureates: Alfred George Knudson Jr. kyotoprize.org (წაკითხულია შემაჯამებელი ხელსაწყოთი).
- Croce CM. ბიოგრაფიული შენიშვნა ალფრედ კნუდსონზე, 2018. amphilsoc.org (წაკითხულია შემაჯამებელი ხელსაწყოთი).
- National Cancer Institute. Retinoblastoma Treatment (PDQ), სპეციალისტებისთვის განკუთვნილი ვერსია. cancer.gov (წაკითხულია პირველი 100 000 სიმბოლო).
- Cebeci Z, Tuncer S, Kebudi R. Clinical features and long-term follow-up of patients with retinoblastoma in Turkish children older than 5 years of age. J Ophthalmol 2020;2020:8148013. doi:10.1155/2020/8148013.
- Mukherjee S. The Emperor of All Maladies: A Biography of Cancer. New York: Scribner; 2010 (ზოგადი კონტექსტი; შესაბამისი ნაწილი ამ ტექსტისთვის თავიდან არ წაკითხულა).
ეს ტექსტი „365 დღე კიბოს ისტორიაში“ სერიის 151-ე დღეა და კნუდსონის ორი დარტყმის ჰიპოთეზას ისტორიულ წაკითხვად წარმოადგენს. ეს ისტორიულ-პოპულარული შინაარსია და არა დიაგნოზი ან მკურნალობის რეკომენდაცია. მკურნალობისა და გენეტიკური კონსულტაციის გადაწყვეტილებებისთვის გაესაუბრეთ თქვენს ექიმს. წყაროები გადამოწმებულია; დეტალები, რომლებიც მხოლოდ ერთ მეორეულ წყაროს, მხოლოდ რეზიუმეს ან წაუკითხავ ტექსტს ეფუძნება, ფაქტების შემოწმების შენიშვნებშია მონიშნული.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
