პალიატიური მზრუნველობის საჭიროების მქონე პაციენტების მხოლოდ 10% იღებს ამ მომსახურებას

მედიცინაში დაავადებებს ზოგადად 2 კლასად განვიხილავთ: ინფექციურ დაავადებებად და არაგადამდებ დაავადებებად. COVID-19-ის პანდემიის მიზეზი, რომელსაც ამჟამად ვებრძვით, ინფექციური მიკროორგანიზმი — ახალი ტიპის კორონავირუსია. ვირუსების მსგავსად, ბაქტერიები და სოკოებიც ყოველწლიურად მრავალი ადამიანის სიკვდილს იწვევს. თუმცა ყველა გარდაცვალების დაახლოებით 80% არაგადამდებ დაავადებებზე მოდის. მათ შორის წამყვანია კიბო, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები, სიმსუქნე, დიაბეტი, დემენცია (ჭკუასუსტობა) და ფილტვის ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადება (KOAH).

მსოფლიოს მოსახლეობის დაბერებასთან ერთად არაგადამდები დაავადებების ტვირთი კვლავ იზრდება, ხოლო მთელ მსოფლიოში პალიატიური მზრუნველობის გადაუდებელი და დაუკმაყოფილებელი საჭიროება და მოთხოვნა არსებობს.

პალიატიური მზრუნველობამოიცავს მკურნალობის მეთოდებს, რომლებიც მძიმე და/ან პროგრესირებადი დაავადების მქონე პირებსა და მათ ახლობლებს დიაგნოზის დასმის მომენტიდან დაავადების მთელი მიმდინარეობისას მიეწოდება და ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებასა და ჩივილების შემცირებას ისახავს მიზნად. მას „მხარდამჭერ მკურნალობასაც“ უწოდებენ.

ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია (DSÖ) ამბობს, რომ ამჟამად პალიატიური მზრუნველობის საჭიროების მქონე ადამიანების მხოლოდ 10% იღებს ამ მზრუნველობას.

DSÖ ვარაუდობს, რომ 56,8 მილიონზე მეტ ადამიანს პალიატიური მზრუნველობა სჭირდება. ამ პაციენტების უმრავლესობა (78%) დაბალი და საშუალო შემოსავლის მქონე ქვეყნებში ცხოვრობს.

DSÖ ხარისხიანი პალიატიური მზრუნველობის მომსახურებებზე ხელმისაწვდომობის გასაზრდელად „გადაუდებელი და შეთანხმებული მოქმედებისკენ“ მოუწოდებს. ამ მიზნით მან ორი ახალი ანგარიში გამოაქვეყნა. მიზანია, ქვეყნებს დაეხმაროს პალიატიური მზრუნველობის განვითარების შეფასებასა და პალიატიური მომსახურებების ხარისხის გაუმჯობესებაში.

ყოველწლიურად 25 მილიონი ადამიანი სამედიცინო თვალსაზრისით საკმარისი შემსუბუქების მიღების გარეშე იღუპება 

ამ საკითხის გადაუდებლობა The Lancet -ის 2017 წლის ანგარიშში იყო ხაზგასმული. ეს პირველი კვლევა იყო, რომელშიც პალიატიური მზრუნველობის სპეციალისტებმა მთელ მსოფლიოში შეაფასეს დაავადებებთან და ტრავმებთან დაკავშირებული მძიმე ტანჯვის მასშტაბი და მისგან გამომდინარე პალიატიური მზრუნველობისა და ტკივილის შემსუბუქების საჭიროება .

The Lancet -ის ანგარიშის მიხედვით, ყოველწლიურად 25,5 მილიონზე მეტი ადამიანი მძიმე ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ტანჯვის საკმარისი შემსუბუქების გარეშე იღუპება.

მკვლევრებმა ტკივილის შემსუბუქებისა და პალიატიური მზრუნველობის რამდენიმე დაბრკოლება გამოავლინეს, მათ შორის ის, რასაც „ოპიოფობიას“ უწოდებენ: ოპიოიდების (ნარკოტიკული ტკივილგამაყუჩებლების) სათანადო სამედიცინო გამოყენებასთან დაკავშირებული წინასწარგანწყობა და მცდარი ინფორმაცია.

მკვლევრებმა პრობლემად ასევე დაასახელეს ის, რომ მედიცინა „დიდწილად“ მკურნალობასა და სიცოცხლის გახანგრძლივებაზეა ორიენტირებული და უგულებელყოფს სიკვდილთან ახლოს მყოფი პაციენტების მზრუნველობასა და ცხოვრების ხარისხს.

მსოფლიოს მრავალ ნაწილში მორფინის ხელმისაწვდომობის ნაკლებობა ტკივილის არასაკმარის კონტროლშიდიდ როლს ასრულებს. ბიუროკრატიასთან დაკავშირებული ძალიან რთული პრობლემები შეიძლება წარმოიშვას. მაგალითად, სუბსაჰარულ აფრიკის ქვეყნებში მორფინის ხელმისაწვდომობის კონტროლის კანონმდებლობის გამო პაციენტებს ადგილობრივ პოლიციის განყოფილებაში რეგისტრაციისთვის ათეულობით მილის გავლა უწევთ. თურქეთში მორფინსა და მსგავს ოპიოიდურ ტკივილგამაყუჩებლებზე ხელმისაწვდომობის პრობლემა არ არსებობს; ამასთან, ამ ტკივილგამაყუჩებლების მიმართ, რომლებიც სწორად გამოყენებისას საკმაოდ უსაფრთხოა, სერიოზული წინასწარგანწყობის პრობლემას ვაწყდებით.

DSÖ-ის ახალი ანგარიშები — რასაც არ ზომავთ, ვერ მართავთ

პირველი ანგარიში პალიატიური მზრუნველობის განვითარების გაზომვისა და ამ სფეროში კლინიკური გადაწყვეტილებების მიღების მხარდასაჭერად სანდო მონაცემების მომცემი „მოქმედებაზე ორიენტირებული ინდიკატორების ნაკრების“ (a set of actionable indicators) შესახებ გლობალური კონსენსუსის ჩამოყალიბებისკენ მოუწოდებს.

შემოთავაზებული მოდელი ხაზს უსვამს ოპტიმალური პალიატიური მზრუნველობისთვის აუცილებელ 6 კომპონენტს :

1. პალიატიურ მზრუნველობასთან დაკავშირებულ მყარ ჯანდაცვის პოლიტიკას;
2. ძირითადი პალიატიური მედიკამენტების გამოყენებას;
3. პალიატიური მზრუნველობის უზრუნველყოფას ინტეგრირებული ჯანდაცვის მომსახურებებში;
4. ჯანდაცვის მუშაკებისა და მოხალისეების სწავლებასა და მომზადებას პალიატიური მზრუნველობის გასაწევად;
5. ადამიანებისა და თემების გაძლიერებას; და
6. პალიატიურ მზრუნველობასთან დაკავშირებულ კვლევებს.

კონცეპტუალური მოდელის გამოყენებით მკვლევრებმა პალიატიური მზრუნველობის 18 ინდიკატორი ჩამოთვალეს. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ამ ინდიკატორების გამოყენება ნებისმიერ ქვეყანას თავისი ინდივიდუალური საჭიროებების მიხედვით შეუძლია.

შემუშავდა ინდიკატორების ორი ქვეჯგუფი. პირველი მოიცავს 10 ძირითად ინდიკატორს, რომლებიც ქვეყნის შიგნით პალიატიური მზრუნველობის გაზომვისა და გლობალური შედარებითი ანალიზისთვის აუცილებელად მიიჩნევა.

მეორე ქვეჯგუფი სტრატეგიულ ინდიკატორებს მოიცავს. ცხრა ინდიკატორის გაზომვა ყველაზე შესაფერისად და მნიშვნელოვნად მიიჩნევა იმ ქვეყნებში, სადაც პალიატიური მზრუნველობა განვითარების საწყის ეტაპზეა.

მეორე ანგარიში ყურადღებას ამახვილებს „მხარდამჭერ პოლიტიკაზე, სტრატეგიაზე, განხორციელების პრაქტიკულ მიდგომებსა და რესურსებზე“. ავტორები პალიატიური მზრუნველობის პროგრამებისა და მომსახურებებისთვის გარკვეულ პრაქტიკულ სტრატეგიებს, პოლიტიკასა და დაგეგმვას განიხილავენ და ხაზს უსვამენ DSÖ-ისგან ხელმისაწვდომ შესაბამის რესურსებს.

მომსახურების გაწევის ადგილზე ხარისხიანი პალიატიური მზრუნველობა სახლში გაწეულ მზრუნველობასთან მიმართებით შეიძლება განვითარდეს და შენარჩუნდეს; გაუმჯობესების ძალისხმევის მიმართულების განსასაზღვრად შესაძლებელია მონაცემების შეგროვება და გამოყენება.