პაციენტების ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი კითხვა: როგორ შევამციროთ ქიმიოთერაპიის გვერდითი მოვლენები?

კიბოს მქონე პაციენტების „ექიმისთვის დასასმელი კითხვების“ სიის სათავეში დგას: „რა შეგვიძლია გავაკეთოთ მკურნალობის გვერდითი მოვლენების შესამცირებლად“. პაციენტები ხშირად გვეკითხებიან გვერდითი მოვლენების შესამცირებელ ისეთ დანამატებზე, როგორებიცაა ვიტამინები, ანტიოქსიდანტები, საკვები ან მცენარეული პროდუქტები. მათ ხშირად სარგებელზე მეტი ზიანის მოტანის პოტენციალი აქვთ. გვერდითი მოვლენების შესამცირებლად კი ხშირად მივიწყებული მეთოდი შეიძლება საუკეთესო იყოს: ვარჯიში!

ვარჯიში ქიმიოთერაპიის დროს

მსხვილი ნაწლავის, ძუძუსა და სათესლე ჯირკვლის კიბოს, ასევე არაჰოჯკინის ლიმფომის გამო ქიმიოთერაპიის მიმღებ 266 პაციენტში ჩატარებული ახალი კვლევის თანახმად, ქიმიოთერაპიის დროს ვარჯიში კიბოს მქონე პაციენტებს ეხმარება მკურნალობის დამასუსტებელი ეფექტების დაძლევასა და ჩვეულ ცხოვრებაში უფრო სწრაფად დაბრუნებაში.

კვლევის გეგმა

ყველა მონაწილე ჩაერთო 6-თვიან სავარჯიშო პროგრამაში. ნახევარმა პროგრამა ქიმიოთერაპიის დროს, მის დასრულებამდე 3 თვით ადრე დაიწყო, მეორე ნახევარმა კი ქიმიოთერაპიის დასრულების შემდეგ. წინა კვლევებმა აჩვენა, რომ ვარჯიში კიბოს მქონე პაციენტებს სარგებელს აძლევს, თუმცა ეს პირველი კვლევაა, რომელიც სწავლობს, რა მექანიზმით შეიძლება ვარჯიშის დაწყების დრომ მკურნალობის ეფექტებზე იმოქმედოს.

პიკური სავარჯიშო უნარი

პიკური სავარჯიშო უნარი განისაზღვრება როგორც „გულ-სისხლძარღვთა სისტემის მაქსიმალური უნარი, ვარჯიშისას მომუშავე ჩონჩხის კუნთებს ჟანგბადი მიაწოდოს, და მომუშავე კუნთის მაქსიმალური უნარი, სისხლიდან ჟანგბადი მიიღოს“.

პიკური VO2 ზოგადი ფიზიკური მომზადების მაჩვენებელია. მათ, ვინც ქიმიოთერაპიის დროს ვარჯიშობდა, ქიმიოთერაპიის დასრულების შემდეგ პიკური VO2 ნაკლებად შეუმცირდათ. ამ მომენტში პიკური VO2 მათთან დაახლოებით ნახევრით ნაკლებად დაეცა, ვიდრე მეორე ჯგუფში: –2,8 mL/kg/dk, შედარებით –5,8 mL/kg/dk-თან.

მოვარჯიშე ჯგუფმა, არამოვარჯიშე ჯგუფთან შედარებით, ძალის, ცხოვრების ხარისხისა და ფიზიკური ფუნქციის ნაკლები დანაკარგი აღნიშნა. ასევე, მოვარჯიშე ჯგუფში დაღლილობა ნაკლები იყო.  

ნიდერლანდებში გრონინგენის უნივერსიტეტის სამედიცინო ცენტრის ონკოლოგი, დოქტორი Annemiek Walenkamp ამბობს: „მაშინაც კი, თუ პაციენტები მკურნალობის გამო დაღლილი არიან, ვარჯიშს შეუძლია კუნთოვან ძალაში ცვლილებები გამოიწვიოს და ფიზიკური მდგომარეობა გააუმჯობესოს“.

ვარჯიში კიბოს მკურნალობის შემდეგ ფიზიკური მომზადებისთვისაც

Walenkamp განმარტავს, რომ ვარჯიში ორგანიზმში უჯრედულ ცვლილებებს იწვევს და კუნთოვან უჯრედებში მიტოქონდრიების წარმოქმნას ასტიმულირებს. „მეტი მიტოქონდრია ორგანიზმის ენერგიის რაოდენობას ზრდის. ვარჯიში ჟანგბადის ცირკულაციასაც აძლიერებს. ეს ენერგიის უფრო ეფექტურად გამოყენების საშუალებას გაძლევთ.“, დასძენს ის.

თუ ქიმიოთერაპიის დროს უსაფრთხოდ ვარჯიში შეუძლებელია, მისი დასრულების შემდეგ შედგენილი პროგრამაც შეიძლება სასარგებლო იყოს. სინამდვილეში, კვლევის ყველა მონაწილემ, დაწყების დროის მიუხედავად, სავარჯიშო რეჟიმის დასრულებიდან 1 წლის შემდეგ შეძლო ფიზიკური მომზადების საწყის დონეზე დაბრუნება.

ფილტვებისა და გულის ფიზიკური ფუნქციის შენარჩუნება კიბოს მქონე პაციენტებისთვის მნიშვნელოვანია, რადგან შეიძლება გადარჩენის შანსი გაზარდოს. სხვა კვლევამ აჩვენა, რომ სავარჯიშო ტესტის დროს პაციენტების მიერ მიღწეული ყოველი დამატებითი 1 MET, ანუ მეტაბოლური ეკვივალენტი — მშვიდად ჯდომისას დახარჯული ენერგიის რაოდენობა, კიბოთი სიკვდილის რისკს 25%-ით ამცირებდა.

რა ტიპის ვარჯიში უნდა შეასრულონ კიბოს მქონე პაციენტებმა?

ნიდერლანდების კვლევაში მონაწილეები კვირაში 3 დღე 30 წუთის განმავლობაში კარდიოვარჯიშს ასრულებდნენ სტაციონარული ველოსიპედით ან სარბენი ბილიკით, კვირაში ორჯერ 20-დან 30 წუთამდე წონებით ვარჯიშობდნენ და კვირაში ერთხელ გასართობ სპორტს მისდევდნენ, მაგალითად დარბაზის ჰოკეის, ფეხბურთს ან ბადმინტონს. პირველი 3 თვე ფიზიოთერაპევტთან მუშაობდნენ, ბოლო 3 თვე კი ეს რეჟიმი დამოუკიდებლად უნდა გაეგრძელებინათ.

Walenkamp ამბობს, რომ კიბოს სხვადასხვა ტიპისთვის ყველაზე უსაფრთხო ვარჯიშის დასადგენად დამატებითი კვლევებია საჭირო. მაგალითად, ფილტვის ან ძვლის კიბოს მქონე ადამიანებს განსაკუთრებული სიფრთხილე სჭირდებათ და უნდა დარწმუნდნენ, რომ კიბოს მქონე პაციენტების დახმარებაში სპეციალიზებულ ფიზიოთერაპევტთან მუშაობენ.

შედეგად, უსაფრთხოების ზომების დაცვის შემთხვევაში კიბოს მქონე ყველა პაციენტს შეუძლია სავარჯიშო პროგრამით სარგებლის მიღება.