Xəstələri ən çox maraqlandıran suallardan biri: Kimyaterapiyanın yan təsirləri necə azaldılır?

Xərçəng xəstələri üçün "həkimə veriləcək suallar" siyahısının başında "müalicənin yan təsirlərini azaltmaq üçün nə edə biləcəkləri" gəlir. Xəstələr çox vaxt bizdən yan təsirləri azaltmaq üçün vitamin, antioksidant, qida və ya bitki mənşəli məhsullar kimi əlavələr haqqında soruşurlar; bunlar çox vaxt faydadan daha çox zərər vermə potensialına malikdir. Yan təsirləri azaltmaq üçün isə çox vaxt ağıla gəlməyən bir üsul ən uyğun seçim ola bilər: Fiziki məşq!

Kimyaterapiya zamanı fiziki məşq

Kolon, süd vəzi, xaya xərçəngi və qeyri-Hodgkin limfomasına görə kimyaterapiya alan 266 xəstə üzərində aparılmış yeni tədqiqata görə kimyaterapiya zamanı fiziki məşq etmək xərçəng xəstələrinə müalicənin zəiflədici təsirlərinin öhdəsindən gəlməyə və normal həyatlarına daha tez qayıtmağa kömək edir.

Tədqiqat planı

Bütün iştirakçılar 6 aylıq fiziki məşq proqramında iştirak etdilər. İştirakçıların yarısı proqrama kimyaterapiya zamanı (kimyaterapiyanın tamamlanmasından 3 ay əvvəl), digər yarısı isə kimyaterapiya bitdikdən sonra başladı. Əvvəlki tədqiqatlar fiziki məşqin xərçəng xəstələrinə fayda verdiyini göstərmişdi, lakin bu tədqiqat məşqin vaxtının müalicənin təsirlərinə hansı mexanizmlə təsir edə biləcəyini araşdıran ilk tədqiqatdır.

Maksimal fiziki məşq qabiliyyəti

Maksimal fiziki məşq qabiliyyəti "ürək-damar sisteminin məşq edən skelet əzələsinə oksigen çatdırmaq və məşq edən əzələnin qandan oksigen almaq üzrə maksimal qabiliyyəti" kimi müəyyən edilir.

Maksimal VO2 göstəricisi ümumi fiziki hazırlığın göstəricisidir. Kimyaterapiya zamanı məşq edənlərdə kimyaterapiya bitdikdən sonra maksimal VO2 göstəricisi daha az azaldı. Bu mərhələdə onların maksimal VO2 göstəricilərində azalma digər qrupdakının (–2,8 mL/kg/min ilə müqayisədə –5,8 mL/kg/min) təxminən yarısı qədər idi.

Fiziki məşq edən qrup məşq etməyən qrupla müqayisədə güc, həyat keyfiyyəti və fiziki funksiyada daha az itki bildirdi. Məşq edən qrupda yorğunluq da daha az idi.  

Niderlanddakı Groningen Universiteti Tibb Mərkəzinin onkoloqu Dr. Annemiek Walenkamp, "Xəstələr müalicəyə görə yorğun olsalar belə fiziki məşq əzələ gücündə dəyişiklik yarada və fiziki vəziyyəti yaxşılaşdıra bilər" deyir.

Xərçəng müalicəsindən sonra gümrah qalmaq üçün də fiziki məşq

Walenkamp fiziki məşqin orqanizmdə hüceyrə dəyişikliklərinə səbəb olduğunu və əzələ hüceyrələrində mitoxondri istehsalını stimullaşdırdığını izah edir. "Daha çox mitoxondriyə malik olmaq bədəninizdəki enerji miqdarını artırır. Fiziki məşq oksigen dövranını da artırır. Bu isə enerjidən daha səmərəli istifadə etməyə imkan verir." deyə əlavə edib.

Kimyaterapiya zamanı fiziki məşqi təhlükəsiz etmək mümkün deyilsə, kimyaterapiyadan sonra hazırlanan proqram yenə də kömək edə bilər. Əslində, tədqiqatın bütün iştirakçıları nə vaxt başlamalarından asılı olmayaraq məşq rejimini tamamladıqdan 1 il sonra fiziki hazırlıqlarını başlanğıc səviyyəsinə qaytara bildilər.

Ağciyər və ürəyin fiziki hazırlığını qorumaq sağqalma şansını artıra bildiyi üçün xərçəng xəstələri üçün vacibdir. Başqa bir tədqiqat fiziki yük testi zamanı xəstələrin qazandığı hər 1 MET-in (metabolik ekvivalent: hərəkətsiz oturarkən sərf etdiyiniz enerji miqdarı) xərçəngə bağlı ölüm riskini 25% azaltdığını müəyyən edib.

Xərçəng xəstələri hansı fiziki məşqləri etməlidir?

Niderland tədqiqatında iştirakçılar həftədə 3 gün 30 dəqiqə kardio məşqi (stasionar velosiped, qaçış lenti), həftədə iki dəfə 20 ilə 30 dəqiqə ağırlıq məşqi və həftədə bir dəfə zal xokkeyi, futbol və ya badminton kimi əyləncə məqsədli idmanla məşğul oldular. İlk 3 ay fizioterapevtlə çalışdılar və son 3 ay ərzində bu məşq rejimini təkbaşına davam etdirmələri istənildi.

Walenkamp müxtəlif xərçəng növləri üçün ən təhlükəsiz məşqi müəyyənləşdirmək məqsədilə daha çox tədqiqata ehtiyac olduğunu bildirir. Məsələn, ağciyər və ya sümük xərçəngi olan şəxslər əlavə diqqət göstərməli və xərçəng xəstələrinə kömək etmək üzrə ixtisaslaşmış fizioterapevtlə çalışdıqlarından əmin olmalıdırlar.

Nəticə olaraq, təhlükəsizlik tədbirləri görüldükdə bütün xərçəng xəstələri fiziki məşq proqramından faydalana bilər.