ფოტოიმუნოთერაპია: კიბოს მიზნობრივი იმუნოთერაპიის მეთოდი

სტანდარტული ონკოლოგიური მკურნალობა მოიცავს ქირურგიას, რადიოთერაპიასა და ქიმიოთერაპიას. თუმცა კიბოს მკურნალობისა და პრევენციისთვის ყოველდღიურად სულ უფრო მეტი და მრავალფეროვანი მიდგომა მუშავდება. კიბოს უჯრედებში არსებული, მაგრამ ნორმალური უჯრედებისთვის არადამახასიათებელი ბიოლოგიური თავისებურებების აღმოჩენამ მიზნობრივ მკურნალობას გაუხსნა გზა, იმუნური სისტემის უკეთ გაცნობამ კი — იმუნურ თერაპიებს. უფრო ახალი მიდგომაა მიზნობრივი მკურნალობისა და იმუნოთერაპიის კომბინაცია. ამის ერთ-ერთი საუკეთესო მაგალითია ფოტოიმუნოთერაპია.

ფოტოიმუნოთერაპია, ინფრაწითელი (infrared) სინათლის გამოყენებით, მხოლოდ კიბოს უჯრედების სწრაფად განადგურებას ისახავს მიზნად ჯანსაღი უჯრედების დაზიანების გარეშე.

კიბოს უჯრედები ზედაპირზე ატარებს მათთვის სპეციფიკურ ზოგიერთ რეცეპტორს, ან ზოგიერთი რეცეპტორი კიბოს უჯრედებში ნორმალურ უჯრედებთან შედარებით გაცილებით უხვად გვხვდება. კიბოს უჯრედების სპეციფიკური რეცეპტორების აღმოჩენა კიბოს მიზნობრივი მკურნალობისშემუშავებისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია.

ფოტოიმუნოთერაპიისთვის მკვლევრებმა შექმნეს მოლეკულები, რომლებიც კიბოს სპეციფიკური რეცეპტორების ამომცნობ მონოკლონურ ანტისხეულებს უკავშირდება და გარკვეული ტალღის სიგრძის სინათლეს შთანთქავს. მათი თავისებურება ისაა, რომ კიბოს უჯრედის ზედაპირის სამიზნე რეცეპტორთან დაკავშირებისას ბოლოში არსებული სინათლის შთამნთქმელი მოლეკულა აქტიურდება. ფოტოიმუნოთერაპიის დეტალები შემდეგია;

• პაციენტს უკეთდება მონოკლონური ანტისხეულების ინექცია, რომლებიც კიბოს უჯრედის ზედაპირულ რეცეპტორებს ამოიცნობს და სინათლისადმი მგრძნობიარე მოლეკულას შეიცავს.
• ორგანიზმში შეყვანილი მონოკლონური ანტისხეულები კიბოს უჯრედების ზედაპირულ რეცეპტორებს ამოიცნობს და უკავშირდება. ამ დაკავშირების შედეგად სინათლისადმი მგრძნობიარე მოლეკულა აქტიურდება.
• პაციენტზე ლაზერული სინათლის გამოყენებისას გააქტიურებული სინათლისადმი მგრძნობიარე მოლეკულა კიბოს უჯრედის მემბრანის სტრუქტურას არღვევს და ნეკროზად წოდებულ უჯრედულ სიკვდილს იწვევს. მომაკვდავი კიბოს უჯრედიდან გამოთავისუფლებული უჯრედული მასალა, მაგალითად ცილები, სიმსივნის მიკროგარემოში ვრცელდება. იმუნური უჯრედები ამ მოლეკულებს „უცხოდ“ ამოიცნობს და უტევს. ამგვარად, კიბოს საწინააღმდეგო სისტემური იმუნიტეტიც იქმნება.

ბოლო მიღწევები ფოტოიმუნოთერაპიაში

• 2016 წლის აპრილში ამერიკის კიბოს კვლევის ასოციაციის ყოველწლიურ შეხვედრაზე გამოქვეყნებულ კვლევაში მკვლევრებმა მათ მიერ შემუშავებული ინფრაწითელი სინათლის გამომყოფი ფოტოიმუნოთერაპიით თაგვის მოდელებში სიმსივნის საწინააღმდეგო იმუნური პასუხის გაზრდა შეძლეს. კვლევაში ფოტოიმუნოთერაპიის სამიზნედ აიღეს სიმსივნის მიკროგარემოში არსებული იმუნური უჯრედები, რომლებიც სიმსივნის საწინააღმდეგო იმუნური პასუხის წარმოქმნას აფერხებს.
• 2016 წლის მარტში Oncotarget ჟურნალში გამოქვეყნებული კვლევის თანახმად, უჯრედულ კულტურებსა და თაგვის მოდელებში ფოტოიმუნოთერაპიამ კიბოს უჯრედები მაღალი სიზუსტით ამოიღო სამიზნედ. კვლევაში მეზოთელიომის, პანკრეასისა და საკვერცხის კიბოს უჯრედებში მაღალი აქტივობის მქონე mesothelin უჯრედული ზედაპირული ცილის საწინააღმდეგოდ შეიმუშავეს სინათლის შთანთქმის უნარის მქონე მონოკლონური ანტისხეული და ფოტოიმუნოთერაპია გამოიყენეს. შედეგების თანახმად, კიბოს უჯრედები სწრაფად და შერჩევითად განადგურდა ნორმალური ქსოვილების დაზიანების გარეშე.
• 2016 წლის ნოემბერში დაიწყო 1 ფაზის კლინიკური კვლევები. კვლევებში მონაწილეობენ განმეორებული თავისა და კისრის კიბოს მქონე EGFR1 რეცეპტორ-დადებითი პაციენტები.

რით განსხვავდება ფოტოიმუნოთერაპია სხვა ფოტოდინამიკური მკურნალობისგან?

• ფოტოდინამიკური მკურნალობა ორი ეტაპისგან შედგება. თავდაპირველად ფოტოსენსიტაიზერად (ფოტომგრძნობელობად) წოდებულ მოლეკულებს, რომლებიც კიბოს ქსოვილების მიმდებარედ დასაგროვებლადაა შექმნილი, პაციენტს ინექციით უკეთებენ. შემდეგ აწვდიან გარკვეული ტალღის სიგრძის სინათლეს. სინათლის შთამნთქმელი მოლეკულა ჟანგბადის რადიკალებს წარმოქმნის და ახლომდებარე უჯრედების სიკვდილს იწვევს. ეფექტიანობის მიუხედავად, მეთოდის შერჩევითობა ძალიან დაბალია. ნორმალური უჯრედებიც ზიანდება, რაც მძიმე გვერდით მოვლენებს იწვევს.
• ფოტოიმუნოთერაპიაში კი მონოკლონური ანტისხეულებით კიბოს უჯრედები სპეციფიკურად, უფრო მაღალი სიზუსტით ირჩევა. ამგვარად, მკურნალობის ბოლოს ნორმალური უჯრედების დაზიანება მინიმალურია.

ფოტოიმუნოთერაპია ჯერ კიდევ ექსპერიმენტულ ეტაპზე მყოფი მკურნალობაა. სხეულის ყველა ნაწილში ინფრაწითელი სინათლის გამოყენება შეუძლებელია. ამავდროულად, ლაზერი ქსოვილში ღრმად ვერ აღწევს. გარდა ამისა, თაგვებს, რომლებზეც ფოტოიმუნოთერაპიის ცდები ჩატარდა, სიმსივნეები კანქვეშ მოგვიანებით ჩაუნერგეს და ამ ტიპის თაგვების იმუნური სისტემა დათრგუნულია. ამიტომ ისინი ადამიანის სიმსივნის რეალურ მიკროგარემოს არ ასახავს. ფოტოიმუნოთერაპიის ეფექტიანობის დასადგენად ადამიანებში კლინიკური კვლევების შედეგებს უნდა დაველოდოთ.

მართალია, დღეს კიბოს მრავალი სახეობის სრულად განკურნება შესაძლებელი არ ჩანს, თუმცა ვიმედოვნებთ, რომ რამდენიმე ათწლეულში კიბოს მართვად ქრონიკულ დაავადებად გარდაქმნას მივაღწევთ.

წყაროები:

1. Sato K. და სხვ., კიბოს მკურნალობა ახლო ინფრაწითელი ფოტოიმუნოთერაპიით სიმსივნეშიდა მარეგულირებელი T უჯრედების სამიზნედ ამოღებით, ამერიკის კიბოს კვლევის ასოციაციის 107-ე ყოველწლიური შეხვედრის მასალები, 2016 წლის აპრილი 16-20.
2. Nagaya, T., Nakamura, Y., Sato, K., Zhang, Y., Ni, M., Choyke, P., Ho, M., & Kobayashi, H. (2016). ახლო ინფრაწითელი ფოტოიმუნოთერაპია ანტიმეზოთელინური ანტისხეულით. Oncotarget., 7(17), 23361-23369.
3. კლინიკური კვლევის იდენტიფიკატორი: NCT02422979, I ფაზის მრავალცენტრული, ღია, დოზის ესკალაციის კომბინირებული კვლევა RM-1929-ისა და ფოტოიმუნოთერაპიის გამოყენებით განმეორებული თავისა და კისრის კიბოს მქონე პაციენტებში, რომელთა მკურნალობა, მათი ექიმის შეფასებით, ოპერაციით, რადიაციით ან პლატინის ქიმიოთერაპიით დამაკმაყოფილებლად შეუძლებელია