რა არის აცრის პასპორტი? რას უნდა მოიცავდეს? ეთიკური დებატები Covid-19-ის პერიოდში

მსოფლიოში სულ უფრო მეტი ადამიანის მიერ COVID-19-ის აცრების კურსის დასრულებასთან ერთად „აცრის პასპორტების“ შესახებ დებატები გააქტიურდა. ამას ეთიკური დილემები მოჰყვება.
Wake Forest-ის უნივერსიტეტის სამართლისა და მედიცინის სკოლების წარმომადგენელი Mark A.Hall და სტენფორდის უნივერსიტეტის სამართლისა და მედიცინის სკოლების წარმომადგენელი David M. Studdert 2021 წლის 31 მარტს მსოფლიოში ერთ-ერთ წამყვან სამედიცინო ჟურნალ New England Journal of Medicine -ში ონლაინ გამოქვეყნებულ სტატიაში რამდენიმე უმნიშვნელოვანეს ეთიკურ საკითხს წარმოაჩენენ.
აცრის პასპორტი ნორმალურ ცხოვრებაზე დაბრუნების სურვილით
Covid-19-ის ეპიდემიის მომდევნო ეტაპზე გადასვლასთან, ნორმალურ ცხოვრებაზე დაბრუნების სურვილსა და ეფექტური ვაქცინების გავრცელებასთან ერთად აცრის პასპორტების შესახებ დებატები დაიწყო.
აცრის პასპორტი არის ვაქცინაციის სერტიფიკატი, რომელიც მის მფლობელს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის შეზღუდვებს უმსუბუქებს.
ბაიდენის ადმინისტრაცია, ბრიტანეთის მთავრობა და ევროკავშირი ამჟამად მათ განხორციელებადობას აფასებენ. ავსტრალიამ, დანიამ და შვედეთმა ამ პრაქტიკის დანერგვა იკისრეს, ხოლო ისრაელი, რომელიც ერთ სულ მოსახლეზე აცრებით მსოფლიოში ლიდერია, აცრილ მოქალაქეებს უკვე „მწვანე საშვს“ აძლევს.
მართალია, აცრის პასპორტის საკითხში დღემდე მთავარი ყურადღება „მოგზაურობის უფლებამოსილებას“ ეთმობოდა, მაგრამ ახლოს ჩანს ზოგი პასპორტის გამოყენება სოციალურ და გასართობ შეკრებებზე, სამუშაო ადგილებსა და სკოლებში დაშვების დასარეგულირებლადაც. მაგალითად, ისრაელის მწვანე საშვები სხვაგვარად შეზღუდულ ადგილებში — სასტუმროებში, სპორტდარბაზებში, რესტორნებში, თეატრებსა და ცოცხალი მუსიკის სივრცეებში — შესვლას უშვებს, ხოლო ნიუ-იორკში დანერგილი მსგავსი მოდელი თეატრებში, არენებზე, ღონისძიებებსა და დიდ ქორწილებში დასწრების ნებას იძლევა.
რატომ აცრის პასპორტი?
ამ პროგრამების ძირითადი ლოგიკაა, რომ თავისუფლებებისა და სოციალურად ღირებული საქმიანობის შემზღუდველი საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის შეზღუდვები გადამოწმებად რისკს უნდა მოერგოს .
ზოგადად, ასეთი მორგება სადავო მიზანი არ არის; ის დიდი ხანია სამოქალაქო უფლებების სამართლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პრაქტიკის ცენტრალური პრინციპია. შეზღუდვების მორგების არგუმენტი განსაკუთრებით დამაჯერებელია, როცა შეზღუდვები მკაცრია, საზოგადოებაში გავრცელებული განწყობა გარკვეულ შემსუბუქებას მოითხოვს და შეზღუდვების შერბილება, დიდი ალბათობით, ზოგი იდენტიფიცირებადი პირისთვის უსაფრთხო იქნება, ყველასთვის კი არა.
შეშფოთება აცრის პასპორტის შესახებ
თუმცა შეზღუდვების მოსარგებად Covid-19-ის აცრის პასპორტების გამოყენებამ რამდენიმე სერიოზულ შეშფოთებაზე დაფუძნებული ფართო დებატები გამოიწვია:
- პირველი: სანამ ვაქცინების მიწოდება შეზღუდულია, ადრეული წვდომის მქონე იღბლიანი პირებისთვის უპირატესობის მინიჭება მორალურად საეჭვოა.
- მეორე: მიწოდების შეზღუდვების შემსუბუქების შემდეგაც რასობრივ უმცირესობებსა და დაბალშემოსავლიან მოსახლეობაში აცრის მაჩვენებლები, სავარაუდოდ, არაპროპორციულად დაბალი დარჩება. ამასთან, თუ ისტორიას გზამკვლევად მივიჩნევთ, „შესაბამისობის“ საფუძველზე სოციალური პრივილეგიების მიმნიჭებელ პროგრამებს უსამართლო დისკრიმინაციის გამოწვევა შეუძლია.
- მესამე: განსაკუთრებით ახალი ვარიანტების წინააღმდეგ აცრით მიღებული დაცვის მოცულობა და აცრილი პირების მიერ ვირუსის გადაცემის პოტენციალი ჯერ სრულად გაგებული არ არის.
- მეოთხე: აცრილთათვის უპირატესობის მინიჭება დასჯის მათ, ვისაც აცრის მიმართ რელიგიური ან ფილოსოფიური წინააღმდეგობა აქვს.
- მეხუთე, FDA -ის მიერ დაუმტკიცებელი ვაქცინებით (Oxford/AstraZeneca-ს ვაქცინა, ჩინეთის Sinovac-ის ვაქცინა, რუსეთის Sputnik V ვაქცინა) აცრილ პირებზე გასაცემ ეროვნულ აცრის პასპორტებს ექნება თუ არა საერთაშორისო მოქმედება, ჯერ გაურკვეველია.
- მეექვსე: აცრის პასპორტი ვაქცინის მიხედვით უნდა გაიცეს თუ Covid-19-ის საწინააღმდეგოდ წარმოქმნილი ანტისხეულების მიხედვით? ანუ აცრის პასპორტი მხოლოდ აცრილებს კი არა, ინფექციის გადამტანებსაც უნდა მოიცავდეს; მაგრამ რა ხანგრძლივობით?
- ბოლოს: აცრის ზუსტად დასადასტურებლად შეთანხმებული მიდგომა არ გვაქვს.
შეიძლება თუ არა აცრის პასპორტით უპირატესობის მინიჭება?
როგორც ჩანს, საზოგადოება იმუნიტეტთან დაკავშირებული პრივილეგიების მიზანშეწონილობაზე ღრმად არის გაყოფილი. გასულ ზაფხულს ეროვნულ დონეზე წარმომადგენლობითი პანელის შეხედულებები შევაგროვეთ. Covid-19-ის საწინააღმდეგო ანტისხეულების დადებით ტესტებზე დაფუძნებული სერტიფიცირების პროგრამების გამოკითხვაში საზოგადოების მხარდაჭერამ ნახევარს ვერ გადააჭარბა. მეტიც, პანდემიის კონტროლის მრავალი სხვა პოლიტიკის შესახებ შეხედულებებისგან განსხვავებით, იმუნიტეტის პასპორტების საკითხში აზრთა სხვადასხვაობა იდეოლოგიურ, რასობრივ და სოციალურ-ეკონომიკურ საზღვრებს სცდება. გამოკითხვა ეპიდემიის უფრო ადრეულ ეტაპზე ჩატარდა და აცრით მიღებულ იმუნიტეტს პირდაპირ არ ეხებოდა, თუმცა უფრო ახალი გამოკითხვები, რომლებიც ამას შეეხო, ასევე ღრმა აზრთა დაყოფას აჩვენებს.
აცრით მიღებული იმუნიტეტის ბუნება და ხარისხი უკეთ უნდა გავიგოთ
არაერთგვაროვანი შეხედულებები და კონკურენტული არგუმენტები აჩვენებს, რომ აცრის პასპორტების ფართო გამოყენების მომთხოვნი ოფიციალური სახელმწიფო პოლიტიკის მიღება ნაჩქარევი და აშშ-ისთვის ძალიან ნაკლებად მოსალოდნელი იქნებოდა. აცრის პასპორტების შესახებ ეს გაურკვევლობა მხოლოდ აშშ-ს არ ახასიათებს. მეორე მხრივ, მიგვაჩნია, რომ გამოთქმული წინააღმდეგობები საკმარისი არ არის აცრის სერტიფიცირების ნებისმიერი გამოყენების აკრძალვის გასამართლებლად (როგორც ამას ზოგი კომენტატორი გვთავაზობს).
ვაქცინებზე წვდომა სწრაფად იზრდება, განსაკუთრებული ძალისხმევით დაუცველ ჯგუფებამდე მისაღწევად. მიუხედავად იმისა, რომ აცრით მიღებული იმუნიტეტის ბუნებისა და ხარისხის უკეთ გაგება გვჭირდება, საკმარისად ნათელი ჩანს, რომ აცრა მნიშვნელოვნად ამცირებს რისკს — განსაკუთრებით მძიმე Covid-19 -ისას.
სანდო და ზუსტი სერტიფიცირების მექანიზმები მნიშვნელოვანია. თუმცა მათი შემუშავება მეტწილად ტექნიკური საკითხია — პრობლემა, რომელზეც ზოგი წამყვანი ტექნოლოგიური კომპანია მუშაობს — და სხვაგვარად გონივრულ პოლიტიკას სრულად არ უნდა აბრკოლებდეს. ბოლოს, აცრაზე უარის მთქმელთაგან მათი უარის შედეგად შეზღუდვების ატანის მოთხოვნა სამართლიანი ჩანს, განსაკუთრებით თუ ასეთი საერთო ყოყმანი ჯოგურ იმუნიტეტს მიუღწეველს ხდის.
ამიტომ უკიდურესი პოლიტიკური პოზიციების უარყოფა — ფართო სავალდებულო საჯარო გეგმისა ან სერტიფიცირების ყველა კერძო გამოყენების აკრძალვისა — შედარებით მარტივი გადაწყვეტილებაა. მაგრამ როგორ უნდა გაიკვლიონ პოლიტიკის შემქმნელებმა გზა მათ შორის არსებულ ფართო და რთულ სივრცეში? აცრის პასპორტის საკითხში მისაღები ან ოპტიმალური არჩევანი კონტექსტის მიხედვით მნიშვნელოვნად იცვლება. ამ გარემოს ორი მახასიათებელი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია პოლიტიკის ნაბიჯების მიზანშეწონილობის შესაფასებლად: პრივილეგირებული საქმიანობის ბუნება და მარეგულირებლის ვინაობა.
გაიზრდება თუ არა აცრის მაჩვენებლები აცრის პასპორტის მოთხოვნის შემოღებით?
მნიშვნელოვანი საწყისი ნაბიჯია პასპორტების სავალდებულო მოთხოვნებისგან გამიჯვნა. როცა მთავრობა მას სამუშაოს ან განათლების მსგავს ძირითად საქმიანობაში მონაწილეობის პირობად აქცევს, სერტიფიკატი არსებითად სავალდებულო აცრის პროგრამის ფუნქციას ასრულებს. SARS-CoV-2-ის ვაქცინებზე სახელმწიფო მოთხოვნის სამართლებრივი და ეთიკური საფრთხეები სხვაგან უკვე კარგად არის განხილული. ამიტომ აქ ყურადღებას ვამახვილებთ აცრის სერტიფიცირების პოლიტიკურ გამოყენებებზე, გარდა მთავრობის მიერ ისეთ ძირითად გარემოში ფიზიკური წვდომის შეზღუდვისა, როგორიცაა სამუშაო ადგილები, სკოლები და სამედიცინო დაწესებულებები.
პასპორტის ცნება ყველაზე აშკარად მოგზაურობას ეხება
ბევრი ქვეყანა საერთაშორისო საზღვრის გადამკვეთ პირებს კარანტინის მოთხოვნებს უწესებს. იგეგმება, რომ აცრის პასპორტი კარანტინის გამონაკლისს შექმნის. თუმცა ამ საკითხზე ქვეყნებმა შეთანხმებას ვერ მიაღწიეს. აშშ-ის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრები (US-CDC) Covid-19-ის გადატანას კარანტინის მოხსნის საფუძვლად აღიარებს და ქვეყნების უმეტესობიდან მოგზაურობისას უწყებამ Covid-19-ისგან გამოჯანმრთელებულებზე შეზღუდვების მოხსნა ურჩია. როგორც ჩანს, მხოლოდ დროის საკითხია, რომ იგივე პრინციპები სრულად აცრის დამადასტურებელი მტკიცებულების მქონე მოგზაურებსაც შეეხოს.
აცრასთან დაკავშირებულ სამოგზაურო პოლიტიკაში წამყვანი როლის აღებისას მთავრობას შეუძლია დაიწყოს აცრების სანდო დოკუმენტირების სტანდარტების შექმნით. სავარაუდოდ, ასეთი სტანდარტები სხვებზე ადრე სამოგზაურო სფეროს საჯარო-კერძო პარტნიორობიდან წარმოიშობა და შემდეგ სხვა გარემოშიც გავრცელდება.
აცრის პასპორტი მოგზაურობის გარდა სხვა სფეროებში
ეს სხვა გარემო სოციალური და გასართობი შეკრებებია. აქ სახელმწიფო კონტროლის საფუძველი უფრო სუსტია, რადგან უშუალოდ პოლიტიკის განსაზღვრა და აღსრულება უფრო ბუნებრივად ცალკეულ ან კოლექტიურ მონაწილეებს ეკისრებათ. გონივრული იქნება სპორტულ ლიგებს, საკონცერტო და სპორტდარბაზებს, კლუბებს, რესტორნებსა და ბარებს მიეცეთ უფლება, მომხმარებელთა აცრის სტატუსის მიხედვით დაშვების წესები განსაზღვრონ; ეს აცრის წახალისების უფრო ფართო ძალისხმევასაც შეიძლება ემსახურებოდეს. მიუხედავად იმისა, რომ მთავარი მოქმედი პირები არ არიან, მთავრობებს მიმართულების მიცემაში დახმარება დასჭირდებათ. ცალკეულ ან კოლექტიურ მონაწილეებს სტანდარტები და საზღვრები სჭირდებათ, მათ შორის მკაფიო მითითებები, რომლებიც აცრის სერტიფიცირების უკანონო დისკრიმინაციისთვის გამოყენებას კრძალავს. უფრო ზოგადად, მთავრობას შეუძლია კერძო სერტიფიცირებით წარმოქმნილი უთანასწორობის შემცირებას დაეხმაროს ვაქცინების მიწოდებისა და განაწილების გაზრდით და არასაკმარისად მომსახურებული მოსახლეობის მისაწვდომად ძალისხმევის გაორმაგებით.
ასევე, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა დისკრიმინაციის კანონებთან წინააღმდეგობის თავიდან ასაცილებლად დამსაქმებელთა აცრის პოლიტიკა მუშაკთა ან მომხმარებელთა ჯანმრთელობის რეალურ რისკს უნდა ეყრდნობოდეს. სერტიფიცირების პროგრამების გამრავლებისას საჭირო გახდება დამატებითი მითითებები და წესების გულდასმით აღსრულება, მათ შორის საჩივრებისა და მამხილებელთა შეტყობინებებისადმი ყურადღება.
სახელმწიფოს კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი როლია, სერტიფიცირების წესების შემქმნელებს ვაქცინის ეფექტურობისა და შეზღუდვების შესახებ საუკეთესო და უახლეს სამეცნიერო ინფორმაციაზე მზა წვდომა ჰქონდეთ. ამ ინფორმაციის შეჯამებისას მთავრობამ უნდა აღიაროს, რომ ცალკეული ან კოლექტიური მონაწილეების მიმართულების მიცემის მთავარი მიზანი რისკის სრული აღმოფხვრა არ არის. პირიქით, Covid-19-ის სოციალური სირთულე მოითხოვს მითითებებს რისკის იმ დონეებზე, რომელთა თავიდან აცილებაც სხვადასხვა მონაწილეს გონივრულად შეიძლება სურდეს.
დაბოლოს, მოქნილი ადაპტაცია გადამწყვეტია. გასულმა წელმა გვასწავლა, რომ ერთ თვეში გონივრული პანდემიური პოლიტიკა ერთი თვის შემდეგ შეიძლება გადასახედი გახდეს. გონივრული და ეთიკური აცრის სერტიფიცირების პოლიტიკა რეგულარულად შეიცვლება ვაქცინების ხელმისაწვდომობის ზრდასთან, ჯოგური იმუნიტეტის მოახლოებასა და ეფექტურობის ან შეზღუდვების სამეცნიერო მტკიცებულებების მატებასთან ერთად. გადამწყვეტი იქნება იმის დადგენა, რამდენ ხანს მოქმედებს ვაქცინები და რამდენად კარგად იცავს ახალი ვარიანტებისგან. თუმცა ცვლილების გარდაუვალობის ცოდნა არ არის გარემოებების გარკვევამდე მითითებების შეჩერების საფუძველი. არსებული პირობები მოითხოვს სასწრაფო პოლიტიკას, რომელიც საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვასა და პანდემიამდელ ცხოვრებაზე დაბრუნებას შორის გონივრული ბალანსის სივრცეს ქმნის.
დაკავშირებული თემები
- Covid-19-ის მიმდინარე სტატისტიკა მსოფლიოში და თურქეთში
- კორონავირუსის შესახებ უახლესი ამბები და სამეცნიერო სიახლეები
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.





მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.