რა არის დემენცია (ჭკუასუსტობა)? დემენცია და ალცჰაიმერი ერთი და იგივეა?

ბევრს ალცჰაიმერის დაავადების და დემენციის ტერმინები შეიძლება ერთნაირი მნიშვნელობის ეგონოს. თუმცა ნეირომეცნიერებაში დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის ბოლო მიღწევებმა ეს გაარკვია. ალცჰაიმერი და დემენცია ერთი და იგივე არ არის. ალცჰაიმერი დემენციის ერთ-ერთი ტიპია.

რა არის დემენცია?

დემენცია (ჭკუასუსტობა) დაავადებაზე მეტად ჩვეულებრივ ხანგრძლივი (ქრონიკული) და პროგრესირებადი სინდრომია. დემენცია ზოგადი ტერმინია ნიშნების ჯგუფისთვის, რომელიც აზროვნების, გაგების, გახსენების, მეტყველებისა და გადაწყვეტილების უნარების დაქვეითებას უკავშირდება. დემენციისას ცნობიერება არ ზიანდება, მაგრამ კოგნიტიური ფუნქცია (ანუ აზრის დამუშავების უნარი) ირღვევა და შეიძლება იმ დონემდე პროგრესირდეს, რომ ადამიანის ყოველდღიური საქმიანობების შესრულების უნარი შეამციროს.

დემენცია მსოფლიოში ხანდაზმულთა შეზღუდული შესაძლებლობებისა და ახლობლებზე დამოკიდებულების ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია. 65 წლის ზემოთ დემენციის სიხშირე %5-8-ია და ყოველ 5 წელიწადში ორმაგდება. ვარაუდობენ, რომ 85 წლისა და უფროს ასაკში ყოველ ორ ადამიანში ერთს დემენციის რომელიმე ტიპი ექნება. დემენცია რთული პროცესია არა მხოლოდ თავად ჭკუასუსტობის მქონეთათვის, არამედ მათი ოჯახებისა და მომვლელებისთვისაც.

რა ნიშნები და სტადიები აქვს დემენციას?

დემენცია ნელა იწყება და თავდაპირველად ხშირად შეუმჩნეველია. თანდათან უარესდება და ყოველ ადამიანზე განსხვავებულად მოქმედებს. მიუხედავად იმისა, რომ ნიშნები ძლიერ შეიძლება განსხვავდებოდეს, განსაკუთრებით;

• მეხსიერება
• კომუნიკაცია და ენა
• ფოკუსირებისა და ყურადღების უნარი
• მსჯელობა და განსჯა
• ვიზუალური აღქმა — მსგავსი ძირითადი ფსიქიკური ფუნქციებიდან სულ მცირე ორის მნიშვნელოვანი დარღვევისას დემენცია უნდა ვიფიქროთ.

როგორ ისმება დემენციის დიაგნოზი?

ეჭვისას ნევროლოგიურ გამოკვლევასთან ერთად, ნიშნების ლოდინის გარეშე ზოგი ნეიროფსიქოლოგიური ტესტის ჩატარება ადრეული დიაგნოსტიკისთვის სასარგებლოა. საჭიროებისას სტრუქტურული გამოსახულებისთვის ტვინის მაგნიტურ-რეზონანსულ გამოსახულებას (MRG) და კომპიუტერულ ტომოგრაფიას (BT); ფუნქციურ გამოსახულებით ტექნიკებს შორის პოზიტრონ-ემისიურ ტომოგრაფიას (PET) და ფუნქციურ MRG-ს (fMRI); მოლეკულური გამოსახულების ტექნოლოგიებში PET-ს, fMRI-სა და ერთფოტონიან ემისიურ კომპიუტერულ ტომოგრაფიას (SPECT) იყენებენ. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგი ბიომარკერის ადრეულ დიაგნოსტიკაში გამოყენება აღინიშნება, ამჟამად დემენციისთვის დადასტურებული ბიომარკერის რეკომენდაცია არ არსებობს.

დემენციასთან დაკავშირებული ნიშნები და გამოვლინებები 3 ეტაპადშეიძლება გავიგოთ.

• ადრეული სტადია: შემჩნევა ძნელია და ხშირად უგულებელყოფილია. ძირითადი ნიშნებია დავიწყება, თარიღების, სეზონებისა და დროის აღრევა, ნაცნობ ადგილებში დაკარგვა.
• შუა სტადია: ნიშნები და გამოვლინებები თვალსაჩინო ხდება. ცხოვრება უფრო იზღუდება. მათ შორისაა ბოლო მოვლენებისა და ადამიანთა სახელების დავიწყება, სახლში დაკარგვა, კომუნიკაციის გაუარესება, პირად მოვლაში დახმარების საჭიროება, ხეტიალის მოთხოვნილებისა და განმეორებითი კითხვების ჩათვლით ქცევის ცვლილებები
• გვიანი სტადია: ამ ეტაპზე ადამიანები სრულ დამოკიდებულებასა და უმოძრაობასთან ახლოს არიან და უკვე მოვლას საჭიროებენ. ნიშნებია პირად მოვლაში დახმარების მზარდი საჭიროება, სიარულის სირთულე, ნათესავებისა და მეგობრების ცნობის გაძნელება, დროისა და ადგილის უცოდინრობა და აგრესიამდე მისული მძიმე ქცევითი ცვლილებები.

რა მიზეზები აქვს დემენციას?

ჭკუასუსტობას ადრე ხანდაზმულობას უკავშირებდნენ, თითქოს დაბერების ნორმალური ნაწილი იყო, ან ხანდაზმულობის დემენციას უწოდებდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ ხანდაზმული ასაკი დემენციის ცნობილი უძლიერესი რისკფაქტორია, ის დაბერების გარდაუვალი შედეგი არ არის. ასევე დემენცია მხოლოდ ხანდაზმულებზე არ მოქმედებს. მდგომარეობა „ახალგაზრდულ ასაკში დაწყებული დემენცია“, რომლის ნიშნებიც 65 წლამდე იწყება, შემთხვევათა % 9-ს შეადგენს.

დღეს ცნობილია, რომ დემენციას მრავალი ფაქტორი იწვევს. ალცჰაიმერის დაავადებაც დემენციის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი გამომწვევია. მას ჭკუასუსტობის შემთხვევათა 60 პროცენტზე მეტში შეიძლება წვლილი ჰქონდეს.

მეორე ყველაზე ხშირი მიზეზია სისხლძარღვის დახშობით გამოწვეული ვასკულური დემენცია. სხვა მნიშვნელოვანი მიზეზებია Lewy სხეულაკებიანი დემენცია (ნერვულ უჯრედებში ცილის არანორმალური დაგროვება), ფრონტოტემპორალური დემენცია (ტვინის შუბლის წილის დეგენერაცია), ტვინზე მოქმედი ინფექციები, ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებები, დიაბეტი და ვიტამინების დეფიციტი (მაგალითად B12, B1 და B6).

შეცვლადი / გამოსასწორებელი რისკფაქტორები და პრევენცია

აღვნიშნეთ, რომ ალცჰაიმერში უფრო ხშირი გენეტიკური მიდრეკილების გარდა ხანდაზმული ასაკი შეიძლება უმნიშვნელოვანესი რისკფაქტორი იყოს. თუმცა აქ ისიც უნდა ითქვას, რომ ხანდაზმულობამდე არჩეული და განხორციელებული ცხოვრების წესიც რისკფაქტორად შეიძლება ჩაითვალოს. ზოგი კვლევა აჩვენებს, რომ ფიზიკური უმოქმედობა, სიმსუქნე, არაჯანსაღი კვება, თამბაქოსა და ალკოჰოლის მოხმარება, დიაბეტი და შუა ასაკში დაწყებული მაღალი წნევა და ქოლესტერინი დემენციის რისკს შეიძლება ზრდიდეს. დამატებით შეცვლად რისკფაქტორებში შედის ძილის ხანგრძლივი დარღვევები, ფარისებრი ჯირკვლის პრობლემები, ვიტამინების დეფიციტი, დეპრესია, განათლების დაბალი დონე და სოციალური გარემოს შეზღუდვა

მკურნალობა და მოვლა

ამჟამად დემენციის ცნობილი ზუსტი მკურნალობა არ არსებობს. თუმცა მის გასაუმჯობესებლად ან პროგრესირების შესაჩერებლად, განსაკუთრებით ალცჰაიმერის სფეროში, მრავალი კლინიკური კვლევა ტარდება და გენური ტექნოლოგიების ჩათვლით ბევრი ახალი მკურნალობა შეისწავლება. დონეპეზილის, რივასტიგმინისა და გალანტამინის მსგავსმა წამლებმა ზოგ ადამიანში მეხსიერებისა და აზროვნების უნარები დროებით შეიძლება გააუმჯობესოს ან დაასტაბილუროს.

მიუხედავად იმისა, რომ დემენციის პროგრესირების შეჩერება ვერ ხერხდება, ნიშნების გაუარესება ან დამძიმება შეიძლება შენელდეს. პაციენტების ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესება შესაძლებელია. გონებრივი და მუსიკალური თერაპიის ზოგმა კვლევამ აჟიტაციის, დეპრესიისა და ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესება აჩვენა. ცნობიერ ყურადღებაზე დაფუძნებული სტრესის შემცირების პროგრამები დემენციის მქონეთა მომვლელებში სტრესის შემცირებას შეიძლება დაეხმაროს.

საკვები დანამატებიდან გინკგოზე, ომეგა-3 ცხიმოვან მჟავებზე / თევზის ქონზე, B და E ვიტამინებზე, აზიურ ჟენშენზე, ყურძნის წიპწის ექსტრაქტსა და კურკუმინზე (კურკუმაზე) კვლევები არსებობს. თუმცა ფართო კვლევითი ჯგუფიდან დღემდე არ გამოქვეყნებულა დამაჯერებელი მტკიცებულება რაიმე საკვები დანამატის არსებობის შესახებ, რომელსაც დემენციით ან ალცჰაიმერით გამოწვეული კოგნიტიური დარღვევების გაუარესების თავიდან აცილება შეუძლია.

შეჯამებით, შეიძლება ითქვას, რომ დემენციის დაწყების გადავადება ამჟამად საუკეთესო სამკურნალო არჩევანია. ამასთან ერთად მართებული იქნება ჭკუასუსტობის პრევენციისთვის ჯანსაღი ცხოვრების ჩვევების აუცილებლობისა და ადრეული დიაგნოსტიკის მნიშვნელობის განმეორებით ხაზგასმა.