რა კავშირია კიბოსა და გულის დაავადებებს შორის?

კიბო არის ფაქტორი, რომელიც ზრდის გულის სხვადასხვა დაავადებით, განსაკუთრებით ინფარქტით, სიკვდილის რისკს. ამ რისკს ზრდის როგორც თვითონ კიბო, ისე მის სამკურნალოდ გამოყენებული თერაპიები. ინფარქტის რისკი მაღალია კიბოს დიაგნოზის დასმიდან მკურნალობის დასრულებამდე და შემდგომ პერიოდშიც. ამიტომ სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია, განსაკუთრებით კიბოს მქონე ან ადრე ნამკურნალებ ადამიანებში, არ უგულებელვყოთ ინფარქტის შესაძლო ნიშნები, მაგალითად გულმკერდის ტკივილი, და დაუყოვნებლივ მივმართოთ სამედიცინო დახმარებას.

კიბოს მქონე და კიბოს გადატანილ ადამიანებში ინფარქტის რისკი შესაძლოა ზოგად მოსახლეობასთან შედარებით უფრო მაღალი იყოს. ამან პაციენტები და მათი ოჯახები შეიძლება შეაშფოთოს, თუმცა რისკის გაცნობიერებამ და მისი მართვის გზების ცოდნამ ცხოვრების ხარისხი შეიძლება გააუმჯობესოს. გულის ჯანმრთელობაზე ზრუნვა მნიშვნელოვანია კიბოს დიაგნოზის დასმიდან, მკურნალობის განმავლობაში და შემდეგაც.

მიუხედავად იმისა, რომ კიბოს პაციენტებსა და ნამკურნალებ ადამიანებს ინფარქტის მაღალი რისკი აქვთ, შიშის ნაცვლად საჭიროა ინფორმირებულობა და გულის დასაცავად ნაბიჯების გადადგმა. სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია რეგულარული შემოწმებების არგამოტოვება, ნიშნების მიმართ ყურადღება და საჭიროებისას სწრაფი სამედიცინო დახმარება. კიბოს პაციენტებმა და კიბოს გადატანილმა ადამიანებმა არ უნდა შეშინდნენ, თუმცა გულის ჯანმრთელობას სათანადო ყურადღება უნდა მიაქციონ და შემოწმებები არ გამოტოვონ.

როგორია კიბოს პაციენტებში ინფარქტის რისკი?

კვლევების უმეტესობა კიბოსა და ინფარქტს შორის კავშირზე მიუთითებს. გულ-სისხლძარღვთა დაავადება ინფარქტის მნიშვნელოვანი რისკია, კიბოს კი გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებთან მაღალი რისკის კავშირი აქვს.

ტერმინი „ინფარქტი“ სამედიცინო ენაში ასევე გამოიხატება როგორც „მიოკარდიუმის ინფარქტი“ ან „იშემიური კორონარული მოვლენა“. ეს სერიოზული მდგომარეობა გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების ჯგუფში განიხილება. ქვემოთ ნაჩვენებია გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების ძირითადი ტიპები.

კიბოსა და გულ-სისხლძარღვთა დაავადების რისკზე ჩატარებული ზოგიერთი კვლევა

2017 წელს ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ 6-თვიან პერიოდში კიბოს პაციენტებში ინფარქტის რისკი უფრო მაღალი იყო, ვიდრე კიბოს არმქონე პაციენტებში: შესაბამისად, 4,7% და 2,2%. მაჩვენებელი განსაკუთრებით მაღალი იყო ფილტვის კიბოს პაციენტებში — 8,3%. კიბოს უფრო შორსწასულ სტადიებზეც რისკი იზრდებოდა.

2019 წელს აშშ-ში ჩატარებული სხვა კვლევის მიხედვით, კიბოს პაციენტების 10%-ზე მეტი გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების გამო იღუპება. კვლევაში შეისწავლეს 1973–2012 წლებში კიბოს მქონე პაციენტები და კიბოს 28 სხვადასხვა ტიპი. კიბოს 3,2 მილიონი პაციენტიდან 38% კიბოთი გარდაიცვალა, 11,3% კი გულ-სისხლძარღვთა დაავადებით.

კიბოს პაციენტებში გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებით სიკვდილის რისკი შემდეგნაირად შეიძლება ჩამოვთვალოთ:

• ყველაზე მაღალი რისკი ფილტვის კიბოს მქონე პაციენტებს აქვთ.
• ეს რისკი კიბოს 8 სხვადასხვა ტიპშიც მნიშვნელოვანია.
• 35 წლამდე კიბოს დიაგნოზის მქონე ადამიანებში სიკვდილის რისკი სერიოზულ დონეზეა.
• კიბოს დიაგნოზის დასმის შემდეგ პირველ წელს ეს რისკი საკმაოდ მაღალია.

2020 წელს ჩატარებულ სხვა კვლევაშიც მსგავსი შედეგები მიიღეს: კიბოს დიაგნოზის მქონე ახალგაზრდა პაციენტებში რისკი, საერთო ჯამში, უფრო მაღალი იყო. ამასთან, კიბოს გადატანილ ადამიანებში გულის დაავადების, მათ შორის ინფარქტის, რისკი დროთა განმავლობაშიც იზრდებოდა.

მსგავსი კვლევა 2022 წელს კიბოს გადატანილ ზრდასრულებზეც ჩატარდა. მათში გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების რისკის 42%-იანი, ხოლო გულის უკმარისობის რისკის 52%-იანი ზრდა გამოვლინდა.

კიბოს მკურნალობა და გულის დაავადებები

სამწუხაროდ, კიბოს ზოგიერთი ტიპის მკურნალობამ შეიძლება გულის პრობლემები გამოიწვიოს ან უკვე არსებული გულის დაავადება გამოავლინოს.

კიბოს მკურნალობამ, განსაკუთრებით ქიმიოთერაპიამ, შეიძლება პირდაპირ უარყოფითად იმოქმედოს გულზე. ზოგიერთმა წამალმა ასევე შეიძლება თრომბოციტების მოქმედება შეცვალოს და სისხლის კოლტის წარმოქმნის რისკი გაზარდოს.

ინვაზიურმა პროცედურებმა, მაგალითად ზოგიერთმა ქირურგიულმა ჩარევამ, შეიძლება სისხლის კოლტის რისკი გაზარდოს და ინფარქტი ან სხვა პრობლემა, მაგალითად ფილტვის ემბოლია, გამოიწვიოს. ქირურგიული პროცედურები ყოველთვის შეიცავს სისხლის კოლტის წარმოქმნის რისკს, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც შემდეგ პაციენტს დიდხანს წოლა უწევს.

ასეთი რისკები მედიცინის ყველა სფეროში არსებობს და მკურნალობის ყოველი რეკომენდაცია მოიცავს სარგებლისა და ზიანის ანალიზს, რომელშიც ეს რისკები შესაძლო სარგებელს უდარდება. მკურნალობის არჩევისას მნიშვნელოვანია, რომ ექიმმა და პაციენტმა ერთად განიხილონ და შეაფასონ კონკრეტული ვარიანტების სარგებელი და შესაძლო გართულებები. ყველა სამედიცინო ჩარევა არსებული მდგომარეობის შესაბამისად ფრთხილად იგეგმება და ხორციელდება, რათა ჯანმრთელობის საერთო მიზნების მისაღწევად საუკეთესო შედეგი მიიღონ და შესაძლო რისკები შეამცირონ.

ქიმიოთერაპიის გავლენა გულზე

ქიმიოთერაპია კიბოს სამკურნალოდ გამოიყენება, თუმცა ამავე დროს გულის დაზიანება შეუძლია. მას გულის მრავალი დაავადების, მათ შორის ინფარქტისა და გულის უკმარისობის, რისკის გაზრდა შეუძლია. სამწუხაროდ, ქიმიოთერაპია მხოლოდ ორგანიზმში არსებულ კიბოს უჯრედებს არ უმიზნებს: კიბოს უჯრედებთან ერთად ის მრავალ ჯანმრთელ უჯრედსაც, მათ შორის გულის უჯრედებსაც, ანადგურებს.

Heart Matters ჟურნალში გამოქვეყნებული სტატიის მიხედვით, ქიმიოთერაპიული პრეპარატის, დოქსორუბიცინის (ადრიამიცინის), მომხმარებელი 100 ადამიანიდან 7-ს გულის უკმარისობის განვითარების რისკი აქვს.

ჭკვიანი / მიზნობრივი წამლების გავლენა გულზე

ძუძუს კიბოს დროს ხშირად გამოყენებული ჭკვიანი პრეპარატის, აქტიური ნივთიერება ტრასტუზუმაბის შემცველი Herceptin-ის, მსგავსმა მიზნობრივმა თერაპიებმა განსაკუთრებით შეიძლება გულის გვერდითი მოვლენები გამოიწვიოს. ტრასტუზუმაბის გამოყენებამ შეიძლება გულის უკმარისობა და მარცხენა პარკუჭის შეკუმშვის ფუნქციის დარღვევა გამოიწვიოს. გულ-სისხლძარღვთა დაავადების რისკფაქტორები, ხანდაზმული ასაკი და წარსულში ანტრაციკლინებით (ადრიამიცინი და ეპირუბიცინი) ქიმიოთერაპია ტრასტუზუმაბით გამოწვეული გულის გვერდითი მოვლენებისადმი მიდრეკილებას ზრდის; ყველაზე მნიშვნელოვანი რისკფაქტორი ანტრაციკლინების ზემოქმედებაა. ბეტა-ბლოკერებისა და ანგიოტენზინგარდამქმნელი ფერმენტის ინჰიბიტორების დაწყებამ ტრასტუზუმაბით გამოწვეული გულის გვერდითი მოვლენები შეიძლება თავიდან აიცილოს. ტრასტუზუმაბთან შედარებით, სხვა HER2-მიზნობრივი თერაპიების გულის გვერდითი მოვლენების სიხშირე მნიშვნელოვნად დაბალი ჩანს.

კარდიოლოგიური დაკვირვება, ჩვეულებრივ, მკურნალობის პროცესსა და პაციენტის პირად რისკფაქტორებზეა დამოკიდებული. აქტიური მკურნალობისას, როგორც წესი, ექოკარდიოგრაფია (ექო) ყოველ 3 თვეში რეკომენდებულია, ხოლო მკურნალობის შემდეგ დაკვირვება 1-დან 5 წლამდე შეიძლება გაგრძელდეს.

იმუნოთერაპიის გავლენა გულზე

იმუნური საკონტროლო პუნქტების ინჰიბიტორების კლასის იმუნოთერაპიებმა კიბოს სხვადასხვა ტიპის მკურნალობაში მნიშვნელოვანი წინსვლა მოიტანა. ისინი მოიცავს ისეთ საშუალებებს, როგორიცაა CTLA-4-ის, PD-1-ისა და PD-L1-ის სამიზნე მონოკლონური ანტისხეულები. თუმცა ასეთმა მკურნალობამ ძალიან იშვიათად იმუნურ მექანიზმებთან დაკავშირებული გულ-სისხლძარღვთა გვერდითი მოვლენები შეიძლება გამოიწვიოს. იმუნოთერაპიის გამოყენებამ შეიძლება სხვადასხვა იმუნური გვერდითი მოვლენა გამოიწვიოს, მათ შორის ავტომიოკარდიტი, პერიკარდიტი და ვასკულიტი (გულის კუნთის, გარსისა და სისხლძარღვების ანთება).

ეს გვერდითი მოვლენები იშვიათია, თუმცა გულის მხრივ ნებისმიერი ნიშნისა თუ ჩივილის დროს უნდა გავითვალისწინოთ. მაგალითად, იმუნოთერაპიასთან დაკავშირებული მიოკარდიტის სიხშირე 0,1%-დან 1%-მდე მერყეობს.

იმუნური საკონტროლო პუნქტების ინჰიბიტორების ამ გვერდითი მოვლენების რისკფაქტორებს მიეკუთვნება უკვე არსებული გულ-სისხლძარღვთა დაავადება, წარსულში და პარალელურად ჩატარებული კარდიოტოქსიკური მკურნალობა, ფონური „ავტომატური დაავადებები“, სიმსივნესთან დაკავშირებული ფაქტორები, ერთდროული იმუნური ტოქსიკური ეფექტები და გენეტიკური ფაქტორები. ამ ფაქტორების გათვალისწინება გვერდითი მოვლენების სწორად მართვისთვის მნიშვნელოვანია.

კიბოსთან დაკავშირებული გულის დაავადებების ნიშნები

უნდა გვახსოვდეს, რომ გულის დაავადება შესაძლოა ნიშნების გარეშეც არსებობდეს. კიბოსთან დაკავშირებული გულის პრობლემების ნიშნები სხვა ტიპებისგან არ განსხვავდება. ზოგადად, ყურადღება უნდა მივაქციოთ შემდეგს:

• მაღალი არტერიული წნევა
• მაღალი ქოლესტერინი ან დიაბეტი
• გულმკერდის ტკივილი
• ქოშინი
• გულისრევა
• გულძმარვა
• გულმკერდში მოჭერის შეგრძნება

რადგან კიბოს პაციენტებსა და კიბოს გადატანილ ადამიანებს გულის დაავადების მაღალი რისკი აქვთ, მდგომარეობის შესაფასებლად რეგულარულად უნდა მიმართონ კარდიოონკოლოგს ან კარდიოლოგს. ზემოთ ჩამოთვლილი ნიშნებისა და სხვა საყურადღებო საკითხების განხილვა სპეციალისტთან აუცილებელია. ამასთან, სპეციალისტს აუცილებლად უნდა მიმართონ იმ ადამიანებმაც, რომლებსაც შემდეგი პრობლემები აქვთ:

• ახალი გულის პრობლემების განვითარება
• კიბოს მკურნალობით გამოწვეული გვერდითი მოვლენები
• გულის დაავადების რისკის შემქმნელი ახალი მდგომარეობის, მაგალითად დიაბეტის, განვითარება

გულმკერდის ტკივილის, ქოშინის ან სხვა გადაუდებელი მდგომარეობის დროს დაუყოვნებლივ უნდა დარეკოთ 112-ზე ან მიმართოთ გადაუდებელი დახმარების განყოფილებას. ასეთ დროს მანქანის მართვა დაუშვებელია.

კიბოსთან დაკავშირებული გულის დაავადების მკურნალობა და პრევენცია

კიბოს მკურნალობა პაციენტის გულის დაავადების, ინფარქტის ან სისხლის კოლტის წარმოქმნის რისკის შესაბამისად იგეგმება. გულის უკმარისობის ან ინფარქტის ისტორიის მქონე კიბოს პაციენტებში მკურნალობის ვარიანტები შეიძლება შეიცვალოს, მაგალითად სხვა ქიმიოთერაპიული წამლით.

მიუხედავად იმისა, რომ ინფარქტის მკურნალობა ადამიანებს შორის განსხვავდება, მისი ძირითადი მიზანი ერთია: გულისთვის სისხლის გადატუმბვის გამარტივება და არსებული კოლტის მოცილება ან ახალი კოლტის წარმოქმნის თავიდან აცილება.

ინფარქტის გადაუდებელი მკურნალობა მოიცავს სისხლის გამათხელებელ წამლებს, როგორიცაა ასპირინი და კლოპიდოგრელი, ტკივილგამაყუჩებლებს, ჟანგბადს, კორონარული ანგიოგრაფიის საშუალებით ბალონის ან სტენტის ჩადგმას და სრულად დახშული კორონარული არტერიების შესაცვლელად შუნტირების ოპერაციას.

შეუძლია თუ არა კიბოს თითოეულ პაციენტს რაიმეს გაკეთება ინფარქტის რისკის შესამცირებლად? რა თქმა უნდა. მიუხედავად იმისა, რომ რისკის სრულად აღმოფხვრა შეუძლებელია, მისი მინიმუმამდე შემცირება შესაძლებელია. გულის ჯანმრთელობაზე ორიენტირებული ცხოვრების წესი რისკის შემცირებას შეუწყობს ხელს:

• მოწევის შეწყვეტა
• ფიზიკური აქტივობა
• დაბალანსებული და ჯანსაღი კვება
• კიბოს მკურნალობის სხვა ვარიანტების განხილვა

კიბოსა და ინფარქტის კავშირი — შეჯამება

კიბოს პაციენტებს გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების მომატებული რისკი აქვთ. ამის მიზეზი მხოლოდ კიბო და მისი მკურნალობა არ არის: დაავადებათა ამ ორ ჯგუფს საერთო მიზეზებიც აქვს. შედეგად, კიბოს პაციენტების 10%-ზე მეტი გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებით იღუპება.

კიბოს პაციენტებმა უნდა იცოდნენ ინფარქტის რისკის შესახებ და გადაუდებელ სიტუაციაში სამედიცინო დახმარებას მიმართონ.

კვლევები აჩვენებს, რომ კიბოს პაციენტებში ინფარქტის რისკი უფრო მაღალია, ვიდრე კიბოს არმქონე ადამიანებში. კიბოს მკურნალობის სხვადასხვა ფორმამ შეიძლება გულზე უარყოფითად იმოქმედოს. კიბოს მკურნალობისას გულის ჯანმრთელობაზე ზრუნვა მნიშვნელოვანია.

კიბოს პაციენტები და კიბოს გადატანილი ადამიანები რეგულარულად უნდა ხვდებოდნენ კარდიოლოგს. მათ უნდა იცოდნენ გულის დაავადების ნიშნები და გადაუდებელ სიტუაციაში დაუყოვნებლივ მიმართონ სამედიცინო დახმარებას. კიბოსთან დაკავშირებული გულის დაავადების მკურნალობა რისკფაქტორების მიხედვით იგეგმება. ცხოვრების წესის შეცვლა ინფარქტის რისკის შემცირებას შეუწყობს ხელს.