چه رابطه‌ای میان سرطان و بیماری‌های قلبی وجود دارد؟

سرطان، خطر مرگ ناشی از مشکلات قلبی گوناگون، به‌ویژه حمله قلبی، را افزایش می‌دهد. هم خود سرطان و هم درمان‌هایش ممکن است این خطر را بالا ببرند. از هنگام تشخیص تا پایان درمان و حتی پس از آن، خطر حمله قلبی بالا است. بنابراین، بیماران سرطان و کسانی که پیش‌تر درمان سرطان گرفته‌اند، نباید نشانه احتمالی حمله قلبی مانند درد قفسه سینه را نادیده بگیرند و اقدام فوری برای کمک پزشکی حیاتی است.

خطر حمله قلبی در بیماران سرطان و بازماندگان آن ممکن است از جمعیت عمومی بیشتر باشد. این موضوع ممکن است آن‌ها و خانواده‌ها را نگران کند، اما آگاهی و شناخت روش‌های مدیریت خطر می‌تواند کیفیت زندگی را بهتر کند. از تشخیص، طی درمان و حتی پس از آن، توجه به سلامت قلب مهم است.

گرچه بیماران سرطان و افراد درمان‌شده خطر بالاتر حمله قلبی دارند، به‌جای ترس باید آگاه شوند و برای حفاظت از قلب اقدام کنند. کنار نگذاشتن معاینات منظم، توجه به نشانه‌ها و دریافت سریع کمک پزشکی در صورت نیاز حیاتی است. در مجموع، نباید ترسید، اما باید به سلامت قلب اهمیت داد و بررسی‌ها را فراموش نکرد.

خطر حمله قلبی در بیماران سرطان چقدر است؟

بیشتر مطالعات، رابطه‌ای میان سرطان و حمله قلبی مطرح می‌کنند. بیماری قلبی‌عروقی خطر مهمی برای حمله قلبی است و سرطان نیز با خطر بالای بیماری قلبی‌عروقی ارتباط دارد.

«حمله قلبی» در پزشکی با اصطلاح‌هایی مانند «انفارکتوس میوکارد» یا «رویداد ایسکمیک کرونری» نیز بیان می‌شود. این وضعیت جدی، زیرمجموعه بیماری‌های قلبی‌عروقی است. انواع اصلی آن‌ها در ادامه نشان داده شده‌اند.

برخی پژوهش‌های سرطان و خطر قلبی‌عروقی

پژوهشی در سال 2017 نشان داد طی 6 ماه، خطر حمله قلبی در بیماران سرطان از افراد بدون سرطان بیشتر بود (به‌ترتیب 4,7% و 2,2%). این میزان به‌ویژه در سرطان ریه بیشتر بود (8,3%) و با مراحل پیشرفته سرطان نیز افزایش می‌یافت.

بر اساس پژوهش دیگری در آمریکا در سال 2019، بیش از 10% بیماران سرطان بر اثر بیماری قلبی‌عروقی جان می‌بازند. پژوهش، بیماران 1973 - 2012 و 28 نوع سرطان را بررسی کرد. از 3,2 میلیون بیمار، 38% بر اثر سرطان و 11,3% بر اثر بیماری قلبی‌عروقی جان باختند.

خطر مرگ قلبی‌عروقی در بیماران سرطان را می‌توان چنین بیان کرد:

• بیماران سرطان ریه بیشترین خطر را دارند.
• در 8 نوع سرطان دیگر نیز خطر قابل توجه است.
• در افرادی که پیش از 35 سالگی سرطان تشخیص داده شده، خطر مرگ جدی است.
• در یک سال نخست پس از تشخیص سرطان، خطر بسیار بالا است.

مطالعه دیگری در سال 2020، نتایج مشابهی نشان داد که خطر کلی در بیماران جوان بیشتر است. همچنین مشخص شد خطر بیماری قلبی، از جمله حمله قلبی، در بازماندگان سرطان با گذشت زمان افزایش می‌یابد.

پژوهش مشابهی در سال 2022 روی بزرگسالان بازمانده سرطان، افزایش 42% خطر بیماری قلبی‌عروقی و 52% خطر نارسایی قلبی را نشان داد.

درمان سرطان و بیماری قلبی

متأسفانه در برخی سرطان‌ها، درمان می‌تواند مشکلات قلبی را تحریک کند یا بیماری زمینه‌ای قلب را آشکار سازد.

درمان‌های سرطان، به‌ویژه شیمی‌درمانی، ممکن است مستقیماً به قلب آسیب بزنند. برخی داروها نیز رفتار پلاکت‌ها را تغییر می‌دهند و خطر لخته را افزایش می‌دهند.

اقدامات تهاجمی مانند بعضی جراحی‌ها نیز با خطر لخته، ممکن است حمله قلبی یا مشکلاتی مانند آمبولی ریه ایجاد کنند. جراحی همواره از نظر تشکیل لخته خطر دارد، به‌ویژه اگر بیمار پس از آن مدتی طولانی در بستر بماند.

این خطرها در همه حوزه‌های پزشکی وجود دارند و هر پیشنهاد درمان، شامل سنجش خطر در برابر فایده احتمالی است. پزشک و بیمار باید هنگام تصمیم‌گیری، فایده و عوارض بالقوه گزینه‌ها را با هم بررسی کنند. همه اقدامات با توجه به وضعیت، دقیق برنامه‌ریزی و اجرا می‌شوند تا خطرها کاهش یابند و بهترین نتیجه برای اهداف سلامت به دست آید.

اثر شیمی‌درمانی بر قلب

گرچه شیمی‌درمانی برای درمان سرطان به کار می‌رود، ممکن است به قلب نیز آسیب بزند و خطر بیماری قلبی، حمله قلبی و نارسایی قلبی را افزایش دهد. متأسفانه فقط سلول سرطانی را هدف نمی‌گیرد، بلکه بسیاری از سلول‌های سالم، از جمله سلول‌های قلبی، را نیز از بین می‌برد.

Heart Matters در مقاله‌ای گزارش می‌کند که از دریافت‌کنندگان داروی شیمی‌درمانی دوکسوروبیسین (آدریامایسین) ، از هر 100 نفر، 7 نفر در معرض ایجاد نارسایی قلبی هستند.

اثر داروهای هوشمند/هدفمند بر قلب

درمان‌های هدفمند، مانند داروی هوشمند پرکاربرد در سرطان پستان، Herceptin با ماده مؤثره تراستوزوماب ، به‌ویژه ممکن است عوارض قلبی ایجاد کنند. تراستوزوماب می‌تواند نارسایی قلب و اختلال انقباض بطن چپ ایجاد کند. عوامل خطر قلبی‌عروقی، سن بالا و درمان قبلی با آنتراسیکلین‌ها (آدریامایسین و اپی‌روبیسین)، استعداد این عوارض را بیشتر می‌کنند و مواجهه با آنتراسیکلین مهم‌ترین عامل است. آغاز بتابلوکر و مهارکننده آنزیم مبدل آنژیوتانسین ممکن است از عوارض تراستوزوماب جلوگیری کند. میزان عوارض دیگر درمان‌های هدفمند HER2، در مقایسه با تراستوزوماب، بسیار کمتر به نظر می‌رسد.

پیگیری قلب معمولاً به روند درمان و عوامل خطر شخصی بستگی دارد. معمولاً در درمان فعال، اکوکاردیوگرافی (EKO) هر 3 ماه توصیه می‌شود و پیگیری پس از درمان ممکن است 1 تا 5 سال باشد.

اثر ایمنی‌درمانی بر قلب

مهارکننده‌های نقاط وارسی ایمنی رده‌ای از ایمنی‌درمانی‌اند که در درمان سرطان‌های گوناگون پیشرفت مهمی داشته‌اند. این عوامل، پادتن‌های مونوکلونال هدف‌گیرنده CTLA-4، PD-1 و PD-L1 را شامل می‌شوند. اما به‌ندرت ممکن است عوارض قلبی‌عروقی مرتبط با ایمنی ایجاد کنند. مصرف ایمنی‌درمانی ممکن است رویدادهای نامطلوب گوناگونی، مانند اتومیوکاردیت، پریکاردیت و واسکولیت (التهاب عضله قلب، پرده قلب و رگ‌ها)، ایجاد کند.

گرچه این عوارض نادرند، در هر نشانه یا شکایت قلبی باید به یادشان بود؛ برای نمونه، فراوانی میوکاردیت مرتبط با ایمنی‌درمانی از 0.1% تا 1% است.

عوامل خطر این عوارض مهارکننده‌های نقاط وارسی شامل بیماری قبلی قلبی‌عروقی، درمان‌های قلب‌آسیب‌رسان قبلی یا هم‌زمان، بیماری‌های خودکار زمینه‌ای، عوامل تومور، عوارض سمی مرتبط با ایمنی هم‌زمان و عوامل ژنتیکی هستند. توجه به آن‌ها برای مدیریت درست عوارض مهم است.

نشانه‌های بیماری قلبی مرتبط با سرطان

با یادآوری اینکه بیماری قلبی ممکن است بی‌علامت باشد، نشانه‌های مشکلات قلبی مرتبط با سرطان با انواع دیگر تفاوت ندارند. برخی نشانه‌های نیازمند توجه عبارت‌اند از:

• فشار خون بالا
• کلسترول بالا یا دیابت
• درد قفسه سینه
• تنگی نفس
• تهوع
• سوزش سر دل
• احساس ناراحتی یا تنگی در سینه

چون بیماران سرطان و بازماندگان آن خطر بالای بیماری قلبی دارند، حتماً باید برای ارزیابی به‌طور منظم به متخصص قلب یا کاردیوانکولوژی مراجعه کنند. افزون بر نشانه‌های بالا، هر نکته نیازمند توجه باید با متخصص مطرح شود. افراد دارای مشکلات زیر نیز حتماً باید متخصص را ببینند:

• مشکل قلبی تازه
• عوارض ناشی از درمان سرطان
• ایجاد وضعیت تازه خطرساز برای قلب، مانند دیابت

در زمینه ترکیه، هنگام درد قفسه سینه، تنگی نفس یا وضعیت اضطراری دیگر، باید فوراً با 112 تماس گرفت یا به اورژانس مراجعه کرد. در چنین وضعیتی مطلقاً نباید رانندگی کرد.

درمان و پیشگیری از بیماری قلبی ناشی از سرطان

درمان سرطان بر اساس خطر بیماری قلبی، حمله قلبی یا لخته تنظیم می‌شود. در بیمار دارای سابقه نارسایی یا حمله قلبی، گزینه‌های درمان، برای نمونه با شیمی‌درمانی دیگری، تغییرپذیرند.

گرچه درمان حمله قلبی در افراد متفاوت است، هدف اصلی یکسان است: آسان کردن پمپاژ خون و از بین بردن لخته موجود یا پیشگیری از تشکیل احتمالی آن.

در اقدام فوری برای حمله قلبی، مواردی مانند داروهای رقیق‌کننده خون از جمله آسپیرین و کلوپیدوگرل، مسکن‌ها، اکسیژن، آنژیوگرافی کرونری همراه بالون یا استنت و جراحی بای‌پس برای جایگزینی شریان‌های کرونری کاملاً بسته، وجود دارند.

آیا همه بیماران سرطان می‌توانند برای کاهش خطر حمله قلبی کاری کنند؟ گرچه خطر کاملاً از میان نمی‌رود، می‌توان آن را تا حد ممکن کاهش داد. سبک زندگی مراقب سلامت قلب کمک می‌کند؛

• ترک سیگار
• فعال بودن از نظر بدنی
• تغذیه متعادل و سالم
• بررسی گزینه‌های دیگر درمان سرطان

خلاصه رابطه سرطان و حمله قلبی

بیماران سرطان خطر بیشتر بیماری قلبی‌عروقی دارند. علت فقط خود سرطان و درمان نیست، بلکه علت‌های مشترک این دو گروه بیماری نیز نقش دارند. در نتیجه، بیش از 10% بیماران سرطان بر اثر بیماری قلبی‌عروقی جان می‌بازند.

بیماران سرطان باید خطر حمله قلبی را بشناسند و در وضعیت اضطراری کمک پزشکی بگیرند.

پژوهش‌ها نشان می‌دهند خطر حمله قلبی بیماران سرطان از افراد بدون سرطان بیشتر است. درمان‌های گوناگون سرطان ممکن است اثر نامطلوب قلبی داشته باشند و هنگام درمان، توجه به سلامت قلب مهم است.

بیماران سرطان و بازماندگان آن باید به‌طور منظم با متخصص قلب دیدار کنند. باید نشانه‌های بیماری قلبی را بشناسند و در وضعیت اضطراری بی‌درنگ کمک پزشکی بگیرند. درمان بیماری قلبی مرتبط با سرطان بر اساس عوامل خطر برنامه‌ریزی می‌شود. تغییر سبک زندگی به کاهش خطر حمله قلبی کمک می‌کند.