როგორი უნდა იყოს კვება და ვარჯიში კიბოს მკურნალობის დროს?

კიბო, როგორც დაავადება, ადამიანის ცხოვრებაზე მრავალმხრივ მოქმედებს და მისმა მკურნალობამაც შეიძლება სხვადასხვა უარყოფითი შედეგი გამოიწვიოს. ამ უარყოფით ეფექტებს შორის პირველ ადგილზეა კვების დარღვევები და ფიზიკური აქტივობის შემცირება. კიბოს მქონე ადამიანების კვებისა და ვარჯიშის შესახებ მრავალი სამეცნიერო კვლევა არსებობს. ამ სტატიაში შეჯამებულია ამ სფეროში ჩატარებული გამორჩეული კვლევების შედეგები.

კვება კიბოს მკურნალობის დროს — არსებობს თუ არა გამორჩეული სპეციალური დიეტა?

კიბოს მკურნალობის პროცესში ცხოვრების ხარისხის, მკურნალობის გვერდითი ეფექტებისა თუ კიბოს შედეგების გასაუმჯობესებლად კეტოგენური დიეტების, ნახშირწყლებით ღარიბი დიეტების, ცხიმით ღარიბი დიეტების, ფუნქციური საკვების ან ინტერვალური შიმშილის მსგავსი კვებითი ჩარევების სასარგებლოდ თუ საწინააღმდეგოდ რეკომენდაციის გასაცემად საკმარისი მტკიცებულება არ არსებობს.

არსებობს სისტემური მიმოხილვები, რომლებიც კიბოს მკურნალობის დროს პაციენტებში მრავალფეროვან კვებით ჩარევებს აფასებს, მათ შორის საკვების მიღების დროის ცვლილებებს (ინტერვალური შიმშილი და სხვ.), კვების მოდელებს, მაკრონუტრიენტების შემადგენლობას (ცხიმით ან ნახშირწყლებით ღარიბი დიეტები და სხვ.) და მიღებული საკვების რაოდენობის ცვლილებას.

მკურნალობის დროს სპეციალურ დიეტაზე გადასვლა დაავადების შედეგებზე არ მოქმედებს

მკურნალობის დროს კვების შეცვლის გავლენის შესახებ კიბოს შედეგებზე ძალიან მცირე ინფორმაცია არსებობს — იმის თქმაც კი არ იქნება არასწორი, რომ ინფორმაცია საერთოდ არ არის. გარდა ამისა, კვლევების უმრავლესობა მცირეა და ხშირად კიბოს განსხვავებული ტიპებისა და სტადიების მქონე 100-ზე ნაკლებ პაციენტს მოიცავს. შედეგებმა, ჩვეულებრივ, ვერ აჩვენა მკურნალობის დროს კვების ცვლილების თანმიმდევრული გავლენა კიბოს მქონე პაციენტების მიერ აღწერილ თუ სხვა შედეგებზე.

კიბოს მკურნალობისას დასუსტებული იმუნიტეტის მქონე პაციენტები — ნეიტროპენიული კვება

ნეიტროპენია ნიშნავს ნეიტროფილების — იმუნური სისტემის სისხლის თეთრი უჯრედების ყველაზე გავრცელებული ტიპის — შემცირებას. ნეიტროფილების რაოდენობა ინფექციის რისკის მნიშვნელოვანი მაჩვენებელია. კიბოს მკურნალობამ — განსაკუთრებით ზოგიერთმა ქიმიოთერაპიამ — შეიძლება ნეიტროპენია გამოიწვიოს.

მიიჩნევა, რომ კიბოს მქონე პაციენტმა ნეიტროპენიის პერიოდში კვებას მეტი ყურადღება უნდა მიაქციოს. ამასთან, ნეიტროპენიული დიეტის სტანდარტული განმარტება არ არსებობს. თუმცა ფაქტია, რომ აქტიური მკურნალობის დროს კიბოს მქონე პაციენტებში ინფექციის თავიდან ასაცილებლად ნეიტროპენიულ დიეტებს (განსაკუთრებით უმი ხილისა და ბოსტნეულის გამომრიცხავ დიეტებს) ხშირად ურჩევენ. მაგრამ დღევანდელი მონაცემები აჩვენებს, რომ ნეიტროპენიული კვების ზიანი მის სარგებელს აღემატება. 

ანალიზში, რომელიც ბავშვებსა და მოზრდილებში ჩატარებულ კვლევებს მოიცავდა, შემთხვევითად ნეიტროპენიულ დიეტაზე განაწილებულ პაციენტთა 53,7%-ს და ჩვეულებრივ დიეტაზე მყოფთა 50%-ს ინფექცია აღენიშნა; ანუ უმი ხილისა და ბოსტნეულისგან თავის შეკავება ინფექციის რისკს არ ამცირებს. სხვა კვლევაში, რომელშიც მწვავე მიელოიდური ლეიკემიის გამო ინდუქციურ ქიმიოთერაპიაზე მყოფი 153 პაციენტი (ასაკი 17-88) ჩართეს, პაციენტები 2 ჯგუფად დაყვეს: ერთს უმი ხილისა და ბოსტნეულის გარეშე დიეტა (მოხარშული დიეტა) ეძლეოდა, მეორეს — ახალი ხილითა და ბოსტნეულით დიეტა (უმი დიეტა). მძიმე ინფექცია მოხარშული დიეტის ჯგუფის 29%-ს და უმი დიეტის ჯგუფის 35%-ს განუვითარდა; სხვაობა მნიშვნელოვნად არ ჩაითვალა. გადარჩენის მხრივ კვების ამ ორ მოდელს შორის მნიშვნელოვანი განსხვავება არ ყოფილა.

წონის განზრახ დაკლება კიბოს მკურნალობისთვის

მკურნალობის გვერდითი ეფექტებისა თუ კიბოს შედეგების გასაუმჯობესებლად აქტიური მკურნალობის დროს წონის განზრახ დაკლების ჩარევების სასარგებლოდ ან საწინააღმდეგოდ რეკომენდაციის გასაცემად საკმარისი მტკიცებულება არ არსებობს. მკურნალობის დროს წონის კლების რისკებისა და სარგებლის შესახებ მტკიცებულებები კვლავ გაურკვეველია.

არსებული შეზღუდული მტკიცებულება აჩვენებს, რომ კიბოს მკურნალობის დროს, განსაკუთრებით ძუძუსა და პროსტატის კიბოს გამო მკურნალ ადამიანებში, წონის განზრახ დაკლება შესაძლებელია. თუმცა ამჟამად ძალიან მცირე მტკიცებულებაა იმისა, რომ აქტიური მკურნალობისას წონის განზრახ დაკლებას პაციენტებისთვის მნიშვნელოვანი სარგებელი მოაქვს.

კიბოს მკურნალობის დროს წონის დაკლების იდეა იმ მტკიცებიდან მოდის, რომ კიბოს უჯრედები კვებისთვის შაქრის მოლეკულებს იყენებს და, თუ შაქარს არ მივიღებთ, ისინი ვეღარ გაიზრდება და გამრავლდება (იხილეთ ჩვენი სტატია კვებავს თუ არა შაქარი კიბოს?). თუმცა სამეცნიერო კვლევებმა აჩვენა, რომ კიბოს უჯრედებს შაქრის გარდა სხვა ძირითადი საკვები ნივთიერებების გამოყენებაც შეუძლია და შაქრის გამორიცხვა სიმსივნის შესამცირებლად ეფექტური არ არის. ამასთან, იმის გათვალისწინებით, რომ დაკვირვებითი კვლევებიდან მრავალი მონაცემი მიუთითებს კავშირზე ჭარბ ცხიმოვან მასას/სიმსუქნესა და კიბოს განვითარების მომატებულ რისკს შორის, ამ სფეროში მეტი კვლევაა საჭირო.

შეჯამება: კვება კიბოს მკურნალობის დროს

ამჟამად ძალიან მცირე მონაცემებია კიბოს მკურნალობის ნაწილად კონკრეტული კვებითი ცვლილებების ან საკვების მხარდასაჭერად.

ნეიტროპენიული დიეტები, რომლებიც ჩვეულებრივ ბაქტერიებთან კონტაქტის შესამცირებლად უმი ხილისა და ბოსტნეულის შეზღუდვას გულისხმობს, დიდი ხანია რეკომენდებულია ჰემატოლოგიური ავთვისებიანი დაავადებების (სისხლისა და ლიმფის კიბოების) მქონე პაციენტებში, განსაკუთრებით ძვლის ტვინის გადანერგვის შემდეგ, ინფექციის თავიდან ასაცილებლად. მონაცემები ამ ჯგუფში ინფექციის რისკის შესამცირებლად ნეიტროპენიული დიეტების გამოყენებას არ უჭერს მხარს.

იმის გათვალისწინებითაც, რომ ეს დიეტები პაციენტებისთვის ნაკლებად გემრიელია და შეიძლება მნიშვნელოვანი საკვები ნივთიერებები და ბიოაქტიური ნაერთები შეზღუდოს, ამერიკის კლინიკური ონკოლოგიის საზოგადოების (ASCO) ექსპერტთა პანელმა განსაკუთრებით აღნიშნა: არსებული მონაცემებით, ნეიტროპენიული დიეტა ინფექციის რისკში განსხვავებას არ აჩვენებს და ზიანი ხშირად პოტენციურ სარგებელს აღემატება.

შესაბამისად, კიბოს მკურნალობის შემდეგაც და მკურნალობის დროსაც რეკომენდებულ ყველაზე ჯანსაღ დიეტებს შორის ერთ-ერთი წამყვანია ხმელთაშუაზღვის დიეტა. ამ დიეტის მსგავსი, ბოსტნეულზე ორიენტირებული კვება ჯანსაღი ცხოვრების მნიშვნელოვან ნაწილად უნდა მივიჩნიოთ.

ვარჯიში კიბოს მკურნალობის დროს

კიბოს მკურნალობის გვერდითი ეფექტების შესამსუბუქებლად აქტიური მკურნალობის დროს აერობული და ძალოვანი ვარჯიში რეკომენდებული უნდა იყოს.

რა არის აერობული ვარჯიში?

აერობული ვარჯიში არის სპორტული აქტივობა, რომელიც გარკვეული დროის განმავლობაში უწყვეტად და განსაზღვრული ტემპით სრულდება და დიდი რაოდენობით ჟანგბადის მოხმარებას მოითხოვს. სხეულის გამაძლიერებელი აერობული ვარჯიშები შეგიძლიათ წარმოიდგინოთ, როგორც დაბალი ინტენსივობის ვარჯიშები, რომელთა ხანგრძლივად შესრულებაც შეგიძლიათ.

მრავალი დამოუკიდებელი კვლევის შემცველი ანალიზების საბოლოო შედეგები, რომლებიც ვარჯიშის გავლენას ჟანგბადის მაქსიმალურ ან პიკურ მოხმარებაზე აფასებდა, ერთმანეთს შეესაბამებოდა და აღნიშნავდა, რომ ვარჯიში საშუალო ან დიდ სარგებელს იძლეოდა. ნეოადიუვანტურ (ძირითადი მკურნალობის წინ სიმსივნის შემამცირებელ) ან ადიუვანტურ (ძირითადი მკურნალობის შემდეგ კიბოს განმეორების რისკის შემამცირებელ) მკურნალობაზე მყოფ პაციენტებში ძალოვანი ან აერობული ვარჯიშის გავლენის შემფასებელი კვლევების 2019 წლის ანალიზმა აჩვენა, რომ ვარჯიში ჟანგბადის მაქსიმალური მოხმარების (VO2 max) ზომიერ გაუმჯობესებას იწვევდა.

სხვა ანალიზშიც, რომელიც ადიუვანტური ქიმიოთერაპიით და/ან რადიოთერაპიით მკურნალ ძუძუს კიბოს, ქიმიოთერაპიით მკურნალ კოლორექტულ და ფილტვის კიბოს, სხივური თერაპიით მკურნალ პროსტატის კიბოსა და ჰემატოლოგიურ კიბოებში ჩატარებულ კვლევებს აფასებდა, აღნიშნულია, რომ კიბოს მკურნალობის დროს ვარჯიში დაღლილობას ზომიერად ამცირებს.

რეკომენდებული სავარჯიშო პროგრამა კიბოს მკურნალობის პერიოდში

შეფასებითი ანალიზების უმრავლესობამ სხვადასხვა ტიპის ვარჯიშის შესრულების მოდელებისა და პროგრამების მონაცემები გააერთიანა, რამაც აერობული და ძალოვანი ვარჯიშის ეფექტების გამიჯვნის ან ვარჯიშის ხანგრძლივობის, განრიგისა თუ ინტენსივობის განსაზღვრის შესაძლებლობა შექმნა.

ანალიზებმა აჩვენა დაღლილობის მნიშვნელოვანი შემცირება ძალოვანი და აერობული ვარჯიშის ჩარევების შედეგად. ბოლოს, პროსტატის კიბოს მქონე მამაკაცებში ვარჯიშის გავლენის ძალაზე შემფასებელი კვლევების მიმოხილვამ ძალოვან ვარჯიშსა და ზედა ტანის ძალის ცვლილებებს შორის მნიშვნელოვანი კავშირი ივარაუდა.

რა სარგებელი აქვს რეგულარულ ვარჯიშს კიბოს მკურნალობის დროს?

კიბოს მკურნალობის დროს რეგულარული სავარჯიშო პროგრამა დაღლილობის შეგრძნების გარდა მრავალ ფაქტორზეც მოქმედებს. ვარჯიშით უმჯობესდება შემდეგი ძირითადი მდგომარეობები:

• კუნთების ძალა
• ფიზიკური ფუნქცია
• დეპრესია და შფოთვა
• სხეულის შემადგენლობა
• ძილი
• ქიმიოთერაპიის გვერდითი ეფექტები
• ოპერაციის გვერდითი ეფექტები

კუნთების ძალა

მკურნალობაზე მყოფ პროსტატის კიბოს მქონე მამაკაცებში აერობული და/ან ძალოვანი ვარჯიშის კუნთების ძალაზე გავლენის შემფასებელი კვლევების ანალიზები აჩვენებს ზედა და ქვედა ტანის ძალის მნიშვნელოვან და თანმიმდევრულ გაუმჯობესებას. სხვა ტიპის კიბოებში აერობული და/ან ძალოვანი ვარჯიშის ძალაზე გავლენის მტკიცებულებები ნაკლებად თანმიმდევრულია, თუმცა ძუძუს კიბოს მქონე პაციენტებში ზედა და ქვედა ტანის ძალის გაუმჯობესება აღწერილია.

ფიზიკური ფუნქცია

კიბოს მკურნალობის დროს აერობული და/ან ძალოვანი ვარჯიშის ჩარევების გავლენის შემფასებელი კვლევების ანალიზები აჩვენებს ფიზიკური ფუნქციის მცირე, მაგრამ სტატისტიკურად მნიშვნელოვან გაუმჯობესებას — როგორც თავად ადამიანის შეფასებით, ისე ობიექტური გაზომვით.

დეპრესია და შფოთვა

დეპრესიისა და შფოთვის შესახებ მრავალი კვლევის შემფასებელი ანალიზები მიუთითებს, რომ ძუძუს კიბოს მქონე პაციენტებში კიბოს მკურნალობის დროს ვარჯიშმა შეიძლება დეპრესიაც და შფოთვაც შეამციროს. სხვა ტიპის კიბოებს ნაკლები კვლევა ეხებოდა და კოლორექტული კიბოს, ჰემატოლოგიური ავთვისებიანი დაავადებებისა და ფილტვის კიბოს მქონე პაციენტების მეტაანალიზებში მნიშვნელოვანი სხვაობა არ გამოვლენილა.

სხეულის შემადგენლობა

პროსტატის კიბოს მკურნალობაზე მყოფი პაციენტების კვლევების ანალიზები აჩვენებს, რომ ძალოვანი ვარჯიშები სხეულის ცხიმის პროცენტულ მაჩვენებელს ზომიერად ამცირებს.

ძილი

ძუძუს კიბოში ჩატარებული ორი კვლევის შემფასებელმა ანალიზმა კიბოს მკურნალობის დროს სავარჯიშო ჩარევებით ძილის დარღვევის ზომიერი შემცირება აღწერა. ძუძუს კიბოს მქონე 301 პაციენტის სისტემურ მიმოხილვაში ვარაუდობენ, რომ ქიმიოთერაპიის დროს უფრო დიდი მოცულობის აერობულმა ვარჯიშმა შეიძლება ძილის ხარისხი გააუმჯობესოს.

ქიმიოთერაპია

კიბოს მკურნალობის დროს სავარჯიშო ჩარევების გავლენის შესახებ ქიმიოთერაპიის დასრულებასა თუ დოზის ინტენსივობაზე შედარებით მცირე ინფორმაცია არსებობს. არსებული მწირი მტკიცებულება ძუძუს კიბოს ორი კვლევიდან მოდის, რომლებშიც სარგებელი აღწერეს.

ოპერაცია

მრავალი ანალიზი აფასებს ოპერაციამდელი ვარჯიშის გავლენას ოპერაციის შემდგომ გართულებებსა და სხვა შედეგებზე პაციენტებში, რომლებსაც ოპერაცია ფილტვის, კუჭ-ნაწლავის ან შარდსასქესო კიბოების გამო ჩაუტარდათ. 2019 წლის ორმა ანალიზმა, რომლებიც განსაკუთრებით ფილტვის არაწვრილუჯრედოვან კიბოზე ორიენტირებულ კვლევებს აფასებდა, აღნიშნა, რომ ოპერაციამდელი ვარჯიში ოპერაციის შემდეგ საავადმყოფოში ყოფნის ხანგრძლივობას ამცირებდა.

საავადმყოფოში ყოფნის ხანგრძლივობისა და ოპერაციის შემდგომი გართულებების შესამცირებლად ონკოლოგებს შეუძლიათ ფილტვის კიბოს ოპერაციაზე მიმავალ პაციენტებს ოპერაციამდელი ვარჯიში ურჩიონ.

ვარჯიში შორსწასული კიბოს მქონე ადამიანებში

შორსწასული კიბოს მქონე პაციენტებში ვარჯიშის უსაფრთხოებისა და პოტენციური სარგებლის შემფასებელი ლიტერატურა შედარებით შეზღუდულია.

2021 წლის სისტემურმა მიმოხილვამ ძვლის მეტასტაზების მქონე პაციენტებში სავარჯიშო ჩარევების უსაფრთხოება და პოტენციური სარგებელი შეაფასა. გამოვლინდა ჯგუფები, რომლებიც ძვლის მეტასტაზების მქონე და არმქონე პაციენტების ნაზავს მოიცავდა. ზოგიერთმა ცალკეულმა კვლევამ სარგებელი აღწერა ისეთ შედეგებში, როგორიცაა ფიზიკური ფუნქცია. ძვლის მეტასტაზების მქონე პაციენტებშიც კი მძიმე გვერდითი ეფექტები იშვიათი იყო.

შორსწასული ფილტვის კიბოს მქონე პაციენტების მცირე რაოდენობის შემცველი კვლევების სხვა ანალიზში ვარჯიშით დაავადებისთვის სპეციფიკური, ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული გაუმჯობესება აღინიშნა.

შეჯამება: ვარჯიში კიბოს მკურნალობის დროს

კიბოს მკურნალობის დროს აერობულ და ძალოვან ვარჯიშს განკურნების მიზნით მკურნალ პაციენტებში მრავალი კარგად დოკუმენტირებული სარგებელი აქვს. ის კიბოს მკურნალობის სხვა გვერდით ეფექტებსაც ამცირებს, მათ შორის დაღლილობასა და გუნება-განწყობის დარღვევებს. განსაკუთრებით პროსტატის კიბოს მკურნალობაზე მყოფ მამაკაცებს ძალის შენარჩუნებაში ეხმარება. ეს მიუთითებს, რომ ვარჯიშის დამატებამ შეიძლება მკურნალობის ამტანობა, პაციენტების ფიზიკური ფორმა და ფუნქციური მდგომარეობა გააუმჯობესოს.

მიუხედავად იმისა, რომ აქტიური კიბოს მკურნალობის პირობებში ვარჯიშის სარგებლის შემფასებელ ლიტერატურაში სხვადასხვა პროგრამით, ინტენსივობითა და შესრულების საშუალებით განსხვავებული ტიპის ვარჯიში შეფასდა, შედეგები თანმიმდევრულად აჩვენებს: მკურნალობის დროს ვარჯიში ამცირებს ისეთ სიმპტომებს, როგორიცაა დაღლილობა. კვლევებმა ასევე აჩვენა მკურნალობის გვერდითი ეფექტების შემცირება პაციენტებში, რომლებიც მკურნალობის დროს სავარჯიშო ჩარევებში მონაწილეობდნენ.

მიუხედავად უფრო შეზღუდული მონაცემებისა, სავარჯიშო ჩარევები, როგორც ჩანს, სასარგებლოა ფილტვის კიბოს ოპერაციამდეც. ოპერაციამდელმა ვარჯიშმა შესაძლოა სხვა კიბოებშიც მოიტანოს სარგებელი, თუმცა ამჟამად მტკიცებულებები ფილტვის კიბოსთან შედარებით უფრო სუსტია. კიბოს მქონე პაციენტებში ვარჯიშის სარგებლის გათვალისწინებით, სხვადასხვა გაიდლაინი პაციენტებსა და კიბოგადატანილ ადამიანებს ვარჯიშს ურჩევს.

ამ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, საბოლოოდ, ვარჯიში ონკოლოგიური მკურნალობის სტანდარტულ ნაწილად უნდა ჩაირთოს.

ჯანმრთელობის უთანასწორობა და მისი გავლენა კვებასა და ვარჯიშზე

მიუხედავად იმისა, რომ ASCO-ს კლინიკური პრაქტიკის გაიდლაინები კიბოს უმაღლესი ხარისხის მოვლისთვის დაავადების მართვის საუკეთესო პრაქტიკის შესახებ ექსპერტთა რეკომენდაციებს იძლევა, მრავალ პაციენტს სამედიცინო დახმარებაზე წვდომა შეზღუდული აქვს. ცნობილია, რომ რასა და ეთნიკური კუთვნილება, ასაკი, სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობა, სექსუალური ორიენტაცია და გენდერული იდენტობა, გეოგრაფიული მდებარეობა და დაზღვევაზე წვდომა გავლენას ახდენს როგორც კვებისა და ვარჯიშის ქცევაზე, ისე კიბოს მკურნალობის შედეგებზე.

კიბოს უთანასწორობასთან დაკავშირებული ფაქტორები პაციენტების შესაძლებლობებზეც მოქმედებს: საკმარისად ივარჯიშონ, მცენარეულ კვებას მისდიონ (ნაკლები რაფინირებული მარცვლეული, შაქარი, წითელი და გადამუშავებული ხორცი) და წარმატებასა და მიზნებს მიაღწიონ.

სოციოდემოგრაფიული ფაქტორები, როგორიცაა ასაკი, რასა და განათლება, ამ განსხვავებებს კიდევ უფრო ზრდის და ხაზს უსვამს სოციალური მუშაკებისა და საკმარისი სოციალური მხარდაჭერის საჭიროებას.

შეჯამება

ASCO-ს ბოლოდროინდელმა კვლევამ აჩვენა, რომ რეგულარული ვარჯიშის, წონის ჯანსაღ დიაპაზონში შენარჩუნებისა და მაღალი ხარისხის კვების მნიშვნელობას დამკვიდრებული ღირებულება აქვს გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების, მეტაბოლური დარღვევებისა და სხვა ქრონიკული დაავადებების რისკის შესამცირებლად.

კიბოს მოვლის პროცესში ცხოვრების წესის ქცევების ადრეულმა გაუმჯობესებამ შეიძლება პაციენტებს უფრო ხანგრძლივი სარგებელი მოუტანოს, რომელიც არსებულ ლიტერატურაში ასახული არ არის.

თუმცა გამოქვეყნებული ლიტერატურის მიმოხილვა აჩვენებს ღრმა ხარვეზს ხარისხიან კვლევებში ოპტიმალური კვების, წონის მართვისა და ვარჯიშის სტრატეგიების შესახებ, რომლებიც როგორც მწვავე, ისე ხანგრძლივი გვერდითი ეფექტების შემცირებაზეა ორიენტირებული.

მომავალმა კვლევებმა უფრო მრავალფეროვანი პაციენტები უნდა მოიცვას. საჭიროა კვლევები ყველაზე ხშირად შესწავლილი ძუძუს, პროსტატის, ფილტვისა და კოლორექტული კიბოების გარდა სხვა კიბოების მქონე პაციენტებში, იმუნოთერაპიაზე მყოფ ან მეტასტაზური (4. სტადიის) დაავადების მქონე პაციენტებში. კვლევებმა ჩარევები სამედიცინო თვალსაზრისით მოწყვლად ადამიანებშიც უნდა გამოსცადოს და შერჩევის კრიტერიუმებს ყურადღება მიაქციოს ან შედეგების კლასიფიცირების შესაძლებლობა დაუშვას.

შეჯამებით, მაღალი ხარისხის მტკიცებულების მომცემი კვლევებისადმი ერთგულება აუცილებელია. განხილულთაგან მრავალი კვლევა დაბალი ხარისხის იყო, რამაც რეკომენდაციების სისუსტეს შეუწყო ხელი. მომავალი კვლევები მკაცრად უნდა ჩატარდეს საკმარისი შერჩევის ზომითა და მეთოდებით, რომლებიც მიკერძოების რისკს და გაურკვევლობას ამცირებს, მტკიცებულების სიზუსტეს კი ზრდის კვლევის ხარისხისა და მომავალი გაიდლაინების გასაძლიერებლად.

ბოლოს, უნდა გვახსოვდეს, რომ ზოგიერთ პაციენტს შეიძლება არ ესმოდეს მკურნალობის დროს ვარჯიშის გავლენა შედეგებზე, ზოგმა კი მტკიცებულებებით გაუმყარებელი ვარჯიშისა და კვების ცვლილებები გამოიყენოს. ექიმის მიზანი უნდა იყოს კიბოს მკურნალობის დროს ვარჯიშის მნიშვნელობის ახსნა და ჯანსაღი ცხოვრების ქცევების ხელშემწყობი სათანადო გადამისამართება. ASCO-ს ბოლოდროინდელ გამოკითხვაში ონკოლოგთა 84%-მა აღნიშნა: მიუხედავად იმისა, რომ კვების, ვარჯიშისა და წონის მართვის სარგებელს აღიარებდა, მიაჩნდა, რომ ჩარევები გუნდის სხვა წევრს უნდა განეხორციელებინა.