როცა ერთი პრეპარატი არ ჰყოფნის: როგორ შეცვალა ოთხკომპონენტიანმა რეცეპტმა ბავშვთა ლეიკემია. ფრეი, ფრაირაიხი და VAMP (1955-1972)
ამ სტატიაში
როცა ერთი პრეპარატი არ ჰყოფნის: როგორ შეცვალა ოთხკომპონენტიანმა რეცეპტმა ბავშვთა ლეიკემია. ფრეი, ფრაირაიხი და VAMP (1955-1972)
გუშინ ვნახეთ, რომ აინჰორნმა ცისპლატინი მარტო არ დატოვა და ვინბლასტინთან და ბლეომიცინთან გააერთიანა (დღე 141). ამ იდეის ფესვი პლატინაში კი არა, ბავშვთა პალატაში დევს. 122-ე დღეს ფარბერის ამინოპტერინს მივყევით: მოკლე რემისიები, რომლებიც რეზისტენტობით სრულდებოდა. დღეს იმ პასუხს მივყვებით, რომელიც კიბოს ეროვნულმა ინსტიტუტმა იმავე კითხვას გასცა: თუ ერთი პრეპარატი არ ჰყოფნის, შეიძლება თუ არა ერთდროულად რამდენიმე, სხვადასხვა გზით მოქმედის მიცემა? გუშინდელ ყუთში ვწერდი „1960-იანი წლების შუა“; წყაროები ამ მუშაობის დასაწყისს 1961-სა და 1964-ს შორის ათავსებენ, 1965 კი წელია, როცა ორი ექიმი ინსტიტუტიდან წავიდა. წინააღმდეგობას ქვემოთ ვხსნი.
მალარიას მსგავსი დაავადება
ემილ „ტომ“ ფრეი 31 წლის იყო, ემილ „ჯეი“ ფრაირაიხი 28-ის; ორივე 1955 წელს NCI-ის კლინიკურ პროგრამას შეუერთდა (Cancer History Project). ბენცისა და ნეითანის ფრეისადმი მიძღვნილი ნეკროლოგის მიხედვით, ისინი გორდონ ზუბროდმა აიყვანა და პრეპარატების გაერთიანება სთხოვა, ისე, როგორც ისინი ჩნდებოდა; ზუბროდი ბავშვთა ლეიკემიას მალარიას ადარებდა. იმავე ტექსტის მიხედვით, ეფექტურ ქიმიოთერაპიამდე მწვავე ლეიკემიით დაავადებული ბავშვების დაახლოებით ნახევარი სამ თვეში სიცოცხლეს კარგავდა. ფარბერის ერთპრეპარატიანი ამინოპტერინი და ამეთოპტერინი ზოგიერთ რემისიას იძლეოდა, მაგრამ უმეტესობა რეზისტენტობის გამო მოკლე იყო (დღე 122).
ჯერ შედარებითი კვლევები მოვიდა. 1958 წლის დეკემბერში Blood-ში (ტომი 13, გვ. 1126-1148) ფრეიმ, ჰოლანდმა, შნაიდერმანმა, პინკელმა, ფრაირაიხმა და კოლეგებმა მწვავე ლეიკემიის მქონე 65 პაციენტი შემთხვევითობით ანტიმეტაბოლიტების ორ სქემაში გაანაწილეს; მეთოტრექსატის ყოველდღიური ან სამ დღეში ერთხელ მიცემა რემისიის სიხშირეს არ ცვლიდა. ავტორების დასკვნა იყო, რომ მწვავე ლეიკემიაში შედარებითი თერაპიული კვლევები პაციენტებისთვის თვალსაჩინო ზიანის გარეშე შეიძლება ჩატარდეს. კვლევის დროს 17 პაციენტმა სიცოცხლე დაკარგა. 1961 წლის ოქტომბერში იმავე ჟურნალში (ტომი 18, გვ. 431-454) შედარდა 6-მერკაპტოპურინი და მეთოტრექსატი: მწვავე ლიმფოციტური ლეიკემიის მქონე ბავშვებში რემისიის მაჩვენებელი ორივეს ერთად მიცემით 59% იყო, მხოლოდ 6-მერკაპტოპურინით 47%, მხოლოდ მეთოტრექსატით 29%. რემისიის მედიანური ხანგრძლივობა სამივე ჯგუფში 4-5 თვე იყო, მედიანური გადარჩენა 9 თვე.
ასე უნდა წაიკითხოს: ორი პრეპარატის კომბინაციამ რემისიის მაჩვენებელი მხოლოდ მეთოტრექსატთან შედარებით დაახლოებით გააორმაგა, ხოლო მხოლოდ 6-მერკაპტოპურინთან შედარებით 12 პუნქტით გაზარდა, მაგრამ ჰორიზონტი არ შეუცვლია. ავტორები აღნიშნავენ, რომ კომბინირებული შედეგი იყო ის, რასაც ორი პრეპარატის დამოუკიდებელი მოქმედებისას ელოდები. მათი გვერდითი ეფექტებიც მსგავსი იყო (ძვლის ტვინი და საჭმლის მომნელებელი ტრაქტი). რაღაც ახალი იყო საჭირო.
პრეპარატი, რომელიც საზომს ვერ გაუძლო
2001 წელს MD Anderson-ისთვის მიცემული ფრაირაიხის ინტერვიუს მიხედვით, პრეპარატი Eli Lilly-ის ირვ ჯონსონის გავლით მოვიდა: კომპანია პერივინკლის (Vinca rosea) ალკალოიდებს არჩევდა. ვინკრისტინი თაგვის ლეიკემია P388-ზე მოქმედებდა, L1210-ზე კი არა. ფრაირაიხი ამბობს, რომ დაახლოებით 1960 ან 1961 წელს ზუბროდთან მიიტანა, ზუბროდმა L1210-ის საზომით ის სრულ მარცხად შეაფასა, თვითონ კი, იმის მტკიცებით, რომ ბავშვებს სხვა გზა არ ჰქონდათ, საკუთარ პასუხისმგებლობაზე მუშაობის ნებართვა მიიღო. ამატებს, რომ პირველი 11 ბავშვიდან 7-ს მხოლოდ ვინკრისტინით სრული რემისია ჰქონდა. ეს ათწლეულების შემდგომი მოგონებებია; პირველად ანგარიშს ვერ მივაღწიე.
ფრეის 1972 წლის საპრეზიდენტო სიტყვის მიხედვით, ვინკრისტინი პრედნიზონთან ერთად ბავშვთა მწვავე ლიმფოციტური ლეიკემიის დაახლოებით 90%-ში რემისიას იძლეოდა. არსებობს დამოუკიდებელი დადასტურებაც: ჰარდისტის, მაკელვეინისა და დარბის BMJ-ში (1969) მოხსენებულ სერიაში პირველ მკურნალობად მიღებისას მწვავე ლიმფობლასტური ლეიკემიის მქონე ყველა 22 ბავშვმა სრული რემისია მიიღო. რემისია განკურნება არ იყო, მაგრამ ნახტომი რეალური იყო.
ოთხი პრეპარატი ერთდროულად
ფრაირაიხის მიხედვით, იდეა მარტივი იყო: ოთხი პრეპარატი (ვინკრისტინი, ამეთოპტერინი, ანუ მეთოტრექსატი, მერკაპტოპურინი და პრედნიზონი), რომლებიც უჯრედს სხვადასხვა გზით ანგრევდა და სხვადასხვა გვერდით ეფექტს ტოვებდა, ერთად მიცემისას შეიძლებოდა თავიანთი ეფექტი შეეკრიბათ. კოლეგებმა ეს უგუნურებად ჩათვალეს; ამბობს, რომ გიჟს ეძახდნენ, ბევრი კი თვლიდა, რომ კიბოს მხოლოდ ქირურგიითა და სხივური თერაპიით მკურნალობენ. ზუბროდი შეწუხდა და ჯერ რანდომიზებულ კვლევას ითხოვდა; ნებართვა განხილვის პროცედურით მოვიდა, ზუბროდისა და მიდერის მონაწილეობით. ფრაირაიხი ყოველ სამშაბათს და ხუთშაბათს ოჯახებთან ჯდებოდა და განუმარტავდა. მისი თქმით, 17 ზედიზედ დაუმკურნალებელი ბავშვიდან 16-მა ორ-სამ კვირაში უპასუხა.
საზღვარი: ეს ერთი მხარის თხრობაა, მოვლენებიდან ათწლეულების შემდეგ. სხვა წყაროებში ციფრები განსხვავდება (იხ. ქვემოთ ფაქტების შემოწმების ყუთი).
რატომ ოთხი პრეპარატი? განსხვავებული გვერდითი ეფექტი, სრული დოზა
ფრეის 1972 წლის სიტყვაში დასკვნა ასეთი იყო: პრეპარატები, რომელთა დოზის შემზღუდველი გვერდითი ეფექტები განსხვავდება, სრული დოზით შეიძლება ერთად მიეცეს; ის პრეპარატები, რომელთა გვერდითი ეფექტები ემთხვევა (მაგალითად, მეთოტრექსატი და 6-მერკაპტოპურინი), კომბინაციაში დოზით უნდა შემცირდეს და ეფექტი სუსტდება. VAMP ამ ლოგიკას ეყრდნობოდა. იმავე სიტყვაში წერია, რომ VAMP 1963 წელს ფრაირაიხმა და კოლეგებმა დაიწყეს, ხუთი 10-დღიანი კურსით, საზომი კი შემანარჩუნებელი მკურნალობის გარეშე რემისიის ხანგრძლივობა იყო; VAMP ერთეულ პრეპარატებზე მნიშვნელოვნად ხანგრძლივ რემისიას იძლეოდა. ფრეის სიტყვაში ჩამოთვლილი სამი წინსვლიდან ერთ-ერთი „ექსპონენციალური აისბერგის“ მოდელი იყო: რადგან სიმსივნური უჯრედების რიცხვი ექსპონენციალურად მცირდება, რემისიის გამოჩენისას უჯრედები ყველა არ გამქრალა. სკიპერის ნამუშევრები, რომელიც 1964 წლისთვის იუწყებოდა, რომ კომბინირებულ ქიმიოთერაპიას თაგვის ლეიკემია L1210-ის განკურნება შეუძლია, იმავე ხაზს ერგება (ASCO Post, 2024).
რემისია განკურნება არ არის, ფასი მძიმე იყო და დამხმარე მკურნალობის გარეშე არაფერი გამოვიდოდა
ფარდობითი და აბსოლუტური ეფექტი ერთად იკითხება: 1955 წელს ლეიკემიის მქონე ბავშვების 1%-ზე ნაკლები ცოცხლობდა დიდხანს (Cancer History Project); ფრაირაიხის გამოსამშვიდობებელი წერილის ავტორები აღნიშნავენ, რომ მწვავე ლიმფობლასტური ლეიკემიის მქონე ბავშვებში ხუთწლიანი გადარჩენა დღეს 90%-ს აღემატება (ASCO Post, 2021). ნახტომი მხოლოდ VAMP-ის დამსახურება არ იყო: ფრეის გამოსამშვიდობებელი წერილი ამბობს, რომ მოგვიანებით დამატებულმა ადრიამიცინმა და ასპარაგინაზამ განკურნების მაჩვენებელი 90%-თან მიიტანა (JCI, 2013). 1970 წლისთვის კომბინირებული ქიმიოთერაპია ბავშვთა ლეიკემიის განმკურნებლად ითვლებოდა, რასაც თრომბოციტების გადასხმა და სუფთა ჰაერის პალატები ეხმარებოდა (ASCO Post, 2024). 1975 წელსაც კი, ამბობს ფრაირაიხი, მეცნიერები კამათობდნენ, ქიმიოთერაპია ლეიკემიას კურნავს თუ არა (Cancer History Project).
ფასი: ბავშვებს პრეპარატები სიცოცხლის ზღვართან მიჰყავდა, ძვლის ტვინი რამდენიმე კვირის შემდეგ აღდგებოდა; რადგან არც ერთი პრეპარატი ჰემატოენცეფალურ ბარიერს არ გადიოდა, დაავადება ხშირად ნერვულ სისტემაში ბრუნდებოდა და ეს რეციდივი დაახლოებით 5%-ის გარდა ყველა პაციენტს სიცოცხლე უჯდებოდა (მხოლოდ ვიკიპედია; მხოლოდ ორიენტირისთვის). წინააღმდეგობაც იყო: Acute Leukemia Group B-მ (ALGB) თავდაპირველად VAMP-ის ტიპის პროტოკოლების ფართო გამოყენებაზე ვეტო დადო, როგორც ზედმეტად სარისკოზე, ფარბერი კი კიბოს საწინააღმდეგო პრეპარატების გაერთიანების წინააღმდეგ გამოვიდა (ASCO Post, 2024); ბოდეი იხსენებს, რომ დასაწყისში ამ მიდგომას ეთიკის საწინააღმდეგოდ თვლიდნენ (MD Anderson-ის მთხრობელიანი ვიდეო). წარმატების ნახევარი დამხმარე მკურნალობაში იდო: ფრაირაიხი ამბობს, რომ თრომბოციტების გადასხმამ სისხლდენა, როგორც სიცოცხლის დაკარგვის მიზეზი, არსებითად მოხსნა; ეს მისი საკუთარი შეფასებაა.
მტკიცებულების საზღვარი: პირველი VAMP სერია მცირე და არარანდომიზებული იყო; ASCO Post-ის (2024) მიხედვით, 1964 წელს AACR-ის რეზიუმეში 25 პაციენტით და 60% სრული რემისიით იქნა მოხსენებული. რაც ზუბროდს ჯერ სურდა, რანდომიზაცია იყო. რომელი პაციენტი განიკურნა მდგრადად, მხოლოდ ხანგრძლივი დაკვირვებით გამოჩნდა.
რაც დარჩა
- სხვადასხვა გვერდითი ეფექტის პროფილის მქონე პრეპარატების სრული დოზით ერთად გამოყენების პრინციპი
- რემისიაზე არ გაჩერება, მკურნალობის გაგრძელება; ნარჩენი უჯრედების იდეა
- შედარებითი, ზოგჯერ პლაცებო-კონტროლირებადი კვლევა (ფრაირაიხის თხრობით, 6-მერკაპტოპურინისა და პლაცებოს კვლევა)
რაც დაეცა ან შეიზღუდა
- მოლოდინი, რომ ერთი კარგი პრეპარატი კმარა: რეზისტენტობა და მოკლე რემისიები
- ვარაუდი, რომ რემისია განკურნებაა: დაფარული უჯრედები და ნერვული სისტემის რეციდივი
- მოლოდინი, რომ თაგვის მოდელი ყველა პრეპარატს წინასწარ აჩვენებს: ფრაირაიხის თხრობით, ვინკრისტინი L1210-ის საზომს ვერ გაუძლო და ადამიანში იმოქმედა
ფრეისა და ფრაირაიხის გზა კომბინირებულ თერაპიამდე: 1955-დან 1972 წლამდე. ღერძი 1955-დან 1975 წლამდეა. მწვანე ნიშნები რამდენიმე წყაროში ან ბიბლიოგრაფიულად შემოწმებულ ჩანაწერებში ნაპოვნი თარიღებია (1958 წლის დეკემბერი, 1961 წლის ოქტომბერი, 1965, 1972 წლის დეკემბერი); ყვითელი ზოლი ინტერვალია, რომელზეც წყაროები ეწინააღმდეგება (VAMP-ის დასაწყისი, 1961-1964); ლურჯი ნიშნები ერთ მეორეულ წყაროს, მოგონებას ან მხოლოდ წელს ეყრდნობა (1955, ვინკრისტინის პერიოდი, 1964 წლის რეზიუმე). მხოლოდ წლით ცნობილი თარიღები წლის შუაშია დახაზული, მხოლოდ თვით ცნობილი თვის შუაში.
სერია ორი უნივერსიტეტის საავადმყოფოდან
ჩემი წყაროები 1960-იანი წლების ამ ნამუშევართან თურქეთის პირდაპირ კავშირს არ აჩვენებს და არ ვიგონებ. არსებობს დღევანდელი გაზომვადი მონაცემთა წერტილი: გიუნეშისა და კოლეგების რეტროსპექტული სერია Annals of Hematology-ში (2014;93(10):1677-1684) აკვირდება 343 ბავშვს ახლად დიაგნოსტირებული მწვავე ლიმფობლასტური ლეიკემიით, რომლებიც 1995-2009 წლებში თურქეთის ორ უნივერსიტეტის საავადმყოფოში ALL-BFM 95 პროტოკოლით ჩაუტარდათ. სრული რემისია 97% იყო, ხუთწლიანი მოვლენების გარეშე გადარჩენა 78,4%, ხუთწლიანი ჯამური გადარჩენა 79,9%; რეციდივი 14,8%; 343 ბავშვიდან 69-მა (20,1%) სიცოცხლე დაკარგა, ძირითადად ინფექციისა და რეციდივის გამო; რეზიუმე აღნიშნავს, რომ არცერთი არ დაკარგულა წამლის ტოქსიკურობის გამო. დასკვნა ჩემია: ამ სერიის მრავალპრეპარატიანი პროტოკოლები ზემოთ აღწერილი იდეიდან მოდის; ნაშრომი ამას არ ამბობს. ორი ცენტრი და ერთი პროტოკოლი მთელ ქვეყანაზე ვერ გავრცელდება და 1955 წლის 1%-თან პირდაპირ ვერ შედარდება.
1955 წლიდან დღემდე
რა არის შემოწმებული, რა ეწინააღმდეგება
- კითხვის საზღვარი: VAMP-ის პირველი პირველადი ანგარიშები ვერ წავიკითხე: 1964 წლის AACR-ის რეზიუმე მხოლოდ ASCO Post-ის თხრობით, კარონისა და კოლეგების ვინკრისტინის სტატიას კი საერთოდ ვერ მივაღწიე (მისი მითითება ვერ შემოწმდა). 1958 და 1961 წლების Blood-ის სტატიებიდან მხოლოდ რეზიუმეები წავიკითხე. ამბის დიდი ნაწილი მეორეულია ან მოგონებაა: ფრაირაიხის ინტერვიუ (2001), ფრეის 1972 წლის სიტყვა, JCI-ისა და ASCO Post-ის ტექსტები, MD Anderson-ის მთხრობელიანი ვიდეო, Cancer History Project.
- VAMP-ის დასაწყისი: ვიკიპედია ამბობს 1961, MD Anderson-ის მთხრობელიანი ვიდეო 1962, ფრეის 1972 წლის სიტყვა 1963, ASCO Post აჩვენებს AACR-ის რეზიუმეს 1964 წელს; Cancer History Project „1962 წლის კვლევაზე“ საუბრობს. გუშინდელი „1960-იანი წლების შუა“ ბუნდოვანი იყო: 1965 მხოლოდ წელია, როცა ორი ექიმი NCI-დან წავიდა. გრაფიკზე ყვითელი ინტერვალი.
- პაციენტების რაოდენობა და შედეგი: ფრაირაიხი ამბობს, რომ 17 ბავშვიდან 16-მა უპასუხა; ASCO Post 25 პაციენტს და 60% სრულ რემისიას იძლევა; MD Anderson-ის ვიდეოში ბოდეი ამბობს, რომ თექვსმეტიდან „თერთმეტი“ განიკურნა. ეს შეიძლება სხვადასხვა საზომი, პერიოდი ან ჩანაწერი იყოს; არ გამიერთიანებია.
- ვინკრისტინის პირველი შედეგები: „11 ბავშვიდან 7“ მხოლოდ ფრაირაიხის 2001 წლის მოგონებაშია; პუბლიკაციის მითითება ვერ შემოწმდა.
- დაახლოებით 90% რემისია: ფრეი 1972 წელს ამბობს „დაახლოებით 90%“; ჰარდისტისა და კოლეგების სერიაში პირველ მკურნალობაზე 22-დან 22 ბავშვი. ორი ცალკე წყარო, სხვადასხვა პაციენტთა ჯგუფი.
- მდგრადი განკურნების მაჩვენებელი: ASCO Post (გამოსამშვიდობებელი) „ხუთწლიანი გადარჩენა 90%-ზე მეტი“; Cancer History Project „75%-ზე მეტი“; JCI „განკურნების მაჩვენებელი 90%-ს მიუახლოვდა“. პერიოდები და საზომები შეიძლება განსხვავდებოდეს.
- „1%-ზე ნაკლები“ 1955 წელს მხოლოდ Cancer History Project-დან მოდის.
- ნერვული სისტემის რეციდივი და „სიცოცხლის ზღვარი“: მხოლოდ ვიკიპედია; გამოვიყენე მხოლოდ ორიენტირისთვის.
- ზუბროდის მალარიასთან შედარება: მხოლოდ JCI-ში ბენცისა და ნეითანის ტექსტში.
- ფრაირაიხის მოგონება „სრული მარცხის“ შესახებ: მხოლოდ 2001 წლის ინტერვიუში; ზუბროდის შეხედულება ისეთია, როგორსაც ის ყვება.
- MOPP და ჰოჯკინი: ASCO Post 2024 NCI-ში გავრცელებული ჰოჯკინის ლიმფომის მქონე 43 პაციენტში 80% სრულ რემისიას იუწყება და წერს, რომ პროტოკოლი ინსტიტუტის შიგნით მკაცრად გააკრიტიკეს; აქ დეტალებში არ შევსულვარ.
- ფრეი: დაიბადა 1924 წლის 21 თებერვალს, სიცოცხლე დაკარგა 2013 წლის მაისში, 89 წლის ასაკში (JCI). ფრაირაიხი: დაიბადა 1927 წლის 16 მარტს, სიცოცხლე დაკარგა 2021 წლის 1 თებერვალს, 93 წლის ასაკში COVID-19-ის გამო (ASCO Post).
- ჰიუსტონი 1965 წელს: Cancer History Project, ვიკიპედია და ASCO Post თანხმდებიან.
- თურქეთის სერია: წაკითხულია მხოლოდ რეზიუმე; ორი ცენტრის სახელები რეზიუმეში არ არის.
კიბოს მიზეზების ერთი ქვეყნის მიღმა თვლა: IARC-ის დაარსება (1965)
დღეს მკურნალობის ერთი პრინციპის დაბადებას მივყევით. ხვალ იმავე წელს, 1965-ს, ვუყურებთ, ოღონდ მკურნალობიდან მიზეზისკენ: კიბოს კვლევის საერთაშორისო სააგენტო (IARC), დაარსებული ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ფარგლებში. 125-ე დღეს ვნახეთ დოლისა და ჰილის მონაცემი მოწევის შესახებ, 139-ე დღეს 1964 წლის Surgeon General-ის ანგარიში, გუშინ და გუშინწინ ლითონისა და ვირუსის კვალი; ხვალ ვიკითხავ, რატომ შეწყვიტა კითხვამ „რატომ“ ერთი ერის საქმე ყოფილიყო. დაარსების თარიღი, დამფუძნებლები და პირველი ფუნქციები ხვალ შემოწმდება.
ავტორის შენიშვნა: ამ წერილისთვის ადვილი გზა იქნებოდა გვეთქვა „VAMP 1965 წელს დაიბადა და ბავშვთა ლეიკემია განიკურნა“. წყაროები უფრო მიმოფანტულია: დასაწყისი 1961-სა და 1964-ს შორის მერყეობს, პირველი ციფრები მცირე და მრავალფეროვანია, ნაწილი მოვლენებიდან ათწლეულების შემდგომ მოგონებებს ეყრდნობა, განკურნება კი მხოლოდ მოგვიანებით დამატებულ პრეპარატებთან, დამხმარე მკურნალობასთან და ხანგრძლივ დაკვირვებასთან ერთად მოვიდა. VAMP-ს ერთი დღე არა აქვს, აქვს პრინციპის ნელი აგება. ფაქტების შემოწმების ყუთში ვწერ, რომ პირველი პირველადი ანგარიშები არ წამიკითხავს.
წყაროები და დამატებითი საკითხავი
- Frei E III, Holland JF, Schneiderman MA, Pinkel D, Selkirk G, Freireich EJ, Silver RT, Gold GL, Regelson W. A comparative study of two regimens of combination chemotherapy in acute leukemia. Blood 1958;13(12):1126-1148. doi:10.1182/blood.v13.12.1126.1126 (რეზიუმე წაკითხულია).
- Studies of sequential and combination antimetabolite therapy in acute leukemia: 6-mercaptopurine and methotrexate. Blood 1961;18(4):431-454. doi:10.1182/blood.v18.4.431.431 (რეზიუმე წაკითხულია; ავტორთა სია ვერ შემოწმდა).
- Frei E III. Combination cancer therapy: Presidential Address. Cancer Research 1972;32(12):2593-2607 (წაკითხულია; ცხრილები ასლში დეფორმირებულია).
- Hardisty RM, McElwain TJ, Darby CW. Vincristine and prednisone for the induction of remissions in acute childhood leukaemia. BMJ 1969;2(5658):662-665. doi:10.1136/bmj.2.5658.662 (რეზიუმე წაკითხულია).
- Freireich EJ, Brunet LW. Chapter 10: At the NIH: Vincristine, a cure for childhood leukemia. MD Anderson-ის ზეპირი ისტორიის ინტერვიუ, 2001 წლის 30 ივლისი. openworks.mdanderson.org (წაკითხულია).
- Benz EJ Jr, Nathan DG. A tribute to Emil Frei III. J Clin Invest 2013;123(8):3188-3189 (წაკითხულია).
- The ASCO Post. Oncology community mourns the death of chemotherapy pioneer Emil J. Freireich. 2021 წლის 25 თებერვალი (წაკითხულია).
- The ASCO Post. The formative years of medical oncology in the United States: a rough and tumble road, Part 2. 2024 წლის 25 სექტემბერი (წაკითხულია).
- Cancer History Project. Emil Frei III-ისა და Emil J Freireich-ის გვერდი. cancerhistoryproject.com (წაკითხულია).
- MD Anderson Cancer Center. Making Cancer History: Freireich და VAMP, მთხრობელიანი ვიდეოს ტრანსკრიპტი, 2009 წლის ივნისი (წაკითხულია).
- Güneş AM, Ören H, Baytan B და სხვ. The long-term results of childhood acute lymphoblastic leukemia at two centers from Turkey: 15 years of experience with the ALL-BFM 95 protocol. Ann Hematol 2014;93(10):1677-1684. doi:10.1007/s00277-014-2106-0 (რეზიუმე წაკითხულია).
- Mukherjee S. The Emperor of All Maladies: A Biography of Cancer. New York: Scribner, 2010 (ზოგადი კონტექსტი; შესაბამისი ნაწილი ამ სესიაში არ წაკითხულა).
ეს წერილი „365 დღე კიბოს ისტორიაში“ სერიის 142-ე დღეა და ბავშვთა ლეიკემიაში კომბინირებული ქიმიოთერაპიის დაბადებას ისტორიულ მოვლენად გადმოსცემს. ეს ისტორიულ-პოპულარული შინაარსია, არა დიაგნოზი ან მკურნალობის რეკომენდაცია. მკურნალობის გადაწყვეტილებისთვის მიმართეთ ექიმს. წყაროები შემოწმებულია; დეტალები, რომლებიც მხოლოდ მეორეულ წყაროს ან მოგონებას ეყრდნობა ან წაკითხვას ვერ ექვემდებარება, ფაქტების შემოწმების შენიშვნებშია აღნიშნული.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
