მიზეზების დათვლა ერთი ქვეყნის ფარგლებს გარეთ: IARC-ის დაარსება, ნიცადან ლიონამდე (1963-1965)
ამ სტატიაში
მიზეზების დათვლა ერთი ქვეყნის ფარგლებს გარეთ: IARC-ის დაარსება, ნიცადან ლიონამდე (1963-1965)
გუშინ ამ წლის ერთ კითხვას შევხედეთ: თუ ერთი წამალი არ კმარა, შეიძლება თუ არა რამდენიმეს ერთად მიცემა (დღე 142)? დღეს იმავე, 1965 წლიდან, მეორე კითხვაზე გადავდივართ: რა იწვევს კიბოს? ბოლო დღეებში ოთხი კვალი ვნახეთ: სიგარეტი (დოლი და ჰილი, დღე 125), Surgeon General-ის ანგარიში (დღე 139), ვირუსი (ეპშტაინ-ბარის, დღე 140) და ლითონი (პლატინა, დღე 141). თითოეული ერთი ქვეყნის ან ერთი ლაბორატორიის შიგნით იყო ნაპოვნი. არ არსებობდა ადგილი, რომელსაც ამ კვალის ქვეყნებს შორის შედარება შეეძლო და რომელიც ერთ მთავრობას არ ეკუთვნოდა. დღევანდელი თემა ამ ადგილის დაარსებაა.
ერთი წერილი, ცამეტი ხელმოწერა
სააგენტოს ოფიციალური დაარსების თარიღი 1965 წელია, მაგრამ იდეის კვალი ორი წლით უკან მიდის. სარაჩისა და უაილდის წიგნის მიხედვით, რომელიც IARC-ის პირველ ორმოცდაათ წელს მოგვითხრობს, იდეა 1963 წლის დასაწყისში ნიცელმა ჟურნალისტმა ივ პოჯოლიმ წამოაყენა და Libération-ის რედაქტორს, ემანუელ დ'ასტიე დე ლა ვიჟრის მისწერა. დ'ასტიემ საქმე საფრანგეთის პრეზიდენტ დე გოლამდე მიიტანა. 1963 წლის 7 ნოემბერს დ'ასტიემ და თორმეტმა თანაავტორმა დე გოლს ღია წერილი გაუგზავნა: საფრანგეთის, საბჭოთა კავშირის, გაერთიანებული სამეფოსა და აშშ-ის სამხედრო ბიუჯეტების ნახევარი პროცენტი კიბოს საერთაშორისო დაწესებულებას დაეფინანსებინა. დე გოლმა ორი დღის შემდეგ, 9 ნოემბერს, დადებითი პასუხი გასცა. 11 ნოემბერს საფრანგეთის მინისტრმა რემონ მარსელენმა ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (ჯანმო) გენერალურ დირექტორს, მარკოლინო გომეს კანდოს დაუკავშირდა; შემდგომი მიყოლა ეჟენ ოჟალემ იკისრა. IARC-ის საკუთარი ისტორიის გვერდი უფრო მოკლედ ყვება: „წამყვანი ფრანგი საზოგადო მოღვაწეების ჯგუფმა“ დაარწმუნა დე გოლი პროექტი მიეღო; არავის ასახელებს.
ამ ჯაჭვში ყურადღებას ფინანსირების წინადადების მასშტაბი იპყრობს. წერილი ოთხი ქვეყნის სამხედრო ხარჯების მცირე წილის კიბოსთვის გამოყოფას გვთავაზობდა. სააგენტო სინამდვილეში როგორ დაფინანსდა, ამ წერილისთვის არ გადამიმოწმებია; მხოლოდ ვიცი, რომ წინადადება ასეთი იყო. მეორე შენიშვნა: ეს ამბავი მხოლოდ ერთი წყაროდან, წიგნიდან წავიკითხე.
შეხვედრებიდან რეზოლუციამდე
წიგნის მიხედვით, შემდგომი ნაბიჯები ასეთი იყო: ტექნიკური შეხვედრები პარიზში (1963 წლის 17-18 დეკემბერი და 1964 წლის 27-28 თებერვალი), კიბოს წინააღმდეგ საერთაშორისო კავშირის (UICC) სტოკჰოლმის კონფერენცია 1964 წლის 7-9 სექტემბერს, ჯანმოს 1964 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილება (გენერალურ დირექტორს მოლაპარაკებების დაწყების უფლებამოსილებას ანიჭებდა) და სამთავრობათაშორისო შეხვედრები ლიონში 1965 წლის 16-18 თებერვალს. სამეცნიერო კომიტეტი 1965 წლის 30 მარტიდან 2 აპრილამდე შეიკრიბა და სააგენტოს მთავარ საქმიანობად ეპიდემიოლოგია განსაზღვრა; პათოლოგიასა და ტრენინგსაც გაესვა ხაზი.
1965 წლის 20 მაისს მსოფლიო ჯანდაცვის ასამბლეამ სააგენტო WHA18.44 რეზოლუციით დააარსა, ჯანმოს წესდების 18(k) მუხლის საფუძველზე. IARC-ის დღევანდელი ისტორიის გვერდიც ამ დღეს ასახელებს დაბადების დღედ. მაგრამ დღე, როცა სააგენტომ ფაქტობრივად მუშაობა დაიწყო, სხვაა: მას შემდეგ, რაც ხუთმა დამფუძნებელმა სახელმწიფომ წესდება დაადასტურა, ჯანმომ 1965 წლის 20 სექტემბერს გამოაცხადა, რომ IARC-მ 15 სექტემბერს დაიწყო ფუნქციონირება. ასე რომ, კითხვას „რა არის დაარსების თარიღი?“ ორი პასუხი აქვს და ორივე სწორია; ამას ფაქტების შემოწმების ყუთში ვხსნი.
პირველი მმართველი საბჭო და პირველი სამეცნიერო საბჭო
წიგნის მიხედვით, IARC-ის პირველი მმართველი საბჭო ლიონში 1965 წლის 23-24 სექტემბერს შეიკრიბა. თავმჯდომარეობდა ეჟენ ოჟალე, თავმჯდომარის მოადგილე იყო იტალიელი ჯოვანი კანაპერია. შეხვედრაზე ლიონი ოფიციალურად დადასტურდა შტაბბინად. დამფუძნებელი ხუთი სახელმწიფო იყო (გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა, საფრანგეთი, იტალია, გაერთიანებული სამეფო და აშშ); ავსტრალია და საბჭოთა კავშირი იმავე სექტემბრის შეხვედრაზე შემოუერთდნენ და რიცხვი შვიდამდე გაიზარდა. ისრაელი 1966 წელს, ნიდერლანდები 1967 წლის აპრილში შემოუერთდა. მეორე დღეს, 25 სექტემბერს, პირველი სამეცნიერო საბჭო შეიკრიბა. წიგნი თორმეტ წევრს ასახელებს, მათ შორის რიჩარდ დოლს (გაერთიანებული სამეფო), ნიკოლაი ბლოხინს (სსრკ), აბრაჰამ ლილიენფელდს (აშშ), ჯორჯ კლაინსა და აიზეკ ბერენბლუმს (ისრაელი). ამ სახელებიდან ორს წინა დღეებიდან ვიცნობთ: დოლი 1950 წელს სიგარეტსა და ფილტვის კიბოს შორის კავშირის მაჩვენებელთა შორის იყო (დღე 125). წიგნის მიხედვით, დოლს დირექტორის თანამდებობაც შესთავაზეს და მან უარი თქვა.
შეზღუდვა: საბჭოს ვინ თავმჯდომარეობდა, ჩემ მიერ წაკითხულ ნაწილში არ არის მითითებული.
რატომ ეპიდემიოლოგია? ერთი და იმავე მეთოდის გამოყენება ბევრ ადგილას
კიბოს მიზეზების ძიება ერთ საავადმყოფოში ან ერთ ქვეყანაში ხშირად საკმარის რიცხვებს ვერ აღწევს. როცა ერთი მეთოდით ბევრ ქვეყანაში ითვლიან, განსხვავებები ჩანს. ამიტომ პირველ წლებში ორი რამ გამოიკვეთება: კიბოს სიხშირის შედარება ქვეყნებს შორის (UICC-ის ანგარიში Cancer Incidence in Five Continents 1966 წელს გამოვიდა, IARC-ის მონაწილეობით მომზადებული მეორე ტომი 1970 წელს) და ტრენინგი (სტიპენდიის პროგრამა 1966 წელს დაიწყო; 1968 წლის 24 ივნისიდან 5 ივლისამდე ლიონში ოცდაათი მონაწილით ჩატარდა კიბოს ეპიდემიოლოგიის პირველი საერთაშორისო კურსი). დირექტორი ჯონ ჰიგინსონი ითხოვდა, რომ ლაბორატორია სააგენტოს განუყოფელი ნაწილი ყოფილიყო, რათა ეპიდემიოლოგიურ კვლევებს ლაბორატორიული ტესტები დაემატებინა. ჰიგინსონმა 1966 წლის 1 ივლისს დაიწყო სამსახური; IARC-ის გვერდზე მისი სამსახურის წლებია 1966-1981.
წიგნის გადმოცემით, ჰიგინსონი „გარემოს“ ფართოდ განმარტავდა: ყველაფერი, რაც ადამიანებს აკრავს და მათზე მოქმედებს, მათ შორის ჰაერი, კულტურა, კვება და ქიმიური ზემოქმედებები (კონცეპტუალური რეზიუმე; ზუსტი წინადადება არ გადამიმოწმებია). ამ განმარტებაზე დაფუძნებული ჰიპოთეზა იყო, რომ კიბოების დაახლოებით 90 პროცენტი გარეგან პირობებს შეიძლება უკავშირდებოდეს. ეს რიცხვი ხშირად არასწორად იკითხება: „გარემო“ აქ მხოლოდ დაბინძურება არ არის და ეს ჰიპოთეზაა და არა გაზომილი შედეგი. რიცხვის შემდგომი გამოთვლები (დოლი და პეტო, 1981) ცალკე დღის თემა იქნება.
საზღვრები და წონასწორობა: ბიუჯეტი, წარმომადგენლობა და რაც არ გაკეთდა
ადრეულ გეგმებში კიბოს კვლევის საინფორმაციო ცენტრიც შედიოდა; წიგნის მიხედვით, ბიუჯეტის შეზღუდვების გამო მას ნაკლები აქცენტი ერგო. ანუ დაარსებისას გათვალისწინებული ყველაფერი ერთნაირი წონით არ გაკეთებულა. მეორე წონასწორობა: სააგენტო პაციენტებს არ მკურნალობს; მასზე დაკისრებული საქმე მიზეზების კვლევა, ტრენინგი და შედარებაა. გუშინ აღწერილი ტიპის სამკურნალო პროგრესი (დღე 142) ამ გზით არ მოდის.
მესამე წონასწორობა წარმომადგენლობაა. დაარსებისას ხუთი სახელმწიფო იყო (გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა, საფრანგეთი, იტალია, გაერთიანებული სამეფო, აშშ); საბჭოთა კავშირი და ავსტრალია იმავე სექტემბერს შემოუერთდნენ. დღევანდელი წევრობის გვერდი ოცდაათ წევრს ასახელებს და მათ შორის აფრიკიდან მხოლოდ ეგვიპტე და მაროკო ჩანს. წევრობა გადასახადებით მუშაობს: IARC-ის დოკუმენტების მიხედვით, შეჩერებული წევრობისას ყოველწლიური გადასახადები გროვდება. შეიქმნა რეგიონული ცენტრებიც (1967 წლიდან ნაირობი, სინგაპური და კინგსტონი; 1970-71 წლიდან თეირანი); რამდენად აბალანსებდნენ ისინი მმართველობაში წარმომადგენლობის ნაკლებობას, აქ არ შემიფასებია.
იდეიდან სააგენტომდე: 1963-1971. ღერძი 1963-დან 1973-მდე მიდის. მწვანე ნიშნები არის თარიღები, რომლებიც რამდენიმე წყაროში ან დაწესებულების საკუთარ ისტორიის გვერდზეა დადასტურებული (1965 წლის 20 მაისი; 1966 წლის 1 ივლისი). ლურჯი ნიშნები ერთ მეორად წყაროს ეყრდნობა (სარაჩისა და უაილდის წიგნი ან მონოგრაფიების დოკუმენტი). მხოლოდ წლით ცნობილი თარიღები წლის შუაშია დახატული, მხოლოდ თვით ცნობილი — თვის შუაში.
2011 წელს გაწევრიანება, 2019 წელს წასვლა
ამ ამბის პირდაპირი კავშირი თურქეთთან 2011 წელს იწყება და არა 1965 წელს. IARC-ის 2011 წლის 13 მაისის პრესრელიზის მიხედვით, თურქეთი იმ დღის ყოველწლიურ მმართველი საბჭოს შეხვედრაზე სააგენტოს 22-ე მონაწილე სახელმწიფო გახდა. თურქეთის პირველი წარმომადგენელი IARC-ის მმართველ საბჭოში პროფ. დრ. მურატ ტუნჯერი იყო. რელიზის მიხედვით, თურქეთში წელიწადში დაახლოებით 170 000 ახალი კიბოს შემთხვევა ფიქსირდებოდა და კიბო ყველაზე მნიშვნელოვანი საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პრობლემა იყო; IARC-ის დირექტორმა კრისტოფერ უაილდმა თურქეთი აზიასა და ევროპას შორის ბუნებრივ ხიდად აღწერა (პრესრელიზი და ecancer-ის ცნობა).
შემდეგ სხვა სურათია. IARC-ის მმართველი საბჭოს 62-ე სესიის დოკუმენტის (GC/62/17) მიხედვით, თურქეთმა სააგენტოდან 2019 წლის 3 ივნისიდან ძალაში შესვლით გასვლა გადაწყვიტა. 2019 წლის 28 მაისის წერილით მან ჯანმოს გენერალურ დირექტორს სთხოვა, გასვლა სამწლიანი შეჩერებით ჩაენაცვლებინა და გასვლა ამ თხოვნით შეჩერებულ მდგომარეობაში დარჩა. 2021 წლის მაისის 63-ე სესიის ოქმში კი წერია, რომ თურქეთმა სააგენტო 2019 წლის ივნისში დატოვა და შენატანების გადახდა იმავე წლის ბოლომდე გააგრძელა. დღევანდელი წევრობის გვერდი ოცდაათ წევრს ასახელებს და თურქეთი სიაში არ არის. შეჩერების თხოვნა როგორ დასრულდა და გასვლა რატომ გადაწყდა, ჩემ მიერ წაკითხულ დოკუმენტებში ვერ ვიპოვე; მიზეზზე კომენტარს არ ვაკეთებ.
1963 წლიდან დღემდე
რა შემოწმდა და რა დარჩა გაურკვეველი
- კითხვის საზღვარი: IARC-ის ორმოცდაათწლიანი წიგნის დაახლოებით 531 000 სიმბოლოიანი PDF-დან მხოლოდ პირველი დაახლოებით 200 000 წავიკითხე. წაუკითხავ ნაწილებში სხვა თარიღები ან შესწორებები შეიძლება იყოს. წიგნის ავტორები სარაჩი და უაილდია; გამოცემის გვერდის მეტამონაცემებში მხოლოდ უაილდი ჩანს.
- დაარსების თარიღი: 1965 წლის 20 მაისი (WHA18.44; IARC-ის ისტორიის გვერდი და წიგნი). სააგენტოს ფაქტობრივი ფუნქციონირების დაწყება: 1965 წლის 15 სექტემბერი (ჯანმოს 20 სექტემბრის განცხადება; მხოლოდ წიგნი). ორი თარიღი სხვადასხვა მოვლენას ეხება; „დაარსებისთვის“ საფუძვლად WHA-ის რეზოლუცია ავიღე.
- იდეის ავტორები: პოჯოლი, დ'ასტიე, თორმეტი თანაავტორი, 9 ნოემბრის პასუხი, მარსელენი და ოჟალე მხოლოდ წიგნიდანაა. IARC-ის ისტორიის გვერდი არავის ასახელებს. თანაავტორების სახელები ჩემ მიერ წაკითხულ ნაწილში ვერ ვიპოვე.
- სამხედრო ბიუჯეტების ნახევარი პროცენტი: წერილის წინადადებად არის გადმოცემული; არ ვამბობ, რომ სააგენტო სინამდვილეში ასე დაფინანსდა.
- პირველი დირექტორი: IARC-ის ისტორიის გვერდი ჰიგინსონს (1966-1981) პირველ დირექტორად ასახელებს; წიგნის წაკითხულ ნაწილში „პირველი“ პირდაპირ არ წერია, მაგრამ 1966 წლის 1 ივლისია მითითებული. რომ დოლს დირექტორობა შესთავაზეს და უარი თქვა, მხოლოდ წიგნშია.
- „90 პროცენტი“: წავიკითხე, რომ წიგნი ჰიპოთეზას ჰიგინსონის გარემოს განმარტებასთან ერთად ახსენებს; რიცხვის წყარო და დეტალები არ შემოწმებულა. ჰიგინსონის „გარემოს“ განმარტება კონცეპტუალური რეზიუმეა.
- მონოგრაფიები: პროგრამა 1969 წელს დაწყებულა, პირველი შეხვედრა 1971 წლის დეკემბერში (ჟენევა), პირველი ტომი 1972 წელს; ლორენცო ტომატისი პროგრამის შემქმნელად არის დასახელებული. ყველაფერი მხოლოდ 100E ტომიდან, შემაჯამებელი ინსტრუმენტით წაკითხული. შეხვედრის ადგილი და დეტალები შესამოწმებელია.
- რეგიონული ცენტრები: ნაირობი, სინგაპური, კინგსტონი (1967-დან), თეირანი (1970-71-დან), ერთი მეორადი წყაროდან.
- თურქეთი 2011: 2011 წლის 13 მაისი, 22-ე მონაწილე სახელმწიფო (IARC-ის პრესრელიზი და ecancer; ორივე ერთი წყაროდან მოდის). წელიწადში 170 000 ახალი შემთხვევის რიცხვი 2011 წლის რელიზიდანაა; ეს დღევანდელი მონაცემი არ არის.
- თურქეთი 2019: გასვლის გადაწყვეტილება (2019 წლის 3 ივნისიდან ძალაში) GC/62/17-შია; შეჩერების თხოვნა 2019 წლის 28 მაისს; GC63-ის ოქმი (2021 წლის 17-18 მაისი) ამბობს, რომ სააგენტო დატოვა; დღევანდელ წევრთა სიაში არ არის. ამ სამ დოკუმენტს შორის შედეგის ხვრელი ვერ ამოვავსე. გასვლის მიზეზი დოკუმენტებში არ წერია.
- წევრების რაოდენობა: 30 IARC-ის დღევანდელ წევრობის გვერდზე. გვერდი „მონაწილე სახელმწიფოს“ ნაცვლად „წევრს“ ამბობს; როგორც წავიკითხე, ისე გადმოვეცი.
პაუზა: კიბოს მედიცინის ბალანსი 1965 წლის ზღურბლზე
დღემდე 1896 წლიდან 1965 წლამდე გაწელილ ჯაჭვს ნაბიჯ-ნაბიჯ მივყევით. ხვალ შევჩერდებით და ვკითხავთ: სად იდგა კიბოს მედიცინა 1965 წელს? რომელი დაავადებებისთვის იყო შესაძლებელი მკურნალობაზე სერიოზულად საუბარი და რომლისთვის არა? როგორ შეიცვალა ამ პერიოდში მე-100 დღის „ორი სვეტის“ სურათი (ქირურგია და რადიოთერაპია, შემდეგ აღმოცენებული სისტემური მკურნალობა)? ხვალ ამ შედარებას წყაროებით თავიდან ავაგებ; ჯერ უნდა გადავამოწმო, რომელი დაავადება როდის ითვლებოდა „განკურნებადად“.
ავტორის შენიშვნა: ამ თემის ადვილი გზა იქნებოდა IARC-ის აღწერა როგორც „დე გოლის დაარსებული სააგენტო“ ან როგორც „ჯანმოს ერთი განშტოება“. წყაროები უფრო მიმოფანტულ ჯაჭვს აჩვენებს: ჟურნალისტი, წერილი, შეხვედრათა სერია, მსოფლიო ჯანდაცვის ასამბლეის რეზოლუცია და წესდების დამტკიცება ხუთი სახელმწიფოს მიერ. გარდა ამისა, ჩემთვის ხელმისაწვდომი თხრობის დიდი ნაწილი ერთ წიგნს ეყრდნობა, რომლის მხოლოდ პირველი ნაწილი წავიკითხე. დოკუმენტი, რომელსაც თურქეთის წევრობაზე ბოლო სიტყვა აქვს, ვერ ვიპოვე. ეს ფაქტების შემოწმების ყუთში ცალკე აღვნიშნე.
წყაროები და დამატებითი საკითხავი
- Saracci R, Wild CP. International Agency for Research on Cancer: The First 50 Years, 1965-2015. Lyon: IARC; 2015. publications.iarc.who.int (გამოცემის გვერდი წაკითხულია; PDF-ის დაახლოებით პირველი 200 000 სიმბოლო წაკითხულია).
- IARC. IARC history. iarc.who.int/iarc-history (წაკითხულია; წვდომა 2026 წლის 7 ნოემბერი).
- IARC. About IARC membership. iarc.who.int/about-iarc-membership (წაკითხულია; წვდომა 2026 წლის 7 ნოემბერი).
- IARC. Press release No. 207: Turkey joins IARC, 13 May 2011. iarc.who.int (წაკითხულია).
- ecancer. Turkey joins International Agency for Research on Cancer. ecancer.org, ახალი ამბები 1752 (წაკითხულია).
- IARC Governing Council. GC/62/17: Suspension of the participation of Turkey (დოკუმენტი წაკითხულია). events.iarc.who.int.
- IARC Governing Council. Sixty-third session, Second Meeting minutes (GC63/Min2 Rev1), 17-18 May 2021 (წაკითხულია). events.iarc.who.int.
- IARC Working Group on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans. Personal Habits and Indoor Combustions. IARC Monographs Vol. 100E. Lyon: IARC; 2012 (მონოგრაფიების ისტორია, შემაჯამებელი ინსტრუმენტით წაკითხული). ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK304391.
- Mukherjee S. The Emperor of All Maladies: A Biography of Cancer. New York: Scribner; 2010 (ზოგადი კონტექსტი; შესაბამისი ნაწილი ამ სესიაში არ წაკითხულა).
ეს წერილი „365 დღე კიბოს ისტორიაში“ სერიის 143-ე დღეა და კიბოს კვლევის საერთაშორისო სააგენტოს დაარსებას ისტორიულ მოვლენად გადმოსცემს. ეს ისტორიულ-პოპულარული შინაარსია და არა დიაგნოზი ან სამკურნალო რეკომენდაცია. მკურნალობის გადაწყვეტილებებისთვის მიმართეთ თქვენს ექიმს. წყაროები გადამოწმებულია; დეტალები, რომლებიც მხოლოდ ერთ მეორად წყაროს ან წაუკითხავ ტექსტს ეყრდნობა, აღნიშნულია ფაქტების შემოწმების შენიშვნებში.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
