როცა კიბო ტკივილს ამსუბუქებს – გამოჯანმრთელება და მკურნალობა ყოველთვის ერთი და იგივე არ არის

ხშირად ექიმებსაც გვავიწყდება, რომ ჯანმრთელობა ფიზიკური, ფსიქოლოგიური და სოციალური კეთილდღეობაა და მხოლოდ დაავადების ფიზიკურ გავლენებზე ვკონცენტრირდებით. ქვემოთ ვაზიარებთ ისტორიას, რომელიც ჯანმრთელობის სრულყოფილად განხილვის აუცილებლობასა და მის, სინამდვილეში, ცხოვრების ხარისხის ნაწილად ყოფნას უსვამს ხაზს. კიბოს მკურნალობის მიმღები პაციენტი ამ სტატიის კითხვისას არ უნდა შეშფოთდეს, რადგან კიბო ფიზიკურად და ფსიქოლოგიურად რთული დაავადებაა. პაციენტებს ფიზიკურთან ერთად ემოციური და სოციალური ბრძოლაც უწევთ. ამიტომ მკურნალობაზე პასუხი და მათ ცხოვრებაში ცვლილებები მნიშვნელოვანია. ქალბატონი P.-ის ისტორია მკურნალობაზე პასუხის მნიშვნელობასა და მკურნალობის შემდგომი ცხოვრების შესაძლო ცვლილებებს გვიჩვენებს.

ქალბატონმა P.-მ, რომლის თხელი ხმითაც ჩანდა, რომ დიდი ხნის მწეველი იყო, ოთახში შემოსვლისთანავე სწრაფად, პაუზებით დაიწყო ცხოვრების მონაკვეთების მოყოლა. ვუსმენდი, როგორ მუშაობდა ავად გახდომამდე ბავშვთა ბიბლიოთეკის მოხელედ, და თან მის მიერ წლების განმავლობაში შეგროვილი ანგარიშებისა და გამოსახულებების დიდ დასტას ვათვალიერებდი. თითოეული კვლევის მიხედვით — MRG, BT თუ X-Ray — ფრთხილად იყო ჩალაგებული ყვითელ საქაღალდეებში. მაგიდის მეორე მხარეს მჯდომი, აშკარად დაძაბული ქალბატონი P. თვალს იატაკს არ აშორებდა და ხელებს ისრესდა. კლინიკაში ახალი თანამშრომელი ვიყავი და ამ სცენას ხშირად ვხედავდი. ჩემთან მოდიოდნენ ადამიანები, რომლებმაც სხვებთან სასურველი პასუხი ვერ მიიღეს. ხშირად საქაღალდის სისქითაც ცოტას ვხვდებოდი. ქალბატონი P.-ის მსგავსი დასტა აჩვენებდა, რომ ისტორია მარტივი არ იყო და, რაც მთავარია, ხშირად გამოსავალიც არ ჰქონდა.

ნიშნები, უმეტესად დაღლილობა და ტკივილი, რამდენიმე წლის წინ დაიწყო. მატებასთან ერთად ქალბატონი P. იძულებული გახდა ცხოვრება შეეცვალა და ბოლოს სამსახურსაც ჩამოშორდა. ოჯახთან ურთიერთობაც დაზიანდა; მთელი ენერგია და ყურადღება ნიშნებზე ჰქონდა გადატანილი და ვერც სტუდენტ შვილებსა და ქმარს უთმობდა დროს. ოჯახის იმედგაცრუებას გრძნობდა. სხვების მსგავსად, ბატონ P.-საც უნდოდა მხიარული, შემოქმედებითი, სიცოცხლით სავსე და მიზნის მქონე ცოლის დაბრუნება. ბავშვების ვიზიტები შემცირდა და ქალს ეჩვენებოდა, რომ უმეტესად ვალდებულების გამო მოდიოდნენ. ერთადერთი, რაც სასოწარკვეთით სურდა, ტანჯვისთვის სახელის დარქმევა იყო. მისი თვალით ეს ტანჯვა საკუთარ სისუსტეებს ეყრდნობოდა და ფიქრობდა, რომ სხვებიც ასე ხედავდნენ. ძლიერ ადამიანად მიაჩნდა თავი, მაგრამ მაინც საკუთარ თავს ადანაშაულებდა. ყოველი შემოწმების შედეგებით სურათი ცოტა უფრო ნათელი ხდებოდა და ადრე ზურგიდან მომდინარე ტკივილად მიჩნეული ნიშნები იცვლებოდა. ძველ ანგარიშებში ორთოპედების, ნევროლოგებისა და ფიზიოთერაპევტების ჩანაწერები იყო. ტესტებსა და სკანირებებს შედეგი არ გამოუღია. დროთა განმავლობაში საკვების ალერგიები გამოვლინდა და აუცილებელი ენდოსკოპიის შემდეგ სხვადასხვა დიეტა სცადა. დარწმუნებული იყო, რომ პრობლემა საფუარით, სოკოთი, იყო გამოწვეული და ექიმების პასუხები არ აკმაყოფილებდა. მრავალ რევმატოლოგსა და ნევროლოგს შეხვდა და ნევროლოგიური დაავადების, MS-ის — გაფანტული სკლეროზის — ეჭვმა ტესტები გაამეორებინა. შეიძლებოდა ანთებითი მდგომარეობის მიუხედავად შედეგები ნორმალური ყოფილიყო? ამ ყველაფერში ერთადერთი ზუსტი დიაგნოზი ემფიზემა იყო, თუმცა ქალბატონი P. ამტკიცებდა, რომ პრობლემა სუნთქვა არ იყო.

მოგვიანებით ტკივილის კლინიკაში ნამყოფი ქალბატონი P. ჩემთან ნარკოტიკული წამლებით სავსე რეცეპტის გამოსაწერად მოვიდა. თავს არწმუნებდა, უკეთ ვარო, თუმცა ამ წამლების გარეშე ცხოვრება ვეღარ წარმოედგინა. ყველაფერი შეიცვალა, როცა რუტინულ მამოგრაფიაზე მანამდე არარსებული მიკროკალციფიკაციები გამოჩნდა. ანგარიშში მათ „საეჭვო“ ეწერა. პაციენტისთვის შესაძლო კიბოს თქმისას უკან დახევა მინდება, მაგრამ ქალბატონი P.-ის პასუხში შფოთვისა და შიშის არარსებობა მანამდე არ მენახა: „ესე იგი, ძუძუს კიბო?“ — მხოლოდ ეს თქვა. თითქოს გაენათებინა და დეტექტიური წიგნის ბოლოს ნაწილების შეკრებით დამნაშავე ეპოვა. მხოლოდ ერთი კითხვა დასვა: „ახლა რას ვაკეთებთ?“

ოპერაციის, რადიოთერაპიისა და ქიმიოთერაპიის გეგმის შედგენის შემდეგ ქალბატონ P.-ს უფრო იშვიათად ვხვდებოდი. შესამჩნევად შეიცვალა და ნარკოტიკული წამლებიც უეცრად შეწყვიტა. მხოლოდ კიბოზე იყო ორიენტირებული და ნიშნების კლებასთან ერთად შფოთვაც შეუმცირდა. ქმარი და ქალიშვილი, რომლებიც ადრე იშვიათად მოჰყვებოდნენ, ხშირად მასთან იყვნენ. მკურნალობებს შორის ძველ ჰობებს დაუბრუნდა, მეგობრებს დაუკავშირდა და ყოფილ ბიბლიოთეკაში ბავშვებს წიგნებს უკითხავდა. ხელსაქმესაც მისდევდა და ნამუშევრებს ყიდდა. ყველას, თავად მის ჩათვლით, ეჩვენებოდა, რომ წლების განმავლობაში საუკეთესო ფორმაში იყო. ბოლოს მკურნალობა დასრულდა და უთხრეს, გამოჯანმრთელდიო. შემდეგ შეხვედრებზე შევამჩნიე, რომ ქმარი ან ქალიშვილი აღარ ახლდა და უგუნებოდ იყო. მკურნალობისას მიზნების მიღწევის გადაწყვეტილება აღარ ჩანდა; თითქოს დიაგნოზამდელ ყოველდღიურ რბოლას დაუბრუნდა და ცოტა ხანში კლინიკაში საერთოდ აღარ მოვიდა.

დატვირთული დღეების გამო ამის შემჩნევას დრო დასჭირდა. მის მდგომარეობაზე ვფიქრობდი და ვვარაუდობდი, იქნებ სხვა ექიმთან ეძებს პასუხებს, რომლებიც მე ვერ მივეცი. რამდენიმე წლის შემდეგ ბატონ P.-ს დავურეკე. მითხრა, ქალბატონი P. მოვლის დაწესებულებაში გარდაიცვალაო: „ჩვენი ბოლო შეხვედრიდან ცოტა ხანში KOAH-ის დიაგნოზით მოვლის დაწესებულებაში მოთავსდა. იქ მისვლის შემდეგ ექიმთან აღარ წასულა და სუნთქვის უკმარისობით გარდაიცვალა. ბოლო წლები მშვიდად, სახლიდან თითქმის გაუსვლელად გაატარა.“ ვკითხე, კიბო ხომ არ განმეორდა. ბატონმა P.-მ თქვა: „არა, არ განმეორებულა, გამოჯანმრთელებული იყო. როგორც ყოველთვის, საოცარ საქმეს გაართვა თავი.“

წლების განმავლობაში ქალბატონი P.-ის ისტორიიდან მიღებულ გაკვეთილებზე ვფიქრობდი. თავში ათეულობით კითხვა მქონდა და ისინი სულ მრავლდებოდა: „რატომ იყო ასეთი ჯიუტი დაავადებისთვის სახელის დარქმევაში? რა ტრავმებს მიანიშნებდა ზოგჯერ, თუმცა ნათლად ვერ ჰყვებოდა? დღეს თავიდან რომ დაგვეწყო, რას გავაკეთებდი სხვაგვარად?“

ამ კითხვების პასუხებში კვლავ არ ვარ დარწმუნებული. ერთადერთი დარწმუნება ისაა, რომ ქალბატონმა P.-მ კიბო დაამარცხა, მაგრამ ვერასდროს გამოჯანმრთელდა...

კიბოს მქონე თითოეული პაციენტის ისტორია და მკურნალობაზე პასუხი განსხვავებულია. ეს მნიშვნელოვანი თავისებურება უყურადღებოდ არ უნდა დარჩეს. ფიზიკურ, ფსიქოლოგიურ და სოციალურ ბრძოლაში მყოფმა პაციენტებმა იმედი არ უნდა დაკარგონ და ექიმებთან ერთად დაწყებულ მკურნალობას მტკიცედ უნდა მიჰყვნენ.