სასიხარულო ამბავი: CRISPR-ით პირველად დაიწყო თალასემიისა და ნამგლისებრუჯრედოვანი ანემიის მქონე პაციენტების მკურნალობა

საუკუნის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს აღმოჩენად მიჩნეული CRISPR-Cas9 გენების რედაქტირების ტექნოლოგია დაავადებების მკურნალობაში რევოლუციურ განვითარებას განაგრძობს. CRISPR მკურნალობაზე ორიენტირებული CRISPR Therapeutics-ისა და Vertex Pharmaceuticals-ის მიერ შემუშავებული CTX001 სახელწოდების CRISPR-ზე დაფუძნებული მკურნალობა პირველად ბეტა-თალასემიის მქონე პაციენტში გამოიყენეს. ამავე დროს ნამგლისებრუჯრედოვანი ანემიის მქონე პირველი პაციენტი CTX001 მკურნალობის კლინიკურ კვლევაში ჩაერთო. გავიგოთ, რა არის CTX001 მკურნალობა და რას ნიშნავს ის ჩვენთვის.

რა არის ბეტა-თალასემია?

ბეტა-თალასემია ბეტა-გლობინის გენში მუტაციებითგამოწვეული მემკვიდრეობითი ჰემატოლოგიური (სისხლის) დაავადებაა. ბეტა-გლობინის გენის მუტაცია ბეტა-გლობინის ცილის დაბალ ან იშვიათ გამომუშავებას იწვევს. ბეტა-გლობინი ჰემოგლობინის ერთ-ერთი ძირითადი შემადგენელი ნაწილია. ბეტა-თალასემიის მძიმე ფორმის მქონე პაციენტებში ანემია (სისხლნაკლებობა) ვითარდება და ისინი სისხლის ტრანსფუზიაზე (გადასხმაზე) დამოკიდებულები ცხოვრობენ. განმეორებითი სისხლის გადასხმა პაციენტებში რკინის დაგროვებას იწვევს, რაც ორგანოთა დაზიანებითა და სიცოცხლის ხანგრძლივობის შემცირებით სრულდება.

რა არის ნამგლისებრუჯრედოვანი ანემია?

ნამგლისებრუჯრედოვანი ანემიაც ბეტა-გლობინის გენში მუტაციებით გამოწვეული მემკვიდრეობითი სისხლის დაავადებაა. ბეტა-გლობინის გენში მუტაციები პათოლოგიური ჰემოგლობინის გამომუშავებას იწვევს. პათოლოგიური ჰემოგლობინი ერითროციტებს ამაგრებს, უჩვეულო (ნამგლისებრ) ფორმას აძლევს და სისხლძარღვებს ახშობს. ნამგლისებრუჯრედოვანი ანემიის მქონე პაციენტებს მწვავე ტკივილი, მწვავე გულმკერდის სინდრომები და ორგანოთა დაზიანება აღენიშნებათ. ყოველივე ეს პაციენტების სიცოცხლეს ამოკლებს.

CRISPR მკურნალობა CTX001 — რა არის ეს?

CTX001 არის CRISPR-ზე დაფუძნებული გენური მკურნალობა. ამ მკურნალობისას ბეტა-თალასემიისა და ნამგლისებრუჯრედოვანი ანემიის მქონე პაციენტებიდან აღებულ ძვლის ტვინის ღეროვან უჯრედებში CRISPR-ით ჩარევა ხორციელდება, რის შედეგადაც ერითროციტები მეტ ფეტალურ ჰემოგლობინს გამოიმუშავებს. ფეტალური ჰემოგლობინი დაბადებისას ბუნებრივად არსებული ჟანგბადის გადამტანი ცილაა. ზრდასრულობაში ის სხვა ფორმად გარდაიქმნება. CTX001 მკურნალობა ფეტალური ჰემოგლობინის დონის გაზრდით პაციენტების სისხლის გადასხმაზე დამოკიდებულებას მნიშვნელოვნად ამცირებს.

სხვა სიტყვებით, თითოეულ ადამიანს აქვს ფეტალური ჰემოგლობინის სახელწოდების გენის მეორე ასლი. ეს გენი დაბადების შემდეგ ითიშება და მას ჰემოგლობინის ზრდასრული ფორმა ანაცვლებს. ამ მკურნალობისას CRISPR მკურნალობით ეს ფეტალური გენი ხელახლა აქტიურდება.

როგორ ტარდება CTX001 მკურნალობა?

პაციენტების ძვლის ტვინის ღეროვანი უჯრედები პერიფერიული სისხლიდან გროვდება. ამ ღეროვან უჯრედებზე ლაბორატორიაში CRISPR -ით გენური ჩარევა ხორციელდება. დამუშავებული ღეროვანი უჯრედები (რომლებსაც CTX001 უწოდეს) პაციენტს უბრუნდება. შემდეგ აკვირდებიან პაციენტებს, რათა დადგინდეს, წარმოქმნის თუ არა გენურად დამუშავებული ღეროვანი უჯრედები ჯანმრთელ სისხლის უჯრედებს. საბოლოოდ CTX001 უჯრედების ეფექტი მრავალი პარამეტრით კონტროლდება და პაციენტის მეთვალყურეობა მიმდინარეობს.

მიიჩნევა, რომ crispr-ით ერთმა მკურნალობამ ამ ორ დაავადებაში სრული გამოჯანმრთელება შეიძლება უზრუნველყოს. პაციენტების შედეგების გამოცხადებას უახლოეს მომავალში ელიან.

რა მდგომარეობაა CTX001-ის ბოლო კლინიკურ კვლევებში?

ბეტა-თალასემიისთვის CTX001 მკურნალობის უსაფრთხოებისა და ეფექტიანობის 1/2 ფაზის კლინიკური კვლევა კვლავ მიმდინარეობს. კლინიკურ კვლევაში ფასდება CTX001-ის ერთჯერადი დოზის ეფექტიანობა და უსაფრთხოება 18-35 წლის, ტრანსფუზიაზე დამოკიდებული თალასემიის მქონე პაციენტებში (non beta zero / beta zero ქვეჯგუფებით). ამჟამად კვლევა კანადისა და ევროპის სხვადასხვა კლინიკური კვლევის ცენტრში ტარდება. გარდა ამისა, წლის განმავლობაში პაციენტების ჩართვა ამერიკაშიც დაიწყება.

ნამგლისებრუჯრედოვანი ანემიისთვის CTX001 მკურნალობის უსაფრთხოებისა და ეფექტიანობის 1/2 ფაზის კვლევა კვლავ მიმდინარეობს. კლინიკურ კვლევაში ფასდება CTX001-ის ერთჯერადი დოზის ეფექტიანობა და უსაფრთხოება 18-35 წლის ნამგლისებრუჯრედოვანი ანემიის მქონე პაციენტებში. კვლევა აშშ-ის სხვადასხვა კლინიკური კვლევის ცენტრში ტარდება. CTX001 აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციამ (FDA) ნამგლისებრუჯრედოვანი ანემიის სამკურნალოდ პრეპარატის დაჩქარებული შემუშავების პროგრამაშიშეიყვანა. კანადისა და ევროპის სხვა ქვეყნებში კლინიკური კვლევების დასაწყებად საჭირო ნებართვებს ელოდებიან.

CRISPR / Cas9 — რა არის ეს?