სელენისა და კიბოს კავშირი
ამ სტატიაში
სელენი არამეტალური ელემენტია ატომური ნომრით 34 და სიმბოლოთი „Se“, რომელიც პერიოდული სისტემის 4. პერიოდში მდებარეობს. იგი 13 მიკროელემენტიდან ერთ-ერთია; ანუ ორგანიზმისთვის აუცილებელია, მაგრამ უკიდურესად მცირე რაოდენობით გვხვდება. ამ მიკროელემენტების ყოველდღიური მოთხოვნილება დიდი არ არის, თუმცა ისინი ორგანიზმში უჯრედულ დონეზე მიმდინარე ფერმენტული რეაქციებისთვის აუცილებელია.
ნიადაგში იგი არაორგანული ფორმით (selenite ან სელენიტის სახით), მცენარეებში ორგანული ფორმით (selenomethionine და selenocysteine), ხოლო ცხოველებში selenomethionine-ის სახით გვხვდება. სელენი 24 სხვადასხვა სელენოპროტეინის სტრუქტურაში შედის. სელენოპროტეინები მონაწილეობს რეპროდუქციული სისტემის, ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონების მეტაბოლიზმის, DNA-ის სინთეზისა და ინფექციებისა და DNA-ის დაზიანებისგან დაცვის მსგავს ბიოლოგიურ პროცესებში.
რომელ საკვებშია სელენი?
ყველაზე მეტი სელენი ბრაზილიურ კაკალშია. სელენით ასევე მდიდარია მზესუმზირის თესლი, ზღვის მოლუსკები, თევზი, ინდაურისა და ქათმის ხორცი და წითელი ხორცი. გარდა ამისა, სელენი კვერცხში, სოკოში, ხახვ-ნიორსა და მარცვლეულშიც გვხვდება. მრავალ საკვებში არსებობის გამო ნორმალურად მკვებავ ადამიანებს სელენის დეფიციტი არ უვითარდებათ და დანამატიც არ სჭირდებათ.
სელენის შესაძლო ქემოპრევენციული (კიბოსგან დამცავი) მოქმედება კიბოს სხვადასხვა სახეობაში, განსაკუთრებით პროსტატის კიბოში, შეისწავლეს. მართალია, ზოგი კვლევა აჩვენებს, რომ სელენი პროსტატის კიბოს რისკს ამცირებს, მაგრამ სელენის მიღების რანდომიზებულ კონტროლირებულ კვლევებში რაიმე კავშირი ვერ გამოვლინდა.
პროსტატის კიბოსა და სელენის კავშირი — მეცნიერული მტკიცებულებები
- 2010 წელს გამოქვეყნებულ მეტაანალიზში განაცხადეს, რომ სელენის დანამატები პროსტატის კიბოს სიხშირეზე არ მოქმედებდა.
- აშშ-ში ჩატარებულ მრავალცენტრულ ორმაგად ბრმა კვლევაში, რომელიც სელენისა და E ვიტამინის კიბოსგან დამცავ მოქმედებას შეისწავლიდა, ჩართეს 50 წელზე უფროსი 35.533 მამაკაცი. შედეგებით E ვიტამინის ან სელენის მიღებას პროსტატის კიბოს პრევენციაში მნიშვნელოვანი სარგებელი არ ჰქონდა.
- პროსტატის კიბოდ გარდაქმნის პოტენციალის მქონე წინამორბედი დაზიანების (high-grade prostatic intraepithelial neoplasia) მქონე 423 პაციენტი ჩაერთო SWOG S9917 კვლევაში. 3 წლის შემდეგ სელენის მიმღებებსა და არმიმღებებს შორის დაავადების პროგრესირების მხრივ განსხვავება არ გამოვლენილა.
- ორმაგად ბრმა, რანდომიზებულ, პლაცებოკონტროლირებულ 2 ფაზის კვლევაში სელენის დანამატმა აქტიური მეთვალყურეობის ქვეშ მყოფი ადრეული სტადიის (ლოკალიზებული) პროსტატის კიბოს პაციენტების PSA-ის დონეში ცვლილება არ გამოიწვია.
- თუმცა კიბოსგან კვებითი დაცვის ორმაგად ბრმა კვლევაში განაცხადეს, რომ სელენის დანამატი პროსტატის კიბოსგან იცავდა.
შარდის ბუშტის კიბოსა და სელენის კავშირი — მეცნიერული მტკიცებულებები
რანდომიზებულ, ორმაგად ბრმა, 3 ფაზის კვლევაში სელენის დანამატს არამეტასტაზური შარდის ბუშტის კიბოს რეციდივის (დაავადების განმეორების) პრევენციაში სარგებელი არ აღმოაჩნდა. SELECT კვლევაში კი დადგინდა, რომ სელენს შარდის ბუშტის კიბოსგან დამცავი მოქმედება არ ჰქონდა.
ფილტვის კიბოსა და სელენის კავშირი — მეცნიერული მტკიცებულებები
ამერიკასა და ჩინეთში ჩატარებულ ორ სხვადასხვა რანდომიზებულ კონტროლირებულ კვლევაში განაცხადეს, რომ სელენის დანამატს ფილტვის კიბოსგან დამცავი მოქმედება არ ჰქონდა.
კანის კიბოსა და სელენის კავშირი — მეცნიერული მტკიცებულებები
სხვადასხვა კვლევაში სელენის დანამატსა და კანის ბაზალურუჯრედოვანი და ბრტყელუჯრედოვანი კიბოს სიხშირეს შორის კავშირი ვერ იპოვეს. თუმცა ორმაგად ბრმა რანდომიზებულ კონტროლირებულ კვლევაში სელენის მიმღებებში კანის ბრტყელუჯრედოვანი კიბოსა და მელანომის გარდა სხვა კანის კიბოს რისკის მატება გამოვლინდა. SUVIMAX კვლევაში, რომელშიც 35-დან 60 წლამდე ასაკის 12.741 მონაწილე ჩაერთო, ქალებში სელენის გამოყენება კანის კიბოს რისკს ზრდიდა.
მსხვილი ნაწლავის კიბოსა და სელენის კავშირი — მეცნიერული მტკიცებულებები
სელენისა და Celcoxib-ის (Sel/Cel) კვლევაში 40-დან 80 წლამდე ასაკის, კოლონოსკოპიით პოლიპებმოცილებულ 1621 პაციენტში გააანალიზეს სელენის მსხვილი ნაწლავის (კოლონისა და სწორი ნაწლავის) კიბოსგან დამცავი მოქმედება. კვლევის შედეგებით სელენს მსხვილი ნაწლავის კიბოს პრევენციაში რაიმე ეფექტი არ ჰქონდა.
შედეგი
სელენისა და კიბოს კავშირის შემსწავლელ კვლევებში კიბოს მრავალი სახეობისთვის კავშირი ვერ გამოვლინდა. გარდა ამისა, არსებობს კვლევები, რომლებიც კანის კიბოს რისკის მატებას აღწერს. არსებული ცოდნით ვხედავთ, რომ სელენის დანამატი არცერთი კიბოს პრევენციაში ეფექტიანი არ არის.
ასევე აღწერილია სელენის დანამატის სახით მიღებით მოწამვლის შემთხვევები; ამიტომ სელენის წამლისა თუ ტაბლეტების მსგავსი დანამატების მიღებას არ გირჩევთ. თუმცა თუ სისხლში დეფიციტი დადასტურებულია, სელენით მდიდარი საკვების მიღებას გირჩევთ.
წყაროები
2. Hurst R, Hooper L, Norat T, et al.
Selenium and prostate cancer: systematic review and meta-analysis.
Am J Clin Nutr. 2012
3. Cai X, Wang C, Yu W, et al.
Selenium exposure and cancer risk: an updated meta-analysis and meta-regression.
Sci Rep. 2016
4. Jiang L, Yang KH, Tian JH, et al.
Efficacy of antioxidant vitamins and selenium supplement in prostate cancer prevention: a meta-analysis of randomized controlled trials.
Nutr Cancer. 2010
5. Lippman SM, Klein EA, Goodman PJ, et al.
Effect of selenium and vitamin E on risk of prostate cancer and other cancers: the Selenium and Vitamin E Cancer Prevention Trial (SELECT).
JAMA. 2009
6. Marshall JR, Tangen CM, Sakr WA, et al.
Phase III trial of selenium to prevent prostate cancer in men with high-grade prostatic iintraepithelial neoplasia: SWOG S9917.
Cancer Prev Res (Phila). 2011
7. Stratton MS, Algotar AM, Ranger-Moore J, et al.
Oral selenium supplementation has no effect on PSA velocity in men undergoing active surveillance for localized prostate cancer.
Cancer Prev Res (Phila). 2010
8. Duffield-Lillico AJ, Dalkin BL, Reid ME, et al.
Selenium supplementation, baseline plasma selenium status and incidence of prostate cancer: an analysis of the complete treatment period of the Nutritional Prevention of Cancer Trial.
BJU Int. 2003
9. Lotan Y, Goodman PJ, Youssef RF, et al.
Evaluation of Vitamin E and Selenium Supplementation for the Prevention of Bladder Cancer in SWOG Coordinated SELECT.
J Urol. 2012
10. Goossens ME, Zeegers MP, van Poppel H, et al.
Phase III randomised chemoprevention study with selenium on the recurrence of non-invasive urothelial carcinoma.
The SELEnium and BLAdder cancer Trial. Eur J Cancer. 2016
11. Reid ME, Duffield-Lillico AJ, Garland L, Turnbull BW, Clark LC, Marshall JR.
Selenium supplementation and lung cancer incidence: an update of the nutritional prevention of cancer trial.
Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2002
12. Kamangar F, Qiao YL, Yu B, et al.
Lung cancer chemoprevention: a randomized, double-blind trial in Linxian, China.
Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2006
13. Pais R, Dumitraşcu DL.
Do antioxidants prevent colorectal cancer?
A meta-analysis. Rom J Intern Med. 2013
14. Clark LC, Combs GF Jr, Turnbull BW, et al.
Effects of selenium supplementation for cancer prevention in patients with carcinoma of the skin. A randomized controlled trial.
Nutritional Prevention of Cancer Study Group. JAMA. 1996
15. Duffield-Lillico AJ, Slate EH, Reid ME, et al.
Selenium supplementation and secondary prevention of nonmelanoma skin cancer in a randomized trial.
J Natl Cancer Inst. 2003
16. Ezzedine K, Latreille J, Kesse-Guyot E, et al.
Incidence of skin cancers during 5-year follow-up after stopping antioxidant vitamins and mineral supplementation.
Eur J Cancer. 2010
17. Thompson PA, Ashbeck EL, Roe DJ, et al.
Selenium supplementation for prevention of colorectal adenomas and risk of associated type 2 diabetes.
JNCI J Natl Cancer Inst. 2016
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.