Selen və xərçəng əlaqəsi

Selen atom nömrəsi 34, simvolu “Se” olan və dövri cədvəlin 4. dövründə yerləşən qeyri-metal elementdir. 13 mikroelementdən biridir; yəni bədənimiz üçün lazımdır, lakin son dərəcə az miqdarda olur. Bu mikroelementlərə gündəlik ehtiyac çox deyil, lakin bədənimizdə hüceyrə səviyyəsində baş verən ferment reaksiyaları üçün lazımdır.

Torpaqda qeyri-üzvi formada (selenite və ya selenit şəklində), bitkilərdə üzvi formada (selenomethionine və selenocysteine şəklində), heyvanlarda isə selenomethionine şəklində olur. Selen 24 fərqli selenoproteinin quruluşunu təşkil edir. Selenoproteinlər çoxalma sistemi, qalxanabənzər vəzi hormonlarının mübadiləsi, DNA sintezi, həmçinin infeksiyalara və DNA zədələrinə qarşı müdafiə kimi bioloji hadisələrdə iştirak edir.

Selen hansı qidalarda vardır?

Ən çox olduğu qida Braziliya qozudur. Günəbaxan tumu, qabıqlı dəniz məhsulları, balıqlar, hinduşka və toyuq əti, qırmızı ət də selenlə zəngindir. Bundan əlavə yumurta, göbələk, soğan-sarımsaq və taxıllarda da selen olur. Bir çox qidada olduğu üçün normal qidalanan insanlarda selen çatışmazlığı görülmür və əlavə qəbuluna ehtiyac yoxdur.

Selenin potensial kimyaprofilaktik (xərçəngdən qoruma) təsiri müxtəlif xərçəng növlərində (xüsusilə prostat xərçənglərində) araşdırılmışdır. Bəzi tədqiqatlar selenin prostat xərçəngi riskini azaltdığını göstərsə də, selen qəbulu ilə bağlı randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatlarda əlaqə müşahidə olunmamışdır.

Prostat xərçəngi və selen əlaqəsi - elmi sübutlar

• 2010-cu ildə dərc edilən meta-analizdə selen əlavələrinin prostat xərçəngi tezliyinə heç bir təsiri olmadığı bildirilmişdir.
• ABŞ-da aparılan çoxmərkəzli, ikiqat kor, Selen və E vitamininin xərçəngdən qorunma əlaqəsini araşdıran tədqiqata 50 yaşından yuxarı 35.533 kişi daxil edilmişdir. Nəticəyə görə E vitamini və ya selen qəbulunun prostat xərçəngindən qorunmada mühüm fayda vermədiyi müəyyən edilmişdir.
• Prostat xərçənginə çevrilmə potensialı olan ilkin lezyonlu (high-grade prostatic intraepithelial neoplasia) 423 xəstənin qatıldığı SWOG S9917 tədqiqatında 3 ilin sonunda selen alanlarla almayanlar arasında xəstəliyin irəliləməsi baxımından fərq müşahidə edilməmişdir.
• İkiqat kor, randomizə edilmiş, plasebo nəzarətli faza 2 tədqiqatında selen əlavəsinin aktiv izlənən erkən mərhələli (lokal) prostat xərçəngi xəstələrinin PSA səviyyəsində fərq yaratmadığı görülmüşdür.
• Lakin Xərçəngdən Qidalanma ilə Qorunma adlı ikiqat kor tədqiqatda selen əlavəsinin prostat xərçənginə qarşı qoruyucu olduğu bildirilmişdir.

Sidik kisəsi xərçəngi və selen əlaqəsi - elmi sübutlar

Randomizə edilmiş, ikiqat kor, faza 3 tədqiqatında selen əlavəsinin metastatik olmayan sidik kisəsi xərçənginin residivinin (xəstəliyin təkrarlanmasının) qarşısını almaqda fayda vermədiyi görülmüşdür. SELECT tədqiqatında da selenin sidik kisəsi xərçənginə qarşı qoruyucu təsiri olmadığı tapılmışdır.

Ağciyər xərçəngi və selen əlaqəsi - elmi sübutlar

Amerika və Çində aparılan iki fərqli randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatda selen əlavəsinin ağciyər xərçənginə qarşı qoruyucu təsiri olmadığı bildirilmişdir.

Dəri xərçəngi və selen əlaqəsi - elmi sübutlar

Müxtəlif tədqiqatlarda selen əlavəsi ilə bazal və yastıhüceyrəli dəri xərçəngi tezliyi arasında əlaqə tapılmamışdır. Lakin ikiqat kor, randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatda selen istifadə edənlərdə yastıhüceyrəli dəri xərçəngi və melanoma olmayan dəri xərçəngi riskinin artdığı müəyyən edilmişdir. SUVIMAX adlı, 35 ilə 60 yaş arasında 12.741 iştirakçılı tədqiqatda qadınlarda selen istifadəsinin dəri xərçəngi riskini artırdığı müşahidə edilmişdir.

Yoğun bağırsaq xərçəngi və selen əlaqəsi - elmi sübutlar

Selen və Celcoxib (Sel/Cel) tədqiqatında 40 ilə 80 yaş arasında, kolonoskopiya ilə polipləri çıxarılmış 1621 xəstədə selenin yoğun bağırsaq (kolon və rektum) xərçənginə qarşı qoruyucu təsiri təhlil edilmişdir. Nəticələrə görə selenin yoğun bağırsaq xərçəngindən qorunmada heç bir təsiri olmadığı müəyyən edilmişdir.

Nəticə

Nəticə olaraq, selen və xərçəng əlaqəsini araşdıran tədqiqatlarda bir çox xərçəng növü üçün əlaqə tapılmamışdır. Bununla yanaşı, dəri xərçəngi riskini artırdığını bildirən tədqiqatlar vardır. Mövcud biliklərlə selen əlavəsinin hər hansı xərçəngdən qorunmada təsirli olmadığını görürük.

Selenin əlavə kimi qəbul edildikdə zəhərlənməyə səbəb olduğunu bildirən hallar da vardır; buna görə selen dərmanı və ya selen tableti kimi əlavələri tövsiyə etmirik, lakin qanda çatışmazlıq göstərilibsə, selenlə zəngin qidalarla qidalanmağı tövsiyə edirik.