Polip nədir, yoğun bağırsaq polipləri necə müalicə edilməlidir?

Bir polipbədəndəki səthdən, adətən orqan boşluqlarında inkişaf edən toxuma böyüməsidir. Poliplər ən çox yoğun bağırsağın hissələri olan kolon və düz bağırsaqda, qulaq kanalında və uşaqlıq boynunda olur.

Yoğun bağırsaq (kolon və düz bağırsaq) xərçənglərixoşxassəli adenoma və poliplərin bir hissəsinin zamanla bədxassəliləşməsi nəticəsində başlayır. Poliplər böyük və ya çoxsaylı olduqda xərçəngləşmə riski yüksəkdir. Kolonoskopiya kimi skrininq üsulları sayəsində poliplər erkən aşkarlana və kolorektal xərçənglərin tezliyi azaldıla bilər.

Kolorektal (yoğun bağırsaq) polipləryoğun bağırsağın ən daxili qatı olan selikli qişadan inkişaf edən, yavaş böyüyən və aşağı xərçəngləşmə riski (< % 1) daşıyan törəmələrdir. Bununla belə, cəmiyyətdə çox geniş yayılıb və tezliyi yaşla artır. Poliplər kolorektal xərçənglərə mühüm meyillilik yaradır, buna görə aşkarlandıqda çıxarılmalıdır.

Yoğun bağırsaq poliplərinin əlamət və tapıntıları

Yoğun bağırsaq kolon və düz bağırsaq adlanan iki hissədən ibarətdir. Kolon təxminən 1.5 metrlik ilk və uzun hissə, düz bağırsaq isə anusa yaxın 15 cm-lik hissədir.

Kolon polipləri xəstələrin çoxunda əlamət və tapıntı göstərmir. Əlaməti olanlarda ən geniş tapıntı rektal sahədən, yəni anusdan qanaxmadır. Poliplərdən uzunmüddətli qanaxma dəmir çatışmazlığı anemiyasına səbəb ola bilər. İshal və qəbizlik daxil digər tapıntılar adətən nəcisin qalınlığının azalması (qələm kimi incəlməsi) şəklindədir.

• Kolon polipi olan xəstələrin az hissəsində nəcisdə gizli qan ola bilər.
• Anus (rektal sahə) polipləri həkimin əl ilə müayinəsində aşkarlana bilər.
• Düz bağırsağın və kolonun son hissələrinin villoz adenomaları maye və elektrolit itkisi ilə gedən ciddi ishala səbəb ola bilər.

Polip diaqnozu

Nəcisdə gizli qan testi

Nəcisdə gizli qan testinin pozitivliyi diametri 10 millimetrdən böyük kolon poliplərinin % 20-40-ında müəyyən edilə bilər. Lakin test mədə-bağırsaq sistemində qanaxma yaradan başqa hallarda da pozitiv ola bilər.

Siqmoidoskopiya:

Anusdan yoğun bağırsağın son hissələrinin endoskopla araşdırılması üsuludur. Düz bağırsaqda və kolonun son hissələrində polip skrininqi üçün ən ideal üsuldur. Bir axşam əvvəldən intensiv bağırsaq təmizləməyə ehtiyac yoxdur, prosedurdan əvvəl anus sahəsi imalə ilə təmizlənərək tətbiq edilə bilər. Lakin bütün yoğun bağırsaq bu üsulla görünmür.

Kolonoskopiya:

Kolonoskopiyapolipləri tapmaq, biopsiya götürmək və/və ya polipi tam çıxarmaq üçün ən yaxşı üsuldur. Bu prosedur böyük kolon poliplərini % 90-a qədər dəqiqliklə aşkar edir.

Polip müalicəsi

Polipektomiya:

Ayaqcıqlı (pedunkullu) və ya ayaqcıqsız (sessil) polipi olan xəstələrdə kolonoskopiya zamanı poliplər tam çıxarıla bilər.

Kolon rezeksiyası:

Ailəvi adenomatoz polipoz xəstəliyində çoxlu bağırsaq polipi olur. Bu halda bütün yoğun bağırsağın əməliyyatla çıxarılması ən uyğun seçimdir.

Kolon rezeksiyası həmçinin yüksək dərəcəli (high-grade) displaziyası və ya displaziya ilə əlaqəli lezyonu olan, uzun müddətdir xoralı kolitdənəziyyət çəkən xəstələrə tövsiyə edilir.

Yoğun bağırsağın bir hissəsinin cərrahi çıxarılması kolonoskopiya ilə çıxarıla bilməyən və ya təkrarlamış böyük ayaqcıqsız (sessil) poliplərin müalicəsi üçün tövsiyə edilir.

Nəticə olaraq kolorektal poliplər aşağı olsa da, xərçəngləşmə riski daşıyan törəmələrdir. Kolonoskopiya kimi üsullarla yüksək dəqiqliklə aşkarlanıb prosedur zamanı çıxarıla bilər. Bütün insanlar 50 yaşdan sonra ən az 1 dəfə kolonoskopiya etdirməli və hər 10 ildən bir təkrarlamalıdır. Kolorektal polip və yoğun bağırsaq xərçəngi ailə tarixçəsi olanlarda skrininq kolonoskopiyasına daha erkən başlanmalı və həkimin tövsiyə etdiyi tezlikdə aparılmalıdır.