სისხლის ტესტი, რომელიც პროგნოზირებს, ვისთვის იქნება ფილტვის კიბოს სკრინინგი უფრო სასარგებლო

ონკოლოგიის წამყვან სამეცნიერო გამოცემაში, Journal of Clinical Oncology-ში, 2022 წლის 7 იანვარს გამოქვეყნებული კვლევის მიხედვით, ფილტვის კიბოს რისკფაქტორების შემფასებელ მოდელთან გაერთიანებულმა ახალმა სისხლის ბიომარკერების პანელმა, ფილტვის კიბოს სკრინინგის მეტად სასარგებლო სამიზნე პირების პროგნოზირება შეძლო.

ხანგრძლივი მოწევის გამო ფილტვის კიბოს მაღალი რისკის მქონე პირებისთვის ადრეული გამოვლენის ამჟამინდელი სტანდარტული რეკომენდაციაა წელიწადში ერთხელ ჩატარებული დაბალდოზიანი კომპიუტერული ტომოგრაფია (DDBT). ადრე ამ კვლევის ყოველწლიურად ჩატარებას ურჩევდნენ 55 წელს მიღწეულ პირებს, რომელთაც მოწევის 30 კოლოფი/წლის ისტორია ჰქონდათ. 2021 წლის განახლებით კი ფილტვის კიბოს მაღალი რისკის მქონედ ჩაითვალა ყველა 50 წელს მიღწეული პირი მოწევის 20 კოლოფი/წლის ისტორიით და მათ დაბალდოზიანი ფილტვის ტომოგრაფია ურჩიეს (აშშ-ის პრევენციული სერვისების სამუშაო ჯგუფის= USPSTF კრიტერიუმები).

შენიშვნა: ერთი კოლოფ-წელი განისაზღვრება როგორც ერთი წლის განმავლობაში დღეში საშუალოდ 20 სიგარეტის (ან ერთი კოლოფის) მოწევის ეკვივალენტი. მაგალითად, 20 წლის განმავლობაში დღეში 1 კოლოფის მოწევა 20 კოლოფ-წლად ითვლება; 10 წლის განმავლობაში დღეში 2 კოლოფის მოწევაც 20 კოლოფ-წელია. 

ფილტვის კიბოს რისკის პროგნოზირების ამ ახალმა კომბინირებულმა მოდელმა, რომელსაც სტატია ეხება, სულ მცირე 10 კოლოფ-წლის მოწევის ისტორიის მქონე პირებში 88,4% მგრძნობელობა (კიბოს გამოვლენის მაჩვენებელი) აჩვენა, USPSTF-ის კრიტერიუმების 78,5%-თან შედარებით. ამ კომბინირებული მოდელის სპეციფიკურობაც უკეთესი იყო (56,2%, 49,3%-თან შედარებით).

ტეხასის უნივერსიტეტის MD Anderson-ის სამედიცინო ცენტრის McCombs-ის კიბოს ადრეული გამოვლენისა და მკურნალობის ინსტიტუტის პროფესორმა San Hanash-მა განაცხადა: „ჩვენი კვლევა პირველად გვთავაზობს სისხლის ტესტს, რომელიც შეიძლება სასარგებლო იყოს იმის პროგნოზირებისთვის, თუ ვინ მიიღებს მეტ სარგებელს ფილტვის კიბოს სკრინინგისგან“.

ადრე აშშ-ის ფილტვის კიბოს სკრინინგის ეროვნულმა კვლევამ აღწერა, რომ მაღალი რისკის პირების დაბალდოზიანი კომპიუტერული ტომოგრაფიით (DDBT) სკრინინგმა ფილტვის კიბოსთან დაკავშირებული სიკვდილიანობა 25%-მდე ოდენობით შეამცირა (იხ. შესაბამისი კვლევა). USPSTF-ის 2021 წლის განახლებული გზამკვლევი DDBT სკრინინგს ურჩევს 50-დან 80 წლამდე პირებს, რომელთაც მოწევის სულ მცირე 20 კოლოფ-წლის ისტორია აქვთ და კვლავ ეწევიან ან მოწევას ბოლო 15 წლის განმავლობაში დაანებეს თავი.

სპეციალისტებმა ასევე აღნიშნეს, რომ DDBT სკრინინგის გასაუმჯობესებლად და იმ პირთა უკეთ გამოსავლენად, ვისთვისაც ის სასარგებლო იქნება, მეტი კვლევაა საჭირო ბიომარკერების შესაქმნელად.

Hanash-მა თქვა: „ვიცით, რომ იმ ადამიანთა მხოლოდ მცირე ნაწილი იტარებს ყოველწლიურ დაბალდოზიან CT სკრინინგს, ვისაც ეს სჭირდება; მეტიც, ბევრ ქვეყანაში CT სკრინინგი საერთოდაც არ არის ხელმისაწვდომი. წლების განმავლობაში ჩვენი მიზანი იყო მარტივი ფილტვის კიბოს სკრინინგის საჭიროების განსაზღვრისთვის თავდაპირველად გამოსაყენებელი სისხლის ტესტის შექმნა, რათა ფილტვის კიბოს სკრინინგი გაცილებით ეფექტიანი გაგვეხადა“.

რისკის მოდელს, რომელიც პროსტატის, ფილტვის, კოლორექტალური და საკვერცხის (PLCO) კიბოს სკრინინგის კვლევის საკონტროლო ჯგუფის მოდელადაა ცნობილი (PLCOm2012), მწეველებსა თუ წარსულში მოწევის ისტორიის მქონე პირებში ფილტვის კიბოს 6-წლიანი რისკის პროგნოზირება შეუძლია. რისკის პროფილების გასაუმჯობესებლად Hanash-მა და მისმა ჯგუფმა 4-მარკერიანი ცილების პანელი (4MP) გამოიყენეს. ეს პანელი მოიცავს:

• სურფაქტანტის ცილა B-ს წინამორბედ ფორმას (Pro-SFTPB),
• კიბოს ანტიგენს (CA) 125,
• კარცინოემბრიონულ ანტიგენს (CEA) v,
• ციტოკერატინ-19-ის ფრაგმენტს.

მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ ამ 4-მარკერიან ცილოვან პანელს, მხოლოდ Pro-SFTB-სთან შედარებით, პოტენციურად უკეთ შეუძლია ფილტვის კიბოს განვითარების რისკის მქონე პირების გამოვლენა.

ამ კვლევაში მკვლევრებმა შეისწავლეს, სისხლის 4-მარკერიანი ცილოვანი პანელის PLCOm2012 მოდელთან გაერთიანება USPSTF კრიტერიუმებთან შედარებით უკეთ გამოავლენს თუ არა იმ პირებს, რომლებიც ფილტვის კიბოს სკრინინგით ისარგებლებენ. ოთხი ბიომარკერის ეფექტიანობის შესაფასებლად მათ PLCO კიბოს სკრინინგის კვლევის მონაცემებითა და ბიონიმუშებით ვალიდაციის კვლევა ჩაატარეს.

გაერთიანებულმა მოდელმა მაღალი სპეციფიკურობისას გაუმჯობესებული მგრძნობელობა აჩვენა. USPSTF-ის 2021 წლის კრიტერიუმებთან შედარებით ორივე მაჩვენებელში სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება იყო: მგრძნობელობა 88,4%, 78,5%-თან შედარებით, და სპეციფიკურობა 56,2%, 49,3%-თან შედარებით. სულ მცირე 10 კოლოფ-წლის მოწევის ისტორიის მქონე მონაწილეებისთვის 4MP + PLCOm2012 მოდელმა USPSTF-ის 2021 წლის კრიტერიუმებთან შედარებით ყოველწლიური სკრინინგისთვის ფილტვის კიბოს 9,2%-ით მეტი შემთხვევა გამოავლინა.

Hanash-ის თქმით, სისხლის ეს ტესტი გამოავლენს იმ პირებს, ვისთვისაც ფილტვის კიბოს სკრინინგი სასარგებლო შეიძლება იყოს, თუმცა დღეს კრიტერიუმებს ვერ აკმაყოფილებენ. „მთელ მსოფლიოში ათეულობით მილიონ ადამიანს შეუძლია ფილტვის კიბოს სკრინინგით ისარგებლოს. თუ სკრინინგისთვის შესაბამისობას თუნდაც 5%-ით გააუმჯობესებთ, ეფექტი წარმოუდგენლად დიდი იქნება“.

*